<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X25n0505"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 505 金刚经心印疏</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 505 金刚经心印疏</title> <author>淸 溥畹述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">505</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经心印疏</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，<persName>佛</persName>教电脑资讯库功德会提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01403"> <charName>CBETA CHARACTER CB01403</charName> <mapping cb:dec="984443" type="PUA">U+F057B</mapping> <mapping type="unicode">U+361E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[囗@力]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB03340"> <charName>CBETA CHARACTER CB03340</charName> <mapping cb:dec="986380" type="PUA">U+F0D0C</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+5563</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>衔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[衔-止+山]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04590"> <charName>CBETA CHARACTER CB04590</charName> <mapping cb:dec="987630" type="PUA">U+F11EE</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7F64</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/弟]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15090"> <charName>CBETA CHARACTER CB15090</charName> <mapping cb:dec="998130" type="PUA">U+F3AF2</mapping> <mapping type="unicode">U+2AE7C</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>爆</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[焊-干+恭]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15097"> <charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName> <mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>面</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麸-夫+丐]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15106"> <charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName> <mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15179"> <charName>CBETA CHARACTER CB15179</charName> <mapping cb:dec="998219" type="PUA">U+F3B4B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>雀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[少/隹]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17846"> <charName>CBETA CHARACTER CB17846</charName> <mapping cb:dec="1000886" type="PUA">U+F45B6</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>鹞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(采-木+(工/止))*鸟]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-16T15:46:34"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0813a" n="0813a"/> <lb ed="X" n="0813a01"/> <cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 505-A 金刚般若波罗蜜经心印科</cb:mulu><head>No. 505-A <lb ed="X" n="0813a02"/><lb ed="R040" n="0356a01"/> 金刚般若波罗蜜经心印科</head> <lb ed="X" n="0813a03"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><byline cb:type="author">大淸 钦赐雲南法界寺讲经廣陵沙门溥畹述</byline> <lb ed="X" n="0813a04"/><lb ed="R040" n="0356a01"/> <lb ed="X" n="0813a05"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a0501">此经科分为<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0813a06"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a0601">一序分<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a07"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a0701">一通序<note place="inline">如是</note></item> <lb ed="X" n="0813a08"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a0801">二别序<note place="inline">尔时</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0813a09"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a0901">二正宗分<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a10"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1001">首示降住其心历彰般若妙用<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a11"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1101">一善吉请益<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a12"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1201">一请益之仪<note place="inline">时长</note></item> <lb ed="X" n="0813a13"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1301">二请益之辞<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a14"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1401">一赞益<note place="inline">而白</note></item> <lb ed="X" n="0813a15"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1501">二正请<note place="inline"><persName>世尊</persName></note></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0813a16"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1601">二<persName>如来</persName>许示<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0813a17"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1701">一印赞许说<note place="inline"><persName>佛</persName>言</note></item> <lb ed="X" n="0813a18"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1801">二领旨复请<note place="inline">唯然</note></item> <lb ed="X" n="0813a19"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1901">三正为开示<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a20"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2001">一明降住其心<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a21"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2101">一略示降住<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a22"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2201">一略示降心離相<note place="inline"><persName>佛</persName>告</note></item> <lb ed="X" n="0813a23"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a2301">二略示住心无住<note place="inline">复次</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0813a24"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a2401">二廣详降住<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a25"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2501">一约<persName>佛</persName>法廣释降心離相<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0813a26"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2601">一<persName>佛</persName>身離相<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0813a27"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2701">一正明離相<note place="inline">须菩提至即见<persName>如来</persName></note></item> <lb ed="X" n="0813a28"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a2801">二兼示殊勝<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a29"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2901">一善吉疑问<note place="inline">须菩提至生实信不</note></item> <lb ed="X" n="0813a30"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3001">二<persName>如来</persName>诫说<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a31"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a3101">一诫答<note place="inline"><persName>佛</persName>告须至以此为实</note></item> <lb ed="X" n="0813a32"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3201">二说勝<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a33"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a3301">一能信人善根殊勝<note place="inline">当知是至无量福德</note></item> <lb ed="X" n="0813a34"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3401">二所信義離相殊勝<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a35"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a3501">一顺释所以<note place="inline">何以故至无非法相</note></item> <lb ed="X" n="0813a36"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3601">二转释所以<note place="inline">何以故至众生寿者</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0813a37"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3701">三结成離相<note place="inline">是故不至何况非法</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0813a38"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3801">二果法離相<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0813a39"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a3901">一<persName>如来</persName>双审<note place="inline">须菩提至所说法耶</note></item> <lb ed="X" n="0813a40"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4001">二善吉双对<note place="inline">须菩提至<persName>如来</persName>可说</note></item> <lb ed="X" n="0813a41"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4101">三承上双释<note place="inline">何以故至而有差别</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0813a42"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4201">三引事况勝<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a43"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4301">一引事<note place="inline">须菩提至说福德多</note></item> <lb ed="X" n="0813a44"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4401">二况勝<note place="inline">若复有至即非<persName>佛</persName>法</note></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0813a45"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4501">二约圣果廣释住心无住<note place="inline">四</note> <lb ed="X" n="0813a46"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4601">一历明无住<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0813a47"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4701">一小乘圣果<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a48"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4801">一泛论<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0813a49"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4901">一见道位<note place="inline">须菩提至名须沱洹</note></item> <lb ed="X" n="0813a50"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a5001">二修道位<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0813a51"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a5101">初二果<note place="inline">须菩提至名斯陀含</note></item> <lb ed="X" n="0813a52"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a5201">次三果<note place="inline">须菩提至名阿那含</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0813a53"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a5301">三无学位<note place="inline">须菩提至众生寿者</note></item></list></item> <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0814a" n="0814a"/> <lb ed="X" n="0814a01"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0101">二确证<note place="inline"><persName>世尊</persName><persName>佛</persName>至阿兰那行</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a02"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0201">二<persName>佛</persName>所得法<note place="inline"><persName>佛</persName>告须至实无所得</note></item> <lb ed="X" n="0814a03"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0301">三菩萨莊严<note place="inline">须菩提至是名莊严</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a04"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0401">二正明无住<note place="inline">是故须至而生其心</note></item> <lb ed="X" n="0814a05"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0501">三喩明无住<note place="inline">须菩提至是名大身</note></item> <lb ed="X" n="0814a06"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0601">四挍量显勝<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a07"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a0701">一挍量<note place="inline">须菩提至甚多<persName>世尊</persName></note></item> <lb ed="X" n="0814a08"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0801">二显勝<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a09"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a0901">一略持人处勝<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a10"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1001">一人勝<note place="inline"><persName>佛</persName>告须至勝前福德</note></item> <lb ed="X" n="0814a11"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1101">二处勝<note place="inline">复次须至如<persName>佛</persName>塔庙</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a12"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1201">二廣持人处勝<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a13"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1301">一人勝<note place="inline">何况有至稀有之法</note></item> <lb ed="X" n="0814a14"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1401">二处勝<note place="inline">若是经至尊重弟子</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a15"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1501">二彰般若妙用<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a16"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1601">一善吉请名<note place="inline">尔时须至云何奉持</note></item> <lb ed="X" n="0814a17"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1701">二<persName>如来</persName>垂示<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a18"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1801">一出名教持<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a19"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1901">一正标<note place="inline"><persName>佛</persName>告须至汝当奉持</note></item> <lb ed="X" n="0814a20"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2001">二重释<note place="inline">所以者至若波罗蜜</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a21"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2101">二即事显用<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a22"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a2201">一彰般若離相用<note place="inline">五</note> <lb ed="X" n="0814a23"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a2301">一说法離相<note place="inline">须菩提至<persName>如来</persName>无说</note></item> <lb ed="X" n="0814a24"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2401">二依正離相<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a25"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a2501">一依报<note place="inline">须菩提至是名世界</note></item> <lb ed="X" n="0814a26"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2601">二正报<note place="inline">须菩提至三十二相</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a27"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2701">三显示经功<note place="inline">须菩提至其福甚多</note></item> <lb ed="X" n="0814a28"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2801">四闻義述解<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a29"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a2901">一当機伸解<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0814a30"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3001">一解自闻稀有<note place="inline">尔时须至如是之经</note></item> <lb ed="X" n="0814a31"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3101">二歎他闻稀有<note place="inline"><persName>世尊</persName>若至说名实相</note></item> <lb ed="X" n="0814a32"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3201">三明後闻稀有<note place="inline"><persName>世尊</persName>我至即名诸<persName>佛</persName></note></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a33"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3301">二<persName>世尊</persName>印述<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a34"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3401">一印证<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a35"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3501">一总印<note place="inline"><persName>佛</persName>告须至如是</note></item> <lb ed="X" n="0814a36"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3601">二别证<note place="inline">若复有至甚为稀有</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a37"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3701">二述成<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a38"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3801">一约法述成<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a39"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3901">一就智度述成<note place="inline">何以故至一波罗蜜</note></item> <lb ed="X" n="0814a40"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4001">二就忍度述成<note place="inline">须菩提至辱波罗蜜</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a41"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4101">二约人述成<note place="inline">何以故至无寿者相</note></item></list></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a42"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4201">五结成離相<note place="inline">是故须至三菩提心</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a43"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4301">二彰般若无住用<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a44"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a4401">一正明无住<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0814a45"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a4501">一不住六尘<note place="inline">不应住至如是佈施</note></item> <lb ed="X" n="0814a46"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4601">二不住人法<note place="inline"><persName>如来</persName>说至即非众生</note></item> <lb ed="X" n="0814a47"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4701">三结显真实<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a48"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a4801">一正明真实<note place="inline">须菩提至不异语者</note></item> <lb ed="X" n="0814a49"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4901">二转释真实<note place="inline">须菩提至无实无虚</note></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0814a50"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a5001">二擧喩显用<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a51"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a5101">一擧喩<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0814a52"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a5201">一喩住则不妙<note place="inline">须菩提至即无所见</note></item> <lb ed="X" n="0814a53"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a5301">二喩不住方妙<note place="inline">若菩萨至见种种色</note></item></list></item> <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0815a" n="0815a"/> <lb ed="X" n="0815a01"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0101">二显用<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a02"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a0201">一生福用<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a03"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a0301">一自利福<note place="inline">须菩提至无边功德</note></item> <lb ed="X" n="0815a04"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0401">二利他福<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a05"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a0501">一略说福<note place="inline">须菩提至上乘者说</note></item> <lb ed="X" n="0815a06"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0601">二廣说福<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a07"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a0701">一正明廣说功德<note place="inline">若有至三菩提</note></item> <lb ed="X" n="0815a08"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0801">二反显乐小不能<note place="inline">何以故至为人解说</note></item> <lb ed="X" n="0815a09"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0901">三结指经处当供<note place="inline">须菩提至而散其处</note></item></list></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a10"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1001">二灭罪用<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a11"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a1101">一正明灭罪妙用<note place="inline">复次至三菩提</note></item> <lb ed="X" n="0815a12"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1201">二兼显经功妙用<note place="inline">须菩提至所不能及</note></item> <lb ed="X" n="0815a13"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1301">三总结经功妙用<note place="inline">须菩提至不可思议</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a14"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1401">次明菩提无法正显般若本体〇</item></list></item> <lb ed="X" n="0815a15"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1501">三流通分〇</item></list></item></list> <lb ed="X" n="0815a16"/><lb ed="R040" n="0358a01"/> <lb ed="X" n="0815a17"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a1701">〇次明菩提无法正显般若本体<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a18"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a1801">一正明菩提无法<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a19"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a1901">一当機蹑问<note place="inline">尔时须至降伏其心</note></item> <lb ed="X" n="0815a20"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2001">二<persName>世尊</persName>直答<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a21"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2101">一蹑前住降无法<note place="inline"><persName>佛</persName>告须至即非菩萨</note></item> <lb ed="X" n="0815a22"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2201">二正明发心无法<note place="inline">所以者至菩提心者</note></item> <lb ed="X" n="0815a23"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2301">三分示因果无法<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a24"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2401">一约果<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a25"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2501">一得果无法<note place="inline">须菩至三菩提</note></item> <lb ed="X" n="0815a26"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2601">二得记无法<note place="inline">须菩提至释迦牟尼</note></item> <lb ed="X" n="0815a27"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2701">三转释无法<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a28"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2801">一法释<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a29"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2901">一正释无法<note place="inline">何以至三藐三菩提</note></item> <lb ed="X" n="0815a30"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3001">二释法非法<note place="inline">须菩提至名一切法</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a31"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3101">二喩释<note place="inline">须菩提至是名大身</note></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a32"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3201">二约因<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a33"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a3301">一明度生无法<note place="inline">须菩提至无寿者</note></item> <lb ed="X" n="0815a34"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3401">二明严土无法<note place="inline">须菩提至是名莊严</note></item> <lb ed="X" n="0815a35"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3501">三明达我无法<note place="inline">须菩至是菩萨</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a36"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3601">二直显般若本体<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a37"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a3701">一审示<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a38"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a3801">一约知见圆明<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a39"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a3901">一示<persName>佛</persName>见圆见<note place="inline">须菩至有<persName>佛</persName>眼</note></item> <lb ed="X" n="0815a40"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4001">二示<persName>佛</persName>知圆知<note place="inline">须菩至不可得</note></item> <lb ed="X" n="0815a41"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4101">三示实福非福<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a42"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a4201">一明有实非多<note place="inline">须菩提至甚多</note></item> <lb ed="X" n="0815a43"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4301">二明无实乃多<note place="inline">须菩至福德多</note></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a44"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4401">二约色相言说<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a45"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a4501">一示即色非色<note place="inline">须菩提至具足色身</note></item> <lb ed="X" n="0815a46"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4601">二示即相離相<note place="inline">须菩提至诸相具足</note></item> <lb ed="X" n="0815a47"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4701">三示即说非说<note place="inline">须菩提至是名说法</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a48"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4801">三约众生非生<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a49"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a4901">一当機起疑问生<note place="inline">尔时</note></item> <lb ed="X" n="0815a50"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5001">二<persName>如来</persName>决答非生<note place="inline"><persName>佛</persName>言</note></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a51"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5101">二直显<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a52"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a5201">一善吉呈悟<note place="inline">须菩提至无所得耶</note></item> <lb ed="X" n="0815a53"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5301">二<persName>如来</persName>印证<note place="inline"><persName>佛</persName>言如是如是</note></item> <lb ed="X" n="0815a54"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5401">三正显本体<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a55"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a5501">一自性平等<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a56"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a5601">一本无欠馀<note place="inline">须菩至三菩提</note></item> <lb ed="X" n="0815a57"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5701">二本无高下<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0815a58"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a5801">一直示平等<note place="inline">复次至三菩提</note></item> <lb ed="X" n="0815a59"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5901">二转释平等<note place="inline">以无我至是名善法</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a60"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6001">三引事显勝<note place="inline">须菩至不能及</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0815a61"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6101">二诸相平等<note place="inline">五</note> <lb ed="X" n="0815a62"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a6201">一约生<persName>佛</persName>以显平等<note place="inline">须菩提至是名凡夫</note></item> <lb ed="X" n="0815a63"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6301">二離空有以显平等<note place="inline">三</note> <lb ed="X" n="0815a64"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a6401">一離有见<note place="inline">须菩提见<persName>如来</persName></note></item> <lb ed="X" n="0815a65"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6501">二離空见<note place="inline">须菩提至断灭相</note></item> <lb ed="X" n="0815a66"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6601">三较福勝<note place="inline">二</note> <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0816a" n="0816a"/> <lb ed="X" n="0816a01"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a0101">一较勝<note place="inline">须菩至福德故</note></item> <lb ed="X" n="0816a02"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0201">二论福<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0816a03"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a0301">一当機问福<note place="inline">须菩至受福德</note></item> <lb ed="X" n="0816a04"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0401">二<persName>如来</persName>答福<note place="inline">须菩至是故说不受福德</note></item></list></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0816a05"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0501">三无去来以显平等<note place="inline">须菩提至故名<persName>如来</persName></note></item> <lb ed="X" n="0816a06"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0601">四非一多以显平等<note place="inline">须菩提至贪著其事</note></item> <lb ed="X" n="0816a07"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0701">五即诸见以显平等<note place="inline">须菩提至名寿者见</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0816a08"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0801">三通结始终心法<note place="inline">须菩提至是名法相</note></item></list></item></list> <lb ed="X" n="0816a09"/><lb ed="R040" n="0358a01"/> <lb ed="X" n="0816a10"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a1001">〇三流通分<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0816a11"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a1101">一示劝流通<note place="inline">二</note> <lb ed="X" n="0816a12"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a1201">一示通经益<note place="inline">须菩提至其福勝彼</note></item> <lb ed="X" n="0816a13"/><lb ed="R040" n="0359a01"/><item xml:id="itemX25p0816a1301">二示通经法<note place="inline">云何至如是观</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0816a14"/><lb ed="R040" n="0359a01"/><item xml:id="itemX25p0816a1401">二正结流通<note place="inline"><persName>佛</persName>说至奉行终</note></item></list></item></list> <lb ed="X" n="0816a15"/><lb ed="R040" n="0359a01"/> <lb ed="X" n="0816a16"/><lb ed="R040" n="0359a01"/><p xml:id="pX25p0816a1601">金刚般若波罗蜜经心印科<note place="inline">终</note></p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0817a" n="0817a"/> <lb ed="X" n="0817a01"/> <lb ed="X" n="0817a02"/><cb:docNumber>No. 505</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0817a03"/><lb ed="R040" n="0360a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金刚般若波罗蜜经心印疏卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0817a04"/> <lb ed="X" n="0817a05"/><lb ed="R040" n="0360a02"/><byline cb:type="author">大淸钦赐雲南法界寺讲经廣陵沙门溥畹述</byline> <lb ed="X" n="0817a06"/><lb ed="R040" n="0360a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前文</cb:mulu><p xml:id="pX25p0817a0601">将释此经。義启十门。一教起因缘。二藏教分摄。三 <lb ed="X" n="0817a07"/><lb ed="R040" n="0360a04"/>義理分齐。四教所被機。五教体浅深。六显示宗趣。 <lb ed="X" n="0817a08"/><lb ed="R040" n="0360a05"/>七部类处会。八传译时代。九总释名题。十别解经 <lb ed="X" n="0817a09"/><lb ed="R040" n="0360a06"/>文。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0817a10"/><lb ed="R040" n="0360a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一教起因缘</cb:mulu><head>〇一教起因缘</head> <lb ed="X" n="0817a11"/><lb ed="R040" n="0360a08"/><p xml:id="pX25p0817a1101">盖圣人设教。必有由致。非无故而然也。故曰。因缘 <lb ed="X" n="0817a12"/><lb ed="R040" n="0360a09"/>若至。其理自彰。良有以焉。然则因缘亦有总别。一 <lb ed="X" n="0817a13"/><lb ed="R040" n="0360a10"/>总者。谓<persName>佛</persName>圣教。无非酬因酬请。显理度生。即我如 <lb ed="X" n="0817a14"/><lb ed="R040" n="0360a11"/>来住世四十九年。始自鹿苑。终至金河。于其中间 <lb ed="X" n="0817a15"/><lb ed="R040" n="0360a12"/>三百馀会。或时谈性。或时论相。或时道有。或时说 <lb ed="X" n="0817a16"/><lb ed="R040" n="0360a13"/>空。诸有所作。常为一事。故法花云。诸<persName>佛</persName>出世。无非 <lb ed="X" n="0817a17"/><lb ed="R040" n="0360a14"/>为一大事因缘。故出现于世。所谓一大事者。即开 <lb ed="X" n="0817a18"/><lb ed="R040" n="0360a15"/>示悟入一切众生<persName>佛</persName>之知见者是。此诸教之总因 <lb ed="X" n="0817a19"/><lb ed="R040" n="0360a16"/>缘也。二别者。谓诸教因缘各有不同。故名为别。若 <lb ed="X" n="0817a20"/><lb ed="R040" n="0360a17"/>據本经。别有十种。一欲破外道诸邪见故。二欲迴 <lb ed="X" n="0817a21"/><lb ed="R040" n="0360a18"/>小乘令入大故。三令权位不迷空故。四令悟明二 <lb ed="X" n="0817a22"/><lb ed="R040" n="0360b01"/>谛。证入中道。生正见故。五显<persName>佛</persName>勝德。生净信故。六 <lb ed="X" n="0817a23"/><lb ed="R040" n="0360b02"/>欲令发大菩提心故。七令修菩萨深廣行故。八令 <lb ed="X" n="0817a24"/><lb ed="R040" n="0360b03"/>断一切深重障故。九令得菩提无上果故。十流传 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0817b" n="0817b"/> <lb ed="X" n="0817b01"/><lb ed="R040" n="0360b04"/>後代。益众生故。由此因缘。故起斯教也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0817b02"/><lb ed="R040" n="0360b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二藏教分摄</cb:mulu><head>〇二藏教分摄</head> <lb ed="X" n="0817b03"/><lb ed="R040" n="0360b06"/><p xml:id="pX25p0817b0301">盖<persName>佛</persName>之法。不出三藏二藏。四教五教。十二分以收 <lb ed="X" n="0817b04"/><lb ed="R040" n="0360b07"/>摄之。言三藏者。一修多罗。此名契经。二毘奈耶。此 <lb ed="X" n="0817b05"/><lb ed="R040" n="0360b08"/>名调伏。三阿毘昙。此名对治。言二藏者。一声闻藏。 <lb ed="X" n="0817b06"/><lb ed="R040" n="0360b09"/>二菩萨藏。若论所摄。此经于三藏。正属经藏。兼通 <lb ed="X" n="0817b07"/><lb ed="R040" n="0360b10"/>律论。以戒生净信故。论诘辨析故。于二藏中。正属 <lb ed="X" n="0817b08"/><lb ed="R040" n="0360b11"/>菩萨。亦兼声闻。以激小迴心故。言教摄者。西竺东 <lb ed="X" n="0817b09"/><lb ed="R040" n="0360b12"/>夏。古今高宿。判教多途。始自後魏<name role="" type="person">菩提留支</name>。判一 <lb ed="X" n="0817b10"/><lb ed="R040" n="0360b13"/>音教。次後则有一十八家。各有理據。莊严圣教。难 <lb ed="X" n="0817b11"/><lb ed="R040" n="0360b14"/>以枚擧。于今海内。唯有二宗。一天台四教。所谓藏 <lb ed="X" n="0817b12"/><lb ed="R040" n="0360b15"/>通别圆。此正别摄。兼亦容三。不定迴心故。扬大抑 <lb ed="X" n="0817b13"/><lb ed="R040" n="0360b16"/>小故。離即俱非故。二贤首五教。所谓小始终顿圆。 <lb ed="X" n="0817b14"/><lb ed="R040" n="0360b17"/>此经始教正摄。馀四亦通。以離相见<persName>佛</persName>。乃终顿義。 <lb ed="X" n="0817b15"/><lb ed="R040" n="0360b18"/>馀二如前。十二分者。即九小三大通相。十二分教。 <lb ed="X" n="0817b16"/><lb ed="R040" n="0361a01"/>兼正可知。故不繁述。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0817b17"/><lb ed="R040" n="0361a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三義理分齐</cb:mulu><head>〇三義理分齐</head> <lb ed="X" n="0817b18"/><lb ed="R040" n="0361a03"/><p xml:id="pX25p0817b1801"><persName>如来</persName>接物。不无文言。既落文言。则有義理。義者。文 <lb ed="X" n="0817b19"/><lb ed="R040" n="0361a04"/>之实也。理者。言之主也。又義者。相也。理者。体也。盖 <lb ed="X" n="0817b20"/><lb ed="R040" n="0361a05"/>圣人之言教也。義以析之。理以统之。理虽是一。而 <lb ed="X" n="0817b21"/><lb ed="R040" n="0361a06"/>逐機遂有浅深。義固多方。而归理则无别体。是则 <lb ed="X" n="0817b22"/><lb ed="R040" n="0361a07"/>诸经義理既有浅深。而欲明经旨者。若不辨别。何 <lb ed="X" n="0817b23"/><lb ed="R040" n="0361a08"/>以知其分齐所诣乎。然约法本末生起。显分齐者。 <lb ed="X" n="0817b24"/><lb ed="R040" n="0361a09"/>依起信论。有五重浅深。亦不離前五教。但此则从 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0817c" n="0817c"/> <lb ed="X" n="0817c01"/><lb ed="R040" n="0361a10"/>深至浅。彼则自浅向深。故不同耳。</p><p xml:id="pX25p0817c0114" cb:place="inline">初唯一心为本 <lb ed="X" n="0817c02"/><lb ed="R040" n="0361a11"/>源。即一真法界。该四法界。此圆教分齐也。</p><p xml:id="pX25p0817c0217" cb:place="inline">二依一 <lb ed="X" n="0817c03"/><lb ed="R040" n="0361a12"/>心开二门。即该二教。一者心真如门。所谓心性不 <lb ed="X" n="0817c04"/><lb ed="R040" n="0361a13"/>生不灭。即顿教分齐也。二者心生灭门。所谓<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0817c05"/><lb ed="R040" n="0361a14"/>藏。与生灭和合。名阿赖耶识。即终教分齐也。</p><p xml:id="pX25p0817c0518" cb:place="inline">三者 <lb ed="X" n="0817c06"/><lb ed="R040" n="0361a15"/>依此识明二義。一觉義。谓心体離念等。二不觉義。 <lb ed="X" n="0817c07"/><lb ed="R040" n="0361a16"/>谓不如实知真如法一故。不觉心动等。</p><p xml:id="pX25p0817c0716" cb:place="inline">四依後義 <lb ed="X" n="0817c08"/><lb ed="R040" n="0361a17"/>生三细。一依不觉故心动。名业相。二依动故能见 <lb ed="X" n="0817c09"/><lb ed="R040" n="0361a18"/>名转相。三依见故境界妄现。名现相。</p><p xml:id="pX25p0817c0915" cb:place="inline">五依最後生 <lb ed="X" n="0817c10"/><lb ed="R040" n="0361b01"/>六粗。一智相。二相续相。即始教分齐。三执取相。四 <lb ed="X" n="0817c11"/><lb ed="R040" n="0361b02"/>计名字相。五起业相。六业繫苦相。三四。小教分齐。 <lb ed="X" n="0817c12"/><lb ed="R040" n="0361b03"/>五六。人天分齐也。</p><p xml:id="pX25p0817c1208" cb:place="inline">若于此五中。定本经分齐者。正 <lb ed="X" n="0817c13"/><lb ed="R040" n="0361b04"/>属始教空门。空理。如離相见<persName>佛</persName>。大身非大身。色相 <lb ed="X" n="0817c14"/><lb ed="R040" n="0361b05"/>非色相等。然辞虽正演空门。而義实兼含终顿圆 <lb ed="X" n="0817c15"/><lb ed="R040" n="0361b06"/>也。以始義初彰。一一空诸所有。终義许凡有心者。 <lb ed="X" n="0817c16"/><lb ed="R040" n="0361b07"/>皆可作<persName>佛</persName>。顿義一念不生。圆義不可思议。而馀一 <lb ed="X" n="0817c17"/><lb ed="R040" n="0361b08"/>一激小。令生耻慕。与大同途。此大槪之分齐也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0817c18"/><lb ed="R040" n="0361b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">四教所被機</cb:mulu><head>〇四教所被機</head> <lb ed="X" n="0817c19"/><lb ed="R040" n="0361b10"/><p xml:id="pX25p0817c1901">教。乃圣人示下之言。機。即九法界所被之機。然则 <lb ed="X" n="0817c20"/><lb ed="R040" n="0361b11"/>有通有局。通则普利三根。局则不无拣别。设以局 <lb ed="X" n="0817c21"/><lb ed="R040" n="0361b12"/>论。此经正被菩萨。以经云。<persName>如来</persName>为发大乘者说。为 <lb ed="X" n="0817c22"/><lb ed="R040" n="0361b13"/>发最上乘者说。若复有人。得闻此经。信心淸净。即 <lb ed="X" n="0817c23"/><lb ed="R040" n="0361b14"/>生实相。当知是人成就第一稀有之法。则为荷担 <lb ed="X" n="0817c24"/><lb ed="R040" n="0361b15"/><persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提。故知此经唯被大機。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0818a" n="0818a"/> <lb ed="X" n="0818a01"/><lb ed="R040" n="0361b16"/>然于義求。亦兼凡小。何谓。以此经虽属大乘。若不 <lb ed="X" n="0818a02"/><lb ed="R040" n="0361b17"/>兼利。则是法平等。无有高下。恐成虚语。而经中亦 <lb ed="X" n="0818a03"/><lb ed="R040" n="0361b18"/>谈胎卵湿化。十种类生。以及小乘四果名目。于结 <lb ed="X" n="0818a04"/><lb ed="R040" n="0362a01"/>经处。且云比丘。比丘尼。优婆塞。优婆夷。一切世间 <lb ed="X" n="0818a05"/><lb ed="R040" n="0362a02"/>天人阿修罗等。闻<persName>佛</persName>所说。皆大欢喜。信受奉行。以 <lb ed="X" n="0818a06"/><lb ed="R040" n="0362a03"/>是故知兼被小也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0818a07"/><lb ed="R040" n="0362a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">五教体浅深</cb:mulu><head>〇五教体浅深</head> <lb ed="X" n="0818a08"/><lb ed="R040" n="0362a05"/><p xml:id="pX25p0818a0801">所谓教体者。亦有能诠所诠。能诠体者。即音声语 <lb ed="X" n="0818a09"/><lb ed="R040" n="0362a06"/>言。名句文身。故楞严云。此方真教体。淸净在音闻 <lb ed="X" n="0818a10"/><lb ed="R040" n="0362a07"/>者是也。名诠自性。句诠差别。文身者。文即是字。能 <lb ed="X" n="0818a11"/><lb ed="R040" n="0362a08"/>为名句。二所依故。若以本经而论。则首从如是。终 <lb ed="X" n="0818a12"/><lb ed="R040" n="0362a09"/>至奉行。皆为能诠之教体也。所诠体者。即无住真 <lb ed="X" n="0818a13"/><lb ed="R040" n="0362a10"/>心。实相般若是也。以众生日用而不知。大觉悟之 <lb ed="X" n="0818a14"/><lb ed="R040" n="0362a11"/>而为说。能所幷释。合为教体。故知此经能诠所诠。 <lb ed="X" n="0818a15"/><lb ed="R040" n="0362a12"/>皆深而非浅也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0818a16"/><lb ed="R040" n="0362a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">六显示宗趣</cb:mulu><head>〇六显示宗趣</head> <lb ed="X" n="0818a17"/><lb ed="R040" n="0362a14"/><p xml:id="pX25p0818a1701">言宗趣者。语之所尙。曰宗。宗之所归。曰趣。若據本 <lb ed="X" n="0818a18"/><lb ed="R040" n="0362a15"/>经。显宗示趣。则有总有别。总者以三种般若为宗。 <lb ed="X" n="0818a19"/><lb ed="R040" n="0362a16"/>三德秘藏为趣。别则有三。一教義。谓文字般若为 <lb ed="X" n="0818a20"/><lb ed="R040" n="0362a17"/>宗。实相･观照为趣。二理智。以真空妙理为宗。实相 <lb ed="X" n="0818a21"/><lb ed="R040" n="0362a18"/>般若为趣。三因果。以发菩提心为宗。证涅槃果为 <lb ed="X" n="0818a22"/><lb ed="R040" n="0362b01"/>趣。斯则略示本经之宗趣也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0818a23"/><lb ed="R040" n="0362b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">七部类处会</cb:mulu><head>〇七部类处会</head> <lb ed="X" n="0818a24"/><lb ed="R040" n="0362b03"/><p xml:id="pX25p0818a2401">此般若经。名虽八部。约类有十。一大般若六百卷。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0818b" n="0818b"/> <lb ed="X" n="0818b01"/><lb ed="R040" n="0362b04"/>二放光三十卷。三摩诃三十卷。四光赞十卷。五道 <lb ed="X" n="0818b02"/><lb ed="R040" n="0362b05"/>行十卷。六小品十卷。七勝天王所说七卷。八仁王 <lb ed="X" n="0818b03"/><lb ed="R040" n="0362b06"/>二卷。九实相一卷。十文殊所说一卷。皆本部之同 <lb ed="X" n="0818b04"/><lb ed="R040" n="0362b07"/>类也。处会者。即四处十六会。一<name role="" type="person">王舍城</name>鹫峰山七 <lb ed="X" n="0818b05"/><lb ed="R040" n="0362b08"/>会。二给孤园七会。三<name role="" type="person">他化天</name>摩尼宝藏殿一会。四 <lb ed="X" n="0818b06"/><lb ed="R040" n="0362b09"/><name role="" type="person">王舍城</name>竹林园白鹭池侧一会。此经乃第二处第 <lb ed="X" n="0818b07"/><lb ed="R040" n="0362b10"/>三会也。然独置金刚二字者。拣非馀九。以故本经 <lb ed="X" n="0818b08"/><lb ed="R040" n="0362b11"/>在六百卷中。正当五百七十七卷。祇园七分中之 <lb ed="X" n="0818b09"/><lb ed="R040" n="0362b12"/>第三分也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0818b10"/><lb ed="R040" n="0362b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">八传译时代</cb:mulu><head>〇八传译时代</head> <lb ed="X" n="0818b11"/><lb ed="R040" n="0362b14"/><p xml:id="pX25p0818b1101">此经自传我国。凡有五代。六师翻译。一罗什于姚 <lb ed="X" n="0818b12"/><lb ed="R040" n="0362b15"/>秦时。居<name role="" type="person">草堂寺</name>。译名金刚般若。二<name role="" type="person">菩提留支</name>。于元 <lb ed="X" n="0818b13"/><lb ed="R040" n="0362b16"/>魏时。住<name role="" type="person">永寧寺</name>。译与什同名。三真谛于陈朝。住廣 <lb ed="X" n="0818b14"/><lb ed="R040" n="0362b17"/>州制止寺。译名亦同上。四笈多于隋朝。住东都上 <lb ed="X" n="0818b15"/><lb ed="R040" n="0362b18"/>林园。译名金刚能断般若。五<name role="" type="person">玄奘</name>。于唐贞观十九 <lb ed="X" n="0818b16"/><lb ed="R040" n="0363a01"/>年还国。文帝迎住西京<name role="" type="person">弘福寺</name>。译名能断金刚般 <lb ed="X" n="0818b17"/><lb ed="R040" n="0363a02"/>若。六義净于天后证圣乙未还国。至睿宗景雲二 <lb ed="X" n="0818b18"/><lb ed="R040" n="0363a03"/>年。译与奘师同。今所传本。乃罗什弘始四年居草 <lb ed="X" n="0818b19"/><lb ed="R040" n="0363a04"/>堂寺译者也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0818b20"/><lb ed="R040" n="0363a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">九总释名题</cb:mulu><head>〇九总释名题</head><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0818b2007" cb:place="inline">分二。一经题。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0818b21"/><lb ed="R040" n="0363a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0818b2101">金刚般若波罗蜜经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0818b22"/><lb ed="R040" n="0363a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0818b2201">梵语<g ref="#CB02494">跋</g>拆罗。此云金刚。具有三義。谓坚･利･明也。以 <lb ed="X" n="0818b23"/><lb ed="R040" n="0363a08"/>此宝其体最坚。一切物不能壞。其用极利。能壞一 <lb ed="X" n="0818b24"/><lb ed="R040" n="0363a09"/>切物。其相光明。金中最刚。故名金刚。有谓色如紫 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0818c" n="0818c"/> <lb ed="X" n="0818c01"/><lb ed="R040" n="0363a10"/>石英。状若荞麦棱。即力士所执之杵也。</p><p xml:id="pX25p0818c0116" cb:place="inline">梵语般若。 <lb ed="X" n="0818c02"/><lb ed="R040" n="0363a11"/>此云妙智。亦翻妙慧。合而言之曰智慧。以智彻诸 <lb ed="X" n="0818c03"/><lb ed="R040" n="0363a12"/>法实相。慧了诸法真空。然義有三。谓实相。观照。文 <lb ed="X" n="0818c04"/><lb ed="R040" n="0363a13"/>字也。设取金刚三義。以喩般若三种者。一坚。喩实 <lb ed="X" n="0818c05"/><lb ed="R040" n="0363a14"/>相般若之体。虽经多劫。陞沉三界。往返六道。未曾 <lb ed="X" n="0818c06"/><lb ed="R040" n="0363a15"/>欠缺。故云坚也。二利。喩观照般若之用。谓此显时。 <lb ed="X" n="0818c07"/><lb ed="R040" n="0363a16"/>能照万法。当体全空。故云利也。三明。喩文字般若 <lb ed="X" n="0818c08"/><lb ed="R040" n="0363a17"/>之相。以其能诠实相･观照。令得显现。故云明也。由 <lb ed="X" n="0818c09"/><lb ed="R040" n="0363a18"/>斯三義。故擧金刚以喩般若。则般若乃智慧之梵 <lb ed="X" n="0818c10"/><lb ed="R040" n="0363b01"/>音。金刚即般若之正喩。以故华梵双彰。法喩幷擧。 <lb ed="X" n="0818c11"/><lb ed="R040" n="0363b02"/>曰金刚般若。</p><p xml:id="pX25p0818c1106" cb:place="inline">梵语波罗蜜。此翻彼岸到。乃顺天竺 <lb ed="X" n="0818c12"/><lb ed="R040" n="0363b03"/>之语。若依我国。当云到彼岸。意谓此经是到彼岸 <lb ed="X" n="0818c13"/><lb ed="R040" n="0363b04"/>之智慧也。盖<anchor xml:id="nkr_note_add_0818c1301" n="0818c1301"/><anchor xml:id="beg0818c1301" n="0818c1301"/>彼<anchor xml:id="end0818c1301"/>岸者。指涅槃而言。即離二种生死 <lb ed="X" n="0818c14"/><lb ed="R040" n="0363b05"/>之此岸。渡二障烦恼之中流。到二种转依之彼岸 <lb ed="X" n="0818c15"/><lb ed="R040" n="0363b06"/>也。</p><p xml:id="pX25p0818c1502" cb:place="inline">经者。径也。谓一切贤圣能依此修。即成<persName>佛</persName>作祖 <lb ed="X" n="0818c16"/><lb ed="R040" n="0363b07"/>之捷径也。</p><p xml:id="pX25p0818c1605" cb:place="inline">梵语欲底修多罗。此云契经。谓诠显義 <lb ed="X" n="0818c17"/><lb ed="R040" n="0363b08"/>理。契合人心。乃契理契機之教。拣非此方儒道等 <lb ed="X" n="0818c18"/><lb ed="R040" n="0363b09"/>经。若據诸经论释。其義实繁。要而言之。不出于四。 <lb ed="X" n="0818c19"/><lb ed="R040" n="0363b10"/>所谓贯･摄･常･法。以能贯穿所说之義。摄持所化之 <lb ed="X" n="0818c20"/><lb ed="R040" n="0363b11"/>機。三世不易为常。十界同遵曰法。具斯诸義。故称 <lb ed="X" n="0818c21"/><lb ed="R040" n="0363b12"/>为经。</p><p xml:id="pX25p0818c2103" cb:place="inline">然上七字为所诠。属别。下一字为能诠。属通。 <lb ed="X" n="0818c22"/><lb ed="R040" n="0363b13"/>此于七种立题。为喩法立题。二种立题。乃<persName>佛</persName>自立 <lb ed="X" n="0818c23"/><lb ed="R040" n="0363b14"/>也。</p> <lb ed="X" n="0818c24"/><lb ed="R040" n="0363b15"/><p xml:id="pX25p0818c2401">△二人题。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0819a" n="0819a"/> <lb ed="X" n="0819a01"/><lb ed="R040" n="0363b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0819a0101">姚秦三藏法师鸠摩罗什译</p></cb:div> <lb ed="X" n="0819a02"/><lb ed="R040" n="0363b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0819a0201">姚秦。标代也。三藏。经律论也。所谓经契一心。律规 <lb ed="X" n="0819a03"/><lb ed="R040" n="0363b18"/>三业。论甄邪正。法即轨则之義。师乃模笵之称。以 <lb ed="X" n="0819a04"/><lb ed="R040" n="0364a01"/>三藏之法。自师而师人。故曰三藏法师。梵语鸠摩 <lb ed="X" n="0819a05"/><lb ed="R040" n="0364a02"/>罗。此云童寿。谓童年而有耆德。什乃华言。即善识 <lb ed="X" n="0819a06"/><lb ed="R040" n="0364a03"/>此方文字之称。华梵合擧。故曰罗什。然师始末。备 <lb ed="X" n="0819a07"/><lb ed="R040" n="0364a04"/>载本传。兹不繁引。译者易也。谓易天竺之语。而为 <lb ed="X" n="0819a08"/><lb ed="R040" n="0364a05"/>华夏之言。以周制有掌四方之官。北方名译。今翻 <lb ed="X" n="0819a09"/><lb ed="R040" n="0364a06"/>西语。而曰译者。由汉世多事北方。而译人兼善西 <lb ed="X" n="0819a10"/><lb ed="R040" n="0364a07"/>语。因以称焉。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0819a11"/><lb ed="R040" n="0364a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">十别解经文</cb:mulu><head>〇十别解经文</head><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0819a1107" cb:place="inline">三<note place="inline">此准道安。经无豐约。悉分为三。谓序･正･流通者是也</note>。</p><p xml:id="pX25p0819a1128" cb:place="inline">一序 <lb ed="X" n="0819a12"/><lb ed="R040" n="0364a09"/>分二。一通序。</p><p xml:id="pX25p0819a1206" cb:place="inline"><note place="inline">将释此序。義分为二。一明建立之因。二明建立之意</note>。</p><p xml:id="pX25p0819a1226" cb:place="inline"><note place="inline">建立因者。正明如是 <lb ed="X" n="0819a13"/><lb ed="R040" n="0364a10"/>等言。因何而立。盖当金河顾命之初。鹤树潜辉之际。阿难悲哀。时有无贫尊者。语阿难言。汝是持<persName>佛</persName>法人。 <lb ed="X" n="0819a14"/><lb ed="R040" n="0364a11"/>且须裁抑。宜当往<persName>佛</persName>。请问後事。阿难曰。云何後事。尊者答曰。<persName>世尊</persName>在日。以<persName>佛</persName>为师。<persName>世尊</persName>灭後。以谁为师。世 <lb ed="X" n="0819a15"/><lb ed="R040" n="0364a12"/>尊在日。依<persName>世尊</persName>住。<persName>世尊</persName>灭後。依何而住。恶性比丘。<persName>佛</persName>在之日。<persName>佛</persName>自调伏。<persName>佛</persName>灭度後。如何调伏。遐益当来。理 <lb ed="X" n="0819a16"/><lb ed="R040" n="0364a13"/>宜结集。一切经首。应置何语。阿难承教。一一咨问。<persName>佛</persName>答之曰。我灭度後。依四念处住。以戒为师。默摈恶性 <lb ed="X" n="0819a17"/><lb ed="R040" n="0364a14"/>比丘。一切经首。皆安如是我闻一时<persName>佛</persName>在某处。与某众若干。此正第四问也</note>。</p><p xml:id="pX25p0819a1730" cb:place="inline"><note place="inline">建立之意者。亦有三。一断疑 <lb ed="X" n="0819a18"/><lb ed="R040" n="0364a15"/>故。乃结集时。阿难陞座欲宣<persName>佛</persName>语。感得相好同<persName>佛</persName>。尔时众起三疑。一疑<persName>世尊</persName>重起说法。二疑他方<persName>佛</persName>来。三 <lb ed="X" n="0819a19"/><lb ed="R040" n="0364a16"/>疑阿难成<persName>佛</persName>。故擧如是我闻等。则三疑顿断。二息诤故。若不推从于<persName>佛</persName>。言自制作。则诸罗汉。德业颇齐。未 <lb ed="X" n="0819a20"/><lb ed="R040" n="0364a17"/>免诤论。今称<persName>佛</persName>说。何诤之有。三异邪故。不同外道。经初安阿欧二字。盖阿者言无。欧者言有。彼谓万法虽 <lb ed="X" n="0819a21"/><lb ed="R040" n="0364a18"/>多。不出有无。置之经初。以之为吉。以初吉故。令中後亦吉。今则不尔。故云异邪</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0819a22"/><lb ed="R040" n="0364b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0819a2201">如是我闻。一时<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name>。<name role="" type="person">祇树给孤独园</name>。与大比 <lb ed="X" n="0819a23"/><lb ed="R040" n="0364b02"/>丘众。千二百五十人俱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0819a24"/><lb ed="R040" n="0364b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0819a2401">通序者。诸经通有。以证信故。然此如是。诸经不同。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0819b" n="0819b"/> <lb ed="X" n="0819b01"/><lb ed="R040" n="0364b04"/>如是亦异。有谓诸<persName>佛</persName>说法。无非显如。唯如为是。除 <lb ed="X" n="0819b02"/><lb ed="R040" n="0364b05"/>如之外。了无片法可谈。或曰。有无不二为如。如非 <lb ed="X" n="0819b03"/><lb ed="R040" n="0364b06"/>有无为是。又云不异为如。无非曰是。皆泛言之也。 <lb ed="X" n="0819b04"/><lb ed="R040" n="0364b07"/>今據本经。当以实相･观照为如。文字般若为是。良 <lb ed="X" n="0819b05"/><lb ed="R040" n="0364b08"/>以实相･观照。二而不二。体用如如。故名为如。文字 <lb ed="X" n="0819b06"/><lb ed="R040" n="0364b09"/>性空。不即文字。不離文字。故名曰是。</p><p xml:id="pX25p0819b0615" cb:place="inline">我者。阿难自 <lb ed="X" n="0819b07"/><lb ed="R040" n="0364b10"/>谓也。然有四种。一凡夫遍计我。二外道神我。三二 <lb ed="X" n="0819b08"/><lb ed="R040" n="0364b11"/>乘假我。四法身真我。此于四种中。正属第三假我。 <lb ed="X" n="0819b09"/><lb ed="R040" n="0364b12"/>盖阿难<anchor xml:id="nkr_note_add_0819b0901" n="0819b0901"/><anchor xml:id="beg0819b0901" n="0819b0901"/>已<anchor xml:id="end0819b0901"/>达我空。实不计执。以随世谛。假立宾主。 <lb ed="X" n="0819b10"/><lb ed="R040" n="0364b13"/>乃称于我。</p><p xml:id="pX25p0819b1005" cb:place="inline">闻。谓耳根发识。名之曰闻。问。既耳根发 <lb ed="X" n="0819b11"/><lb ed="R040" n="0364b14"/>识。合云耳闻。何经不然。答。耳是六根之别。我乃一 <lb ed="X" n="0819b12"/><lb ed="R040" n="0364b15"/>身之总。废别从总。故曰我闻。</p><p xml:id="pX25p0819b1212" cb:place="inline">一时者。即师资合会。 <lb ed="X" n="0819b13"/><lb ed="R040" n="0364b16"/>说听究竟。唯一无二之时。良以殊方纪历不同。上 <lb ed="X" n="0819b14"/><lb ed="R040" n="0364b17"/>下延促不定。横则四洲差别。竖则三界悬殊。故但 <lb ed="X" n="0819b15"/><lb ed="R040" n="0364b18"/>云。说此经之一时也。</p><p xml:id="pX25p0819b1509" cb:place="inline">梵语<persName>佛陀</persName>耶。此云觉者。谓自 <lb ed="X" n="0819b16"/><lb ed="R040" n="0365a01"/>觉･觉他･觉满也。自觉。异凡夫之不觉。觉他。拣二乘 <lb ed="X" n="0819b17"/><lb ed="R040" n="0365a02"/>之独觉。觉满。拣菩萨之未满。是以三觉俱圆。万德 <lb ed="X" n="0819b18"/><lb ed="R040" n="0365a03"/>皆满。故称为<persName>佛</persName>。</p><p xml:id="pX25p0819b1807" cb:place="inline">在者。如天子所至。即曰行在。故<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0819b19"/><lb ed="R040" n="0365a04"/>至处。亦名在也。</p><p xml:id="pX25p0819b1907" cb:place="inline">舍卫梵语。此云闻物。亦名豐德。又 <lb ed="X" n="0819b20"/><lb ed="R040" n="0365a05"/>云名称。以具五欲･财宝･多闻･解脱･文彩风流･远闻 <lb ed="X" n="0819b21"/><lb ed="R040" n="0365a06"/>诸国故。乃波斯匿王之都也。</p><p xml:id="pX25p0819b2112" cb:place="inline">只。即祇陀。此云战勝。 <lb ed="X" n="0819b22"/><lb ed="R040" n="0365a07"/>因波斯匿王于外国交兵。得勝之日。生此太子。因 <lb ed="X" n="0819b23"/><lb ed="R040" n="0365a08"/>赐是名。以志喜也。如此方叔孙勝敌。以名其子。树 <lb ed="X" n="0819b24"/><lb ed="R040" n="0365a09"/>乃所施也。</p><p xml:id="pX25p0819b2405" cb:place="inline">梵语须达多。此云乐施。今言<name role="" type="person">给孤独</name>者。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0819c" n="0819c"/> <lb ed="X" n="0819c01"/><lb ed="R040" n="0365a10"/>以能周给幼无父。而老无子者也。不言鳏寡者。以 <lb ed="X" n="0819c02"/><lb ed="R040" n="0365a11"/>二该二故。盖舍卫王臣。先未知<persName>佛</persName>。因须达多为儿 <lb ed="X" n="0819c03"/><lb ed="R040" n="0365a12"/>聘妇入<name role="" type="person">王舍城</name>。寄止珊檀那家。时珊檀那中夜而 <lb ed="X" n="0819c04"/><lb ed="R040" n="0365a13"/>起。莊严舍宅。营办肴膳。须达闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0819c0401" n="0819c0401"/><anchor xml:id="beg0819c0401" n="0819c0401"/>已<anchor xml:id="end0819c0401"/>。即起问言。大士 <lb ed="X" n="0819c05"/><lb ed="R040" n="0365a14"/>欲请国王。为婚姻之会耶。答言请<persName>佛</persName>无上法王。须 <lb ed="X" n="0819c06"/><lb ed="R040" n="0365a15"/>达闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0819c0601" n="0819c0601"/><anchor xml:id="beg0819c0601" n="0819c0601"/>已<anchor xml:id="end0819c0601"/>。身毛皆竖。复问何以名<persName>佛</persName>。珊檀那遂廣为 <lb ed="X" n="0819c07"/><lb ed="R040" n="0365a16"/>说<persName>佛</persName>功德。须达多言。善哉大士。所言<persName>佛</persName>者。功德无 <lb ed="X" n="0819c08"/><lb ed="R040" n="0365a17"/>上。今在何所。珊檀那曰。在<name role="" type="person">王舍城</name><name role="" type="person">竹林精舍</name>。尔时 <lb ed="X" n="0819c09"/><lb ed="R040" n="0365a18"/>达多。遂往见<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>为说法。达多闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0819c0901" n="0819c0901"/><anchor xml:id="beg0819c0901" n="0819c0901"/>已<anchor xml:id="end0819c0901"/>。获须陀洹。因 <lb ed="X" n="0819c10"/><lb ed="R040" n="0365b01"/>请<persName>佛</persName>曰。唯愿临顾。至<name role="" type="person">舍卫国</name>。受我微供。<persName>世尊</persName>受请。 <lb ed="X" n="0819c11"/><lb ed="R040" n="0365b02"/>达多回国。布金买园。祇陀因而发心施树。故云只 <lb ed="X" n="0819c12"/><lb ed="R040" n="0365b03"/>树<name role="" type="person">给孤独园</name>也。然须达是正施主。祇陀为助成。今 <lb ed="X" n="0819c13"/><lb ed="R040" n="0365b04"/>树先园後者何也。以祇陀乃储君。须达是臣佐。礼 <lb ed="X" n="0819c14"/><lb ed="R040" n="0365b05"/>别尊卑之故耳。</p><p xml:id="pX25p0819c1407" cb:place="inline">与者。同也。大谓名高德重。为天王 <lb ed="X" n="0819c15"/><lb ed="R040" n="0365b06"/>大人之所敬也。</p><p xml:id="pX25p0819c1507" cb:place="inline">比丘梵语。此云乞士。亦云怖魔。又 <lb ed="X" n="0819c16"/><lb ed="R040" n="0365b07"/>云破恶。梵语僧伽耶。此云和合众。盖和有二。一理 <lb ed="X" n="0819c17"/><lb ed="R040" n="0365b08"/>和。谓同证择灭无为。二事和。有六。谓戒和同修。见 <lb ed="X" n="0819c18"/><lb ed="R040" n="0365b09"/>和同解。身和同住。利和同均。口和无诤。意和同悦 <lb ed="X" n="0819c19"/><lb ed="R040" n="0365b10"/>也。千二百五十人者。<persName>佛</persName>初成道度陈如等五人。次 <lb ed="X" n="0819c20"/><lb ed="R040" n="0365b11"/>度三迦葉。兼徒一千。复度舍利弗。目犍连。各徒一 <lb ed="X" n="0819c21"/><lb ed="R040" n="0365b12"/>百。更度耶舍长者子五十人。今略五人者。擧大数 <lb ed="X" n="0819c22"/><lb ed="R040" n="0365b13"/>耳。此等诸人。先事外道。勤劳无益。一见<persName>如来</persName>。便登 <lb ed="X" n="0819c23"/><lb ed="R040" n="0365b14"/>圣果。以此感恩。誓常随侍。所谓常随众也。正易所 <lb ed="X" n="0819c24"/><lb ed="R040" n="0365b15"/>谓雲从龙。风从虎。圣人作而万物睹者是也。</p><p xml:id="pX25p0819c2418" cb:place="inline">俱者。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0820a" n="0820a"/> <lb ed="X" n="0820a01"/><lb ed="R040" n="0365b16"/>一时一住。皆同在也。</p><p xml:id="pX25p0820a0109" cb:place="inline">若准古说六种成就者。如是 <lb ed="X" n="0820a02"/><lb ed="R040" n="0365b17"/>乃信成就。以信者则是事如是。不信则是事不如 <lb ed="X" n="0820a03"/><lb ed="R040" n="0365b18"/>是。所以五十圣位。十信居先。十一善法。信心为首。 <lb ed="X" n="0820a04"/><lb ed="R040" n="0366a01"/>故花严经云。信为道源功德母。长养一切诸善根。 <lb ed="X" n="0820a05"/><lb ed="R040" n="0366a02"/>又曰。<persName>佛</persName>法如大海。非信莫能入。故知信心之前。别 <lb ed="X" n="0820a06"/><lb ed="R040" n="0366a03"/>无勝法。纵能信如是经。闻根不利。信亦奚为。能信 <lb ed="X" n="0820a07"/><lb ed="R040" n="0366a04"/>能闻。非时可说。徒生景仰。时可说法。无说法主。此 <lb ed="X" n="0820a08"/><lb ed="R040" n="0366a05"/>道难闻。纵有法主。无处可居。亦难行道。虽有其处。 <lb ed="X" n="0820a09"/><lb ed="R040" n="0366a06"/>设无听众。不成法会。必须六种辏集。<persName>佛</persName>事方兴。故 <lb ed="X" n="0820a10"/><lb ed="R040" n="0366a07"/>云成就。则此六种为能成就。而向下经文。皆所成 <lb ed="X" n="0820a11"/><lb ed="R040" n="0366a08"/>就也。</p><p xml:id="pX25p0820a1103" cb:place="inline">△二别序。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0820a12"/><lb ed="R040" n="0366a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0820a1201">尔时<persName>世尊</persName>。食时著衣持钵。入舍卫大城乞食。于其城 <lb ed="X" n="0820a13"/><lb ed="R040" n="0366a10"/>中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0820a1301" n="0820a1301"/><anchor xml:id="beg0820a1301" n="0820a1301"/>已<anchor xml:id="end0820a1301"/>。还至本处。饭食讫。收衣钵。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0820a1302" n="0820a1302"/><anchor xml:id="beg0820a1302" n="0820a1302"/>已<anchor xml:id="end0820a1302"/>。敷座 <lb ed="X" n="0820a14"/><lb ed="R040" n="0366a11"/>而坐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0820a15"/><lb ed="R040" n="0366a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0820a1501">别序者。别序一经发起之由。为正宗之前导也。此 <lb ed="X" n="0820a16"/><lb ed="R040" n="0366a13"/><persName>佛</persName>就一切众生日用寻常。去来动静。行住坐卧。吃 <lb ed="X" n="0820a17"/><lb ed="R040" n="0366a14"/>饭穿衣。直显真心本体。以明无往而非无住真心 <lb ed="X" n="0820a18"/><lb ed="R040" n="0366a15"/>之妙用。无法不具实相般若之本体。所以假此乞 <lb ed="X" n="0820a19"/><lb ed="R040" n="0366a16"/>食。发起斯经。不过要人向日用中。识得自<anchor xml:id="nkr_note_add_0820a1901" n="0820a1901"/><anchor xml:id="beg0820a1901" n="0820a1901"/>己<anchor xml:id="end0820a1901"/>与三 <lb ed="X" n="0820a20"/><lb ed="R040" n="0366a17"/>世诸<persName>佛</persName>。无二无别。则能事毕矣。</p><p xml:id="pX25p0820a2013" cb:place="inline">尔时者。即当尔<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0820a21"/><lb ed="R040" n="0366a18"/>住祇园统众行道之时也。</p><p xml:id="pX25p0820a2111" cb:place="inline">世有三。谓情世。器世。至 <lb ed="X" n="0820a22"/><lb ed="R040" n="0366b01"/>真觉世。又有过去世。未来世。现在世。总之情与无 <lb ed="X" n="0820a23"/><lb ed="R040" n="0366b02"/>情。世出世间。靡不尊重。故曰<persName>世尊</persName>。</p><p xml:id="pX25p0820a2314" cb:place="inline">时者。日有十二。 <lb ed="X" n="0820a24"/><lb ed="R040" n="0366b03"/>分为四食。一丑寅卯。诸天食时。二辰巳午。人间食 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0820b" n="0820b"/> <lb ed="X" n="0820b01"/><lb ed="R040" n="0366b04"/>时。三未申酉。畜牲食时。四戌亥子。鬼神食时。<persName>佛</persName>制 <lb ed="X" n="0820b02"/><lb ed="R040" n="0366b05"/>出家之士。应法人天。过午不食。今食时者。即日初 <lb ed="X" n="0820b03"/><lb ed="R040" n="0366b06"/>分也。</p><p xml:id="pX25p0820b0303" cb:place="inline">衣者。<persName>佛</persName>有三衣。一安陀会。名作务衣。二<g ref="#CB15106">鬱</g>多 <lb ed="X" n="0820b04"/><lb ed="R040" n="0366b07"/>罗僧。名入众衣。三僧伽梨。名福田衣。以其制法水 <lb ed="X" n="0820b05"/><lb ed="R040" n="0366b08"/>田见生福故。著者。以入城乞食。即僧伽梨也。</p><p xml:id="pX25p0820b0518" cb:place="inline">具云 <lb ed="X" n="0820b06"/><lb ed="R040" n="0366b09"/>钵多罗。此翻应量器。谓体色量三。皆应法故。即过 <lb ed="X" n="0820b07"/><lb ed="R040" n="0366b10"/>去<name role="" type="person">维卫<persName>佛</persName></name>所遗。绀琉璃宝钵。乃四天王取而献者。</p> <lb ed="X" n="0820b08"/><lb ed="R040" n="0366b11"/><p xml:id="pX25p0820b0801">自园进城名入。地廣人稠曰大。防非御侮为城。</p><p xml:id="pX25p0820b0819" cb:place="inline">乞 <lb ed="X" n="0820b09"/><lb ed="R040" n="0366b12"/>食者。<persName>佛</persName>教比丘行头陀行。淸净活命。了寄残生。離 <lb ed="X" n="0820b10"/><lb ed="R040" n="0366b13"/>四邪命也。</p><p xml:id="pX25p0820b1005" cb:place="inline">次第者。不拣贫富。无分净秽。挨次而乞 <lb ed="X" n="0820b11"/><lb ed="R040" n="0366b14"/>也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0820b1101" n="0820b1101"/><anchor xml:id="beg0820b1101" n="0820b1101"/>已<anchor xml:id="end0820b1101"/>者。不论有缘无缘。七家则<anchor xml:id="nkr_note_add_0820b1102" n="0820b1102"/><anchor xml:id="beg0820b1102" n="0820b1102"/>已<anchor xml:id="end0820b1102"/>。又或不限人家。 <lb ed="X" n="0820b12"/><lb ed="R040" n="0366b15"/>满钵则<anchor xml:id="nkr_note_add_0820b1201" n="0820b1201"/><anchor xml:id="beg0820b1201" n="0820b1201"/>已<anchor xml:id="end0820b1201"/>。</p><p xml:id="pX25p0820b1205" cb:place="inline">还谓还出舍卫至本处。即归到祇园也。 <lb ed="X" n="0820b13"/><lb ed="R040" n="0366b16"/>将所化饭食之既讫。即收其衣钵。净其手足。敷其 <lb ed="X" n="0820b14"/><lb ed="R040" n="0366b17"/>所座而坐之也。此言<persName>世尊</persName>去来行住。吃饭穿衣。日 <lb ed="X" n="0820b15"/><lb ed="R040" n="0366b18"/>用寻常。与人无异。一段本地风光。莫非全体大用。 <lb ed="X" n="0820b16"/><lb ed="R040" n="0367a01"/>其奈诸人终日昏昏。只知穿街过巷。觅食求衣。要 <lb ed="X" n="0820b17"/><lb ed="R040" n="0367a02"/>且不识他是阿谁。甘作饭囊衣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0820001" n="0820001"/>袈。走肉行屍。殊为 <lb ed="X" n="0820b18"/><lb ed="R040" n="0367a03"/>可惜。是以<persName>如来</persName>即日用事而示之也。此为後文如 <lb ed="X" n="0820b19"/><lb ed="R040" n="0367a04"/>来若来若去若坐若卧。是人不解我所说義之章 <lb ed="X" n="0820b20"/><lb ed="R040" n="0367a05"/>本耳。</p><p xml:id="pX25p0820b2003" cb:place="inline">有释为戒定发起者。義固甚佳。然于下文气 <lb ed="X" n="0820b21"/><lb ed="R040" n="0367a06"/>似不贯。且空生稀有之赞。似亦难于安插。何则。戒 <lb ed="X" n="0820b22"/><lb ed="R040" n="0367a07"/>定行持。罗汉常事。何希之有。然空生之所以道希 <lb ed="X" n="0820b23"/><lb ed="R040" n="0367a08"/>有者。非无故也。盖空生平日。但念空无相无作。所 <lb ed="X" n="0820b24"/><lb ed="R040" n="0367a09"/>以于菩萨法。遊戏神通。净<persName>佛</persName>国土。成就众生。心不 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0820c" n="0820c"/> <lb ed="X" n="0820c01"/><lb ed="R040" n="0367a10"/>喜乐。将谓<persName>佛</persName>道常远。久受勤苦。乃可得成。忽然今 <lb ed="X" n="0820c02"/><lb ed="R040" n="0367a11"/>日。见我<persName>世尊</persName>。恁么擧动。触著鼻孔。始知道不远人。 <lb ed="X" n="0820c03"/><lb ed="R040" n="0367a12"/>人之为道而远人。方信行住坐卧。不離这个。于斯 <lb ed="X" n="0820c04"/><lb ed="R040" n="0367a13"/>荐得无住妙用。实相本体。即在日用寻常。去来出 <lb ed="X" n="0820c05"/><lb ed="R040" n="0367a14"/>入。动静往还。吃饭穿衣处也。以故向下即从座起。 <lb ed="X" n="0820c06"/><lb ed="R040" n="0367a15"/>走向<persName>佛</persName>前。无别可说。只得道个呀。稀有<persName>世尊</persName>。此正 <lb ed="X" n="0820c07"/><lb ed="R040" n="0367a16"/>冷<g ref="#CB01926">灰</g>裡一声豆<g ref="#CB15090">爆</g>也。</p> <lb ed="X" n="0820c08"/><lb ed="R040" n="0367a17"/><p xml:id="pX25p0820c0801">△二正宗分二。首示降住其心历彰般若妙用二。 <lb ed="X" n="0820c09"/><lb ed="R040" n="0367a18"/>一善吉请益二。一请益之仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0820c10"/><lb ed="R040" n="0367b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0820c1001">时长老须菩提。在大众中。即从座起。偏袒右肩。右膝 <lb ed="X" n="0820c11"/><lb ed="R040" n="0367b02"/>著地。合掌恭敬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0820c12"/><lb ed="R040" n="0367b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0820c1201">上序分者。即序<persName>如来</persName>与众生共有此金刚般若。不 <lb ed="X" n="0820c13"/><lb ed="R040" n="0367b04"/>離日用中也。此正宗者。乃当機窥见<persName>如来</persName>动静。<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c1301" n="0820c1301"/><anchor xml:id="beg0820c1301" n="0820c1301"/>已<anchor xml:id="end0820c1301"/> <lb ed="X" n="0820c14"/><lb ed="R040" n="0367b05"/>知<persName>佛</persName>法无多。意欲普利今後。未免请问。形于言词。 <lb ed="X" n="0820c15"/><lb ed="R040" n="0367b06"/>以故有此正说也。时者。适当乞食还园。洗足安坐 <lb ed="X" n="0820c16"/><lb ed="R040" n="0367b07"/>之时也。</p><p xml:id="pX25p0820c1604" cb:place="inline">梵语须菩提。亦名须菩提。此云空生。或云 <lb ed="X" n="0820c17"/><lb ed="R040" n="0367b08"/>善现。又名善吉。有云妙生。幷善实者。以初生时。宝 <lb ed="X" n="0820c18"/><lb ed="R040" n="0367b09"/>藏顿空。相者占之。此子善吉。七日之後。家珍复现。 <lb ed="X" n="0820c19"/><lb ed="R040" n="0367b10"/>故云善现。因含多義。存梵不翻。长老者。以其德腊 <lb ed="X" n="0820c20"/><lb ed="R040" n="0367b11"/>俱高也。乃<name role="" type="person">舍卫国</name>人。鸠留长者之子。解空第一。在 <lb ed="X" n="0820c21"/><lb ed="R040" n="0367b12"/>般若会上。转教菩萨。故为当機发起此经。正穷子 <lb ed="X" n="0820c22"/><lb ed="R040" n="0367b13"/>喩中。密遣二人者是矣。设以本论。则久证靑龙陀 <lb ed="X" n="0820c23"/><lb ed="R040" n="0367b14"/>果。久悟般若真空。乃为辅化权示。如此今在大众 <lb ed="X" n="0820c24"/><lb ed="R040" n="0367b15"/>之中。即从本座而起者。以师资之道。尊卑颇殊。欲 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0821a" n="0821a"/> <lb ed="X" n="0821a01"/><lb ed="R040" n="0367b16"/>有所请不可坐问。偏袒右肩者。乃彼方仪制。以表 <lb ed="X" n="0821a02"/><lb ed="R040" n="0367b17"/>敬也。此中事释可知。若以理释。则袒肩以示权。膝 <lb ed="X" n="0821a03"/><lb ed="R040" n="0367b18"/>地而显实。合权实二边之掌。印中道一味之心。修 <lb ed="X" n="0821a04"/><lb ed="R040" n="0368a01"/>敬既毕。自合陈词。故云而白等。上之起座。即身业。 <lb ed="X" n="0821a05"/><lb ed="R040" n="0368a02"/>恭敬乃意业。而白下。方是口业。此明三业虔诚。而 <lb ed="X" n="0821a06"/><lb ed="R040" n="0368a03"/>请问也。</p><p xml:id="pX25p0821a0604" cb:place="inline">然即之一字。正是描写尊者绝无沾滞踊 <lb ed="X" n="0821a07"/><lb ed="R040" n="0368a04"/>跃之状。直出人天众前。扬眉吐气。自不同于如聋 <lb ed="X" n="0821a08"/><lb ed="R040" n="0368a05"/>若哑。唯除粪秽。默受弹诃。去花拜座之时矣。所谓 <lb ed="X" n="0821a09"/><lb ed="R040" n="0368a06"/>寻常一样窗前月。纔有梅花便不同。</p><p xml:id="pX25p0821a0915" cb:place="inline">△二请益之 <lb ed="X" n="0821a10"/><lb ed="R040" n="0368a07"/>辞二。一赞益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0821a11"/><lb ed="R040" n="0368a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0821a1101">而白<persName>佛</persName>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>善护念诸菩萨。善付嘱诸 <lb ed="X" n="0821a12"/><lb ed="R040" n="0368a09"/>菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0821a13"/><lb ed="R040" n="0368a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0821a1301">稀有者。准古解则有四种。谓时稀有。处稀有。德希 <lb ed="X" n="0821a14"/><lb ed="R040" n="0368a11"/>有。事稀有。可谓详矣。然在本经。似无交涉。兹亦不 <lb ed="X" n="0821a15"/><lb ed="R040" n="0368a12"/>辩。且道尊者纔来启请。<persName>如来</persName>尙未开口。见个甚么 <lb ed="X" n="0821a16"/><lb ed="R040" n="0368a13"/>道理。便赞稀有。聻。莫是<persName>世尊</persName>成道说法。度众生之 <lb ed="X" n="0821a17"/><lb ed="R040" n="0368a14"/>稀有么。不见道。未離兜率。<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a1701" n="0821a1701"/><anchor xml:id="beg0821a1701" n="0821a1701"/>已<anchor xml:id="end0821a1701"/>降皇宫。未出母胎。度 <lb ed="X" n="0821a18"/><lb ed="R040" n="0368a15"/>人<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a1801" n="0821a1801"/><anchor xml:id="beg0821a1801" n="0821a1801"/>已<anchor xml:id="end0821a1801"/>毕。若待今日赞歎。奚啻<g ref="#CB17846">鹞</g>子过新罗。是剑去 <lb ed="X" n="0821a19"/><lb ed="R040" n="0368a16"/>许久。方纔刻舟。要知今日之赞稀有者。乃算空生 <lb ed="X" n="0821a20"/><lb ed="R040" n="0368a17"/>具一隻眼。向<persName>世尊</persName>擧止动静处窥见一斑。故出海 <lb ed="X" n="0821a21"/><lb ed="R040" n="0368a18"/>众之前。而赞稀有也。其意有二。首谓于庸言庸行 <lb ed="X" n="0821a22"/><lb ed="R040" n="0368b01"/>处。示奇特事。可谓稀世所有之者。次则自<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a2201" n="0821a2201"/><anchor xml:id="beg0821a2201" n="0821a2201"/>己<anchor xml:id="end0821a2201"/>向穿 <lb ed="X" n="0821a23"/><lb ed="R040" n="0368b02"/>衣吃饭处。讨得个下落。这段消息。从未知有。今始 <lb ed="X" n="0821a24"/><lb ed="R040" n="0368b03"/>悟得。故曰。稀有。</p><p xml:id="pX25p0821a2407" cb:place="inline"><persName>如来</persName>者。十号之一。即无所从来。亦 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0821b" n="0821b"/> <lb ed="X" n="0821b01"/><lb ed="R040" n="0368b04"/>无所去。故名<persName>如来</persName>。</p><p xml:id="pX25p0821b0108" cb:place="inline">善护念者。若據古解。依根熟未 <lb ed="X" n="0821b02"/><lb ed="R040" n="0368b05"/>熟等释。義亦甚佳。似无不可。但此经以五时设教 <lb ed="X" n="0821b03"/><lb ed="R040" n="0368b06"/>而论。斯当转教付财之时。与義推求。理或欠妥。今 <lb ed="X" n="0821b04"/><lb ed="R040" n="0368b07"/>准法花经信解品。空生等呈解之词。释此护念付 <lb ed="X" n="0821b05"/><lb ed="R040" n="0368b08"/>嘱。言护者。即彼经云。我虽年朽。犹故贪惜者是也。 <lb ed="X" n="0821b06"/><lb ed="R040" n="0368b09"/>念者。即彼经云。时富长者。于狮子座。见子便识。心 <lb ed="X" n="0821b07"/><lb ed="R040" n="0368b10"/>大欢喜。即作是念者是也。付者。即我财物库藏。今 <lb ed="X" n="0821b08"/><lb ed="R040" n="0368b11"/>有所付者是也。嘱者。即彼经云。<persName>佛</persName>敕我等说最上 <lb ed="X" n="0821b09"/><lb ed="R040" n="0368b12"/>道。修习此者。当得作<persName>佛</persName>是也。而言善护善付者。即 <lb ed="X" n="0821b10"/><lb ed="R040" n="0368b13"/>彼经云。诸法之王。能为下劣忍于斯事。取相凡夫 <lb ed="X" n="0821b11"/><lb ed="R040" n="0368b14"/>随意为说者是也。问。设據此释。菩萨二字。云何消 <lb ed="X" n="0821b12"/><lb ed="R040" n="0368b15"/>释。答。菩萨声闻。在发心大小。所以有此二名。今既 <lb ed="X" n="0821b13"/><lb ed="R040" n="0368b16"/>捨小归大。欲发阿耨菩提心者。岂可更以声闻而 <lb ed="X" n="0821b14"/><lb ed="R040" n="0368b17"/>目之哉。是以即声闻而菩萨也。如十六王子。未闻 <lb ed="X" n="0821b15"/><lb ed="R040" n="0368b18"/>法花以前。止名沙弥。既闻法花之後。则曰菩萨。亦 <lb ed="X" n="0821b16"/><lb ed="R040" n="0369a01"/>此意也。然此二句。正释上之稀有。所以言我<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0821b17"/><lb ed="R040" n="0369a02"/>自花严至今。数十年来。调护时機。深心爱念。欲人 <lb ed="X" n="0821b18"/><lb ed="R040" n="0369a03"/>向动用处。识取家珍。不離眉端足下。空生此际。一 <lb ed="X" n="0821b19"/><lb ed="R040" n="0369a04"/>旦豁然。喜解非常。是故赞言。稀有<persName>世尊</persName>。可谓加护 <lb ed="X" n="0821b20"/><lb ed="R040" n="0369a05"/>爱念。委付叮嘱。善而又善者也。正谓今在般若会 <lb ed="X" n="0821b21"/><lb ed="R040" n="0369a06"/>上。转教付财。将大付小。嘱小化大之意耳。盖将大 <lb ed="X" n="0821b22"/><lb ed="R040" n="0369a07"/>付小。不过引小入大。嘱小化大。无非以大激小。皆 <lb ed="X" n="0821b23"/><lb ed="R040" n="0369a08"/><persName>如来</persName>之方便护念也。以此观之。则<persName>如来</persName>之用心。诚 <lb ed="X" n="0821b24"/><lb ed="R040" n="0369a09"/>可谓善矣。当機曰。善护念。善付嘱者。良有以焉。</p><p xml:id="pX25p0821b2419" cb:place="inline">△ <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0821c" n="0821c"/> <lb ed="X" n="0821c01"/><lb ed="R040" n="0369a10"/>二正请。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0821c02"/><lb ed="R040" n="0369a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0821c0201"><persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多罗三藐三菩提心。云 <lb ed="X" n="0821c03"/><lb ed="R040" n="0369a12"/>何应住。云何降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0821c04"/><lb ed="R040" n="0369a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0821c0401">前既悟得此理。极口称赞。兹复发问者何也。以前 <lb ed="X" n="0821c05"/><lb ed="R040" n="0369a14"/>无言之道。自非上根利智。莫克领略。便作寻常错 <lb ed="X" n="0821c06"/><lb ed="R040" n="0369a15"/>过。故尊者恐负<persName>如来</persName>意旨。曲为时機。故兴斯问。善 <lb ed="X" n="0821c07"/><lb ed="R040" n="0369a16"/>男子善女人。总赅僧俗七众八部三乘人等。发。谓 <lb ed="X" n="0821c08"/><lb ed="R040" n="0369a17"/>发起。阿耨等梵语。此云无上正<persName>等正觉</persName>。盖空生意 <lb ed="X" n="0821c09"/><lb ed="R040" n="0369a18"/>谓设有善男信女要发无上心者。不知可有个甚 <lb ed="X" n="0821c10"/><lb ed="R040" n="0369b01"/>么法。聻。然即此心欲契实相般若之理。先向那裡 <lb ed="X" n="0821c11"/><lb ed="R040" n="0369b02"/>安住。聻。又且此心欲起观照般若之时。其奈妄想 <lb ed="X" n="0821c12"/><lb ed="R040" n="0369b03"/>多端。如狂猿陞木。上下攀缘。似痴蝇逐秽。去来不 <lb ed="X" n="0821c13"/><lb ed="R040" n="0369b04"/>捨。怎生降伏。聻。此中三问。以发菩提为主。故前半 <lb ed="X" n="0821c14"/><lb ed="R040" n="0369b05"/>卷答二三两问。後半卷答初问也。</p><p xml:id="pX25p0821c1414" cb:place="inline">△二<persName>如来</persName>许示 <lb ed="X" n="0821c15"/><lb ed="R040" n="0369b06"/>三。一印赞许说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0821c16"/><lb ed="R040" n="0369b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0821c1601"><persName>佛</persName>言。善哉。善哉。须菩提。如汝所说。<persName>如来</persName>善护念诸菩 <lb ed="X" n="0821c17"/><lb ed="R040" n="0369b08"/>萨。善付嘱诸菩萨。汝今谛听。当为汝说。善男子･善女 <lb ed="X" n="0821c18"/><lb ed="R040" n="0369b09"/>人。发阿耨多罗三藐三菩提心。应如是住。如是降伏 <lb ed="X" n="0821c19"/><lb ed="R040" n="0369b10"/>其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0821c20"/><lb ed="R040" n="0369b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0821c2001">盖<persName>世尊</persName>出世。本为直示此心。奈无知音可语。故自 <lb ed="X" n="0821c21"/><lb ed="R040" n="0369b12"/>花严以至今日。有怀未吐。兹向祇园会上。撞著空 <lb ed="X" n="0821c22"/><lb ed="R040" n="0369b13"/>生。觌面问来。恰好抓著痒处。以故老汉通身畅快。 <lb ed="X" n="0821c23"/><lb ed="R040" n="0369b14"/>所以满口称歎曰。善哉善哉。言善会<persName>佛</persName>心。善为说 <lb ed="X" n="0821c24"/><lb ed="R040" n="0369b15"/>辞。所谓善而又善者也。故仍呼其名而告之曰。须 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0822a" n="0822a"/> <lb ed="X" n="0822a01"/><lb ed="R040" n="0369b16"/>菩提。你适纔赞这两句。果为的当。即是启请三问。 <lb ed="X" n="0822a02"/><lb ed="R040" n="0369b17"/>亦甚要紧。可谓一字不差。皆合吾意。遂印之曰。如 <lb ed="X" n="0822a03"/><lb ed="R040" n="0369b18"/>汝所说。<persName>如来</persName>善护念善付嘱也。似你这样人。始可 <lb ed="X" n="0822a04"/><lb ed="R040" n="0370a01"/>与言斯道矣。故曰。汝今谛听。吾当为尔分别解说。 <lb ed="X" n="0822a05"/><lb ed="R040" n="0370a02"/>要发阿耨菩提心的道理。然则亦不过应如是住。 <lb ed="X" n="0822a06"/><lb ed="R040" n="0370a03"/>如是降伏其心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0822a0601" n="0822a0601"/><anchor xml:id="beg0822a0601" n="0822a0601"/>已<anchor xml:id="end0822a0601"/>。</p><p xml:id="pX25p0822a0609" cb:place="inline">此中如是二字。应通三释。其 <lb ed="X" n="0822a07"/><lb ed="R040" n="0370a04"/>義始足。一约理。二指前。三开後。且约理释如是者。 <lb ed="X" n="0822a08"/><lb ed="R040" n="0370a05"/>众生诸<persName>佛</persName>。本自如如。所谓生<persName>佛</persName>一如。莫不皆是也。 <lb ed="X" n="0822a09"/><lb ed="R040" n="0370a06"/>设廓而论之。则内而根身。外而器界。无非真如。咸 <lb ed="X" n="0822a10"/><lb ed="R040" n="0370a07"/>是实相。故言靑靑翠竹。总是真如。<g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB15106">鬱</g>黄花。无非 <lb ed="X" n="0822a11"/><lb ed="R040" n="0370a08"/>般若。此显世出世间无一法不是。无一法不如。以 <lb ed="X" n="0822a12"/><lb ed="R040" n="0370a09"/>明如是也。若约指前。则空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0822a1201" n="0822a1201"/><anchor xml:id="beg0822a1201" n="0822a1201"/>已<anchor xml:id="end0822a1201"/>解<persName>如来</persName>作用。盖如 <lb ed="X" n="0822a13"/><lb ed="R040" n="0370a10"/>来说。你也不必裁剪鬚眉。扭捏鼻孔。另寻住降方 <lb ed="X" n="0822a14"/><lb ed="R040" n="0370a11"/>法。就如我寻常穿衣吃饭。洗足敷座。一段光景。这 <lb ed="X" n="0822a15"/><lb ed="R040" n="0370a12"/>就是了。以此而住。无非安住。即是而降。无往弗降。 <lb ed="X" n="0822a16"/><lb ed="R040" n="0370a13"/>此明无住之住。是真安住。不降之降。即真降伏。故 <lb ed="X" n="0822a17"/><lb ed="R040" n="0370a14"/>云应如是住。如是降伏其心。约开後者。即指後文 <lb ed="X" n="0822a18"/><lb ed="R040" n="0370a15"/>廣略详示也。</p><p xml:id="pX25p0822a1806" cb:place="inline">△二领旨复请。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0822a19"/><lb ed="R040" n="0370a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0822a1901">唯然。<persName>世尊</persName>。愿乐欲闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0822a20"/><lb ed="R040" n="0370a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0822a2001">当機称解空第一。慧命长老。以此观之。名不虚传。 <lb ed="X" n="0822a21"/><lb ed="R040" n="0370a18"/>何则。一闻如是之旨。即便对曰。唯。乃信之极而无 <lb ed="X" n="0822a22"/><lb ed="R040" n="0370b01"/>疑也。老子有言。唯之与阿。相去幾何。释曰。礼对曰 <lb ed="X" n="0822a23"/><lb ed="R040" n="0370b02"/>唯。野对曰阿。此礼对也。又儒云。参乎吾道。一以贯 <lb ed="X" n="0822a24"/><lb ed="R040" n="0370b03"/>之。曾子曰唯。亦此意也。然则至此当機始问云何 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0822b" n="0822b"/> <lb ed="X" n="0822b01"/><lb ed="R040" n="0370b04"/>云何。<persName>如来</persName>竟答如是如是者。正所谓傍敲正打。将 <lb ed="X" n="0822b02"/><lb ed="R040" n="0370b05"/>一卷无言般若。<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b0201" n="0822b0201"/><anchor xml:id="beg0822b0201" n="0822b0201"/>已<anchor xml:id="end0822b0201"/>向诸人褈褈发挥了也。故空生 <lb ed="X" n="0822b03"/><lb ed="R040" n="0370b06"/>直对曰唯者。乃是一肩担却。全身负荷了也。所谓 <lb ed="X" n="0822b04"/><lb ed="R040" n="0370b07"/>烧尾鼓浪成龙去。虾蟹犹然努眼睛。然之一字。在 <lb ed="X" n="0822b05"/><lb ed="R040" n="0370b08"/>尊者意。谓我则虽然如是。其奈诸人尙未荐取。伏 <lb ed="X" n="0822b06"/><lb ed="R040" n="0370b09"/>愿<persName>如来</persName>还要细说。我亦愿闻。则是向下一卷经文。 <lb ed="X" n="0822b07"/><lb ed="R040" n="0370b10"/>无非为努眼者。重伸註脚而<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b0701" n="0822b0701"/><anchor xml:id="beg0822b0701" n="0822b0701"/>已<anchor xml:id="end0822b0701"/>。</p><p xml:id="pX25p0822b0713" cb:place="inline">△三正为开示二。 <lb ed="X" n="0822b08"/><lb ed="R040" n="0370b11"/>一明降住其心二。一略示降住二。一略示降心離 <lb ed="X" n="0822b09"/><lb ed="R040" n="0370b12"/>相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0822b10"/><lb ed="R040" n="0370b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0822b1001"><persName>佛</persName>告须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是降伏其心。所有 <lb ed="X" n="0822b11"/><lb ed="R040" n="0370b14"/>一切众生之类。若卵生･若胎生･若湿生･若化生。若有 <lb ed="X" n="0822b12"/><lb ed="R040" n="0370b15"/>色･若无色。若有想･若无想･若非有想。非无想。我皆令 <lb ed="X" n="0822b13"/><lb ed="R040" n="0370b16"/>入无馀涅槃而灭度之。如是灭度无量无数无边众 <lb ed="X" n="0822b14"/><lb ed="R040" n="0370b17"/>生。实无众生得灭度者。何以故。须菩提。若菩萨有我 <lb ed="X" n="0822b15"/><lb ed="R040" n="0370b18"/>相･人相･众生相･寿者相。即非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0822b16"/><lb ed="R040" n="0371a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0822b1601">此以言显无言。而教降心之方法也。前来<persName>佛</persName>所印 <lb ed="X" n="0822b17"/><lb ed="R040" n="0371a02"/>证当機者。以其见解不谬耳。然问发心住降。则曰 <lb ed="X" n="0822b18"/><lb ed="R040" n="0371a03"/>善男子善女人者。正见空生作略。借秦为喩。假人 <lb ed="X" n="0822b19"/><lb ed="R040" n="0371a04"/>而成<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b1901" n="0822b1901"/><anchor xml:id="beg0822b1901" n="0822b1901"/>己<anchor xml:id="end0822b1901"/>也。意谓未发大心之时。则厌弃生死。趋向 <lb ed="X" n="0822b20"/><lb ed="R040" n="0371a05"/>涅槃。是以生死涅槃为实。即住著于生死涅槃。不 <lb ed="X" n="0822b21"/><lb ed="R040" n="0371a06"/>得解脱。设发大心。云何应住。即如我住偏真。如何 <lb ed="X" n="0822b22"/><lb ed="R040" n="0371a07"/>捨偏真而安住实相。聻。此正暗为自<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b2201" n="0822b2201"/><anchor xml:id="beg0822b2201" n="0822b2201"/>己<anchor xml:id="end0822b2201"/>安身立命 <lb ed="X" n="0822b23"/><lb ed="R040" n="0371a08"/>处。乃自利之问也。又未发大心之时。唯求自度。不 <lb ed="X" n="0822b24"/><lb ed="R040" n="0371a09"/>欲度人。知见偏枯。志意狭小。以故变易生死不断。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0822c" n="0822c"/> <lb ed="X" n="0822c01"/><lb ed="R040" n="0371a10"/>无明住地犹存。今设发大心。云何令其断除变易。 <lb ed="X" n="0822c02"/><lb ed="R040" n="0371a11"/>降伏无明。上求<persName>佛</persName>果。下化众生。聻。此问度生边事。 <lb ed="X" n="0822c03"/><lb ed="R040" n="0371a12"/>乃利他之问也。故<persName>佛</persName>呼名而告之曰。须菩提。诸菩 <lb ed="X" n="0822c04"/><lb ed="R040" n="0371a13"/>萨摩诃萨。应如是降伏其心。诸者。其義有二。一约 <lb ed="X" n="0822c05"/><lb ed="R040" n="0371a14"/>能发心男女等機。众多不一故。二约四十位修心 <lb ed="X" n="0822c06"/><lb ed="R040" n="0371a15"/>菩萨。类多不一故。</p><p xml:id="pX25p0822c0608" cb:place="inline">梵语菩提萨埵。此云觉有情。谓 <lb ed="X" n="0822c07"/><lb ed="R040" n="0371a16"/>觉機分证。识情未尽故。摩诃言大。其義有七。一具 <lb ed="X" n="0822c08"/><lb ed="R040" n="0371a17"/>大根。二有大智。三信大法。四解大理。五修大行。六 <lb ed="X" n="0822c09"/><lb ed="R040" n="0371a18"/>经大时。七证大果。具斯七大。故名摩诃萨也。问。当 <lb ed="X" n="0822c10"/><lb ed="R040" n="0371b01"/>機问时。止曰善男子等。如何答处。却曰菩萨。答。大 <lb ed="X" n="0822c11"/><lb ed="R040" n="0371b02"/>心未发。即是凡夫。既发大心。即名菩萨。在当機约 <lb ed="X" n="0822c12"/><lb ed="R040" n="0371b03"/>未发心时问。<persName>如来</persName>约<anchor xml:id="nkr_note_add_0822c1201" n="0822c1201"/><anchor xml:id="beg0822c1201" n="0822c1201"/>已<anchor xml:id="end0822c1201"/>发心後答。应者。当也。宜也。 <lb ed="X" n="0822c13"/><lb ed="R040" n="0371b04"/>此中如是。于前稍异。乃承上指下之词。往後经中 <lb ed="X" n="0822c14"/><lb ed="R040" n="0371b05"/>凡言如是处。非有意于上。即有意于下。读者须知。 <lb ed="X" n="0822c15"/><lb ed="R040" n="0371b06"/>此一句正承前指後也。</p><p xml:id="pX25p0822c1510" cb:place="inline">所有者。略擧十方三界处 <lb ed="X" n="0822c16"/><lb ed="R040" n="0371b07"/>所。盖处所。为能生能有。众生为所生所有也。一切 <lb ed="X" n="0822c17"/><lb ed="R040" n="0371b08"/>者。乃总赅之词。类即类趣。谓杂趣同形。各从其类。 <lb ed="X" n="0822c18"/><lb ed="R040" n="0371b09"/>即通指十类也。梵语仆呼善那。此云众生。以从五 <lb ed="X" n="0822c19"/><lb ed="R040" n="0371b10"/>蕴和合中生故。今详十种。且约横竖发明。先横详 <lb ed="X" n="0822c20"/><lb ed="R040" n="0371b11"/>类趣。准楞严经。皆以妄想建立。若卵生者。经云。卵 <lb ed="X" n="0822c21"/><lb ed="R040" n="0371b12"/>唯想生。略如鱼鸟龟蛇之类。因飞沉乱想。和合气 <lb ed="X" n="0822c22"/><lb ed="R040" n="0371b13"/>成。若胎生者。经云。胎因情有。略如人畜龙仙之类。 <lb ed="X" n="0822c23"/><lb ed="R040" n="0371b14"/>因横竖乱想。爱情滋染而有。若湿生者。经云。湿因 <lb ed="X" n="0822c24"/><lb ed="R040" n="0371b15"/>合感。略如含蠢蠕动之类。乃翻覆乱想所成。若化 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0823a" n="0823a"/> <lb ed="X" n="0823a01"/><lb ed="R040" n="0371b16"/>生者。经云。化以離应。略如转蜕飞行之类。此属新 <lb ed="X" n="0823a02"/><lb ed="R040" n="0371b17"/>故乱想所成。若有色者。经云。休咎精明。有色可见 <lb ed="X" n="0823a03"/><lb ed="R040" n="0371b18"/>者。乃精耀乱想所成。若无色者。经云。空散消沉。无 <lb ed="X" n="0823a04"/><lb ed="R040" n="0372a01"/>色之可见者。乃阴隐妄想所成。若有想者。经云。神 <lb ed="X" n="0823a05"/><lb ed="R040" n="0372a02"/>鬼精灵。乃罔象虚无妄想所成。若无想者。经云。精 <lb ed="X" n="0823a06"/><lb ed="R040" n="0372a03"/>神化为土木。为枯稿妄想所成。若非有想者。经云。 <lb ed="X" n="0823a07"/><lb ed="R040" n="0372a04"/>如蒲卢等。异质相成。因合妄而有。若非无想者。经 <lb ed="X" n="0823a08"/><lb ed="R040" n="0372a05"/>云。如土枭等。负块为儿。子成。父母俱遭其食。此因 <lb ed="X" n="0823a09"/><lb ed="R040" n="0372a06"/>怨害妄想而有。然此十种。不出色心。约色。即有色 <lb ed="X" n="0823a10"/><lb ed="R040" n="0372a07"/>无色。约心。即有想无想。弘法菩萨。若识得色从心 <lb ed="X" n="0823a11"/><lb ed="R040" n="0372a08"/>现。心亦妄生。正觉现前。众生界尽。更有何生之可 <lb ed="X" n="0823a12"/><lb ed="R040" n="0372a09"/>度。何心之不可降哉。</p><p xml:id="pX25p0823a1209" cb:place="inline">次竖论三界。胎卵湿三。唯居 <lb ed="X" n="0823a13"/><lb ed="R040" n="0372a10"/>欲界。化生三界通具。有色。止欲界四禅。无色。属空 <lb ed="X" n="0823a14"/><lb ed="R040" n="0372a11"/>无边处。有想。即识无边处。无想。乃无所有处。若非 <lb ed="X" n="0823a15"/><lb ed="R040" n="0372a12"/>有想。若非无想。乃非非想处是也。</p><p xml:id="pX25p0823a1514" cb:place="inline">我者。<persName>佛</persName>代菩萨 <lb ed="X" n="0823a16"/><lb ed="R040" n="0372a13"/>而称也。皆者。总前十类也。今谓使令。入谓证入。涅 <lb ed="X" n="0823a17"/><lb ed="R040" n="0372a14"/>槃略梵。具云摩诃波利昵嚩喃。此云大圆寂。以众 <lb ed="X" n="0823a18"/><lb ed="R040" n="0372a15"/>德皆圆。诸妄俱寂。亦云大灭度。即大患永灭。超度 <lb ed="X" n="0823a19"/><lb ed="R040" n="0372a16"/>四流也。又灭二障。度二死也。亦云无为。離生灭故。 <lb ed="X" n="0823a20"/><lb ed="R040" n="0372a17"/>又云安稳。最寂静故。总之一真法界。约圣与凡。而 <lb ed="X" n="0823a21"/><lb ed="R040" n="0372a18"/>有四种。一･本来自性淸净涅槃。此即实相真如之 <lb ed="X" n="0823a22"/><lb ed="R040" n="0372b01"/>理。从本以来。不生不灭。不垢不净。虽在生死烦恼。 <lb ed="X" n="0823a23"/><lb ed="R040" n="0372b02"/>其性本自寂然。二･有馀依涅槃。是将慧焰烧烦恼 <lb ed="X" n="0823a24"/><lb ed="R040" n="0372b03"/>薪。虽断见思。尙馀最後身智。为分断生死苦依。故 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0823b" n="0823b"/> <lb ed="X" n="0823b01"/><lb ed="R040" n="0372b04"/>名有馀依也。三･无馀依涅槃。以烦恼既尽。馀依亦 <lb ed="X" n="0823b02"/><lb ed="R040" n="0372b05"/>灭。众苦永寂。无有馀依。故名无馀依。今说无馀。正 <lb ed="X" n="0823b03"/><lb ed="R040" n="0372b06"/>指此也。四･无住处涅槃。即生死与涅槃。二俱不住。 <lb ed="X" n="0823b04"/><lb ed="R040" n="0372b07"/>故云无住。如上四种。凡夫唯一。声闻有二。菩萨获 <lb ed="X" n="0823b05"/><lb ed="R040" n="0372b08"/>三。唯<persName>佛</persName>具四。</p><p xml:id="pX25p0823b0506" cb:place="inline">此如是。乃承上言也。实无者。即起信 <lb ed="X" n="0823b06"/><lb ed="R040" n="0372b09"/>论云。谓如实知一切众生。及与<anchor xml:id="nkr_note_add_0823b0601" n="0823b0601"/><anchor xml:id="beg0823b0601" n="0823b0601"/>己<anchor xml:id="end0823b0601"/>身。真如平等。无 <lb ed="X" n="0823b07"/><lb ed="R040" n="0372b10"/>别异故。又般若经云。以诸有情。本性净故。彼从本 <lb ed="X" n="0823b08"/><lb ed="R040" n="0372b11"/>来。无所有故。则平等真法界。<persName>佛</persName>不度众生。良可味 <lb ed="X" n="0823b09"/><lb ed="R040" n="0372b12"/>焉。以众生性空。生<persName>佛</persName>体同故也。又以一切众生本 <lb ed="X" n="0823b10"/><lb ed="R040" n="0372b13"/>性寂灭。无灭可灭。本来是<persName>佛</persName>。无<persName>佛</persName>新成。故云实无 <lb ed="X" n="0823b11"/><lb ed="R040" n="0372b14"/>众生。得灭度者。何以故。乃反显征释之词。言菩萨 <lb ed="X" n="0823b12"/><lb ed="R040" n="0372b15"/>若以我为能度。即著我相。彼为所度。即著人相。能 <lb ed="X" n="0823b13"/><lb ed="R040" n="0372b16"/>度所度。历然相对。即众生相。有法授受。恋著不捨。 <lb ed="X" n="0823b14"/><lb ed="R040" n="0372b17"/>犹如命根。即寿者相。故辅行云。我以计内。人以计 <lb ed="X" n="0823b15"/><lb ed="R040" n="0372b18"/>外。众生以续前为義。寿者以趣後为能。如是四相 <lb ed="X" n="0823b16"/><lb ed="R040" n="0373a01"/>不除。不唯所度不普。即能度者。心亦难降。故云菩 <lb ed="X" n="0823b17"/><lb ed="R040" n="0373a02"/>萨有我等相者。即非菩萨。问。当機启请。先菩提。次 <lb ed="X" n="0823b18"/><lb ed="R040" n="0373a03"/>安住。後降伏。<persName>如来</persName>答。则自後而前者何也。答。空生 <lb ed="X" n="0823b19"/><lb ed="R040" n="0373a04"/>向来惯习。唯知慕果修因。故问亦急于证理。是以 <lb ed="X" n="0823b20"/><lb ed="R040" n="0373a05"/>由菩提而住降也。<persName>如来</persName>因其发心向大。贵乎先历 <lb ed="X" n="0823b21"/><lb ed="R040" n="0373a06"/>事行。而住理自在其中。故反其问而答之。良有以 <lb ed="X" n="0823b22"/><lb ed="R040" n="0373a07"/>焉。</p><p xml:id="pX25p0823b2202" cb:place="inline">△二略示住心无住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0823b23"/><lb ed="R040" n="0373a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0823b2301">复次。须菩提。菩萨于法。应无所住。行于佈施。所谓不 <lb ed="X" n="0823b24"/><lb ed="R040" n="0373a09"/>住色佈施。不住声香味触法佈施。须菩提。菩萨应如 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0823c" n="0823c"/> <lb ed="X" n="0823c01"/><lb ed="R040" n="0373a10"/>是佈施。不住于相。何以故。若菩萨不住相佈施。其福 <lb ed="X" n="0823c02"/><lb ed="R040" n="0373a11"/>德不可思量。须菩提。于意云何。东方虚空可思量不。 <lb ed="X" n="0823c03"/><lb ed="R040" n="0373a12"/>不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。南西北方。四维上下虚空。可思量 <lb ed="X" n="0823c04"/><lb ed="R040" n="0373a13"/>不。不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。菩萨无住相佈施。福德亦复如 <lb ed="X" n="0823c05"/><lb ed="R040" n="0373a14"/>是不可思量。须菩提。菩萨但应如所教住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0823c06"/><lb ed="R040" n="0373a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0823c0601">此<persName>如来</persName>再召当機。于降心之後而示住心也。复。谓 <lb ed="X" n="0823c07"/><lb ed="R040" n="0373a16"/>褈复。次。谓次第。于法之法。即起信云。所言法者。谓 <lb ed="X" n="0823c08"/><lb ed="R040" n="0373a17"/>众生心。是法则摄世出世间。染净因果。有为无为。 <lb ed="X" n="0823c09"/><lb ed="R040" n="0373a18"/>色心诸法也。应者。诫勉之词。无所住者。正教不住 <lb ed="X" n="0823c10"/><lb ed="R040" n="0373b01"/>一切有无等法也。以不住有。入尘劳而不作生死 <lb ed="X" n="0823c11"/><lb ed="R040" n="0373b02"/>之念。不住无。居寂灭而不起涅槃之见。是则染净 <lb ed="X" n="0823c12"/><lb ed="R040" n="0373b03"/>色心。一切不住。不唯不住有。亦且不住无。不唯不 <lb ed="X" n="0823c13"/><lb ed="R040" n="0373b04"/>住无。亦且不住无无。正是百花丛裡过。片葉不沾 <lb ed="X" n="0823c14"/><lb ed="R040" n="0373b05"/>身。故云无所住也。所谓下。详明六尘为所施之物。 <lb ed="X" n="0823c15"/><lb ed="R040" n="0373b06"/>此由内不住我。外不住人。故中间不住所施之物。 <lb ed="X" n="0823c16"/><lb ed="R040" n="0373b07"/>以故向下结归则曰。须菩提。菩萨应如是佈施。不 <lb ed="X" n="0823c17"/><lb ed="R040" n="0373b08"/>住于相。此相之一字。即上来有无诸相也。言不住 <lb ed="X" n="0823c18"/><lb ed="R040" n="0373b09"/>者。正是无住行施。三轮体空也。</p><p xml:id="pX25p0823c1813" cb:place="inline">何以故下征起。恐 <lb ed="X" n="0823c19"/><lb ed="R040" n="0373b10"/>谓无住。云何有福。因借虚空为喩。试问当機。令知 <lb ed="X" n="0823c20"/><lb ed="R040" n="0373b11"/>虚空不可思量。则以法合云。须菩提。菩萨无住相 <lb ed="X" n="0823c21"/><lb ed="R040" n="0373b12"/>佈施。所获福德。亦复如是。犹若虚空之不可思量 <lb ed="X" n="0823c22"/><lb ed="R040" n="0373b13"/>也。故结劝曰。须菩提。若是菩萨但欲住心者。当如 <lb ed="X" n="0823c23"/><lb ed="R040" n="0373b14"/>我之所教。须识无住之住。乃真住也。</p><p xml:id="pX25p0823c2315" cb:place="inline">以上二章。略 <lb ed="X" n="0823c24"/><lb ed="R040" n="0373b15"/>答云何应住。云何降伏也。盖前章是教诸菩萨应 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0824a" n="0824a"/> <lb ed="X" n="0824a01"/><lb ed="R040" n="0373b16"/>度众生。行法佈施。修人空观。遣去我执。此章是教 <lb ed="X" n="0824a02"/><lb ed="R040" n="0373b17"/>诸菩萨于尘无住。行淸净施。修法空观。遣去法･非 <lb ed="X" n="0824a03"/><lb ed="R040" n="0373b18"/>法执。自此至果报不可思议。无非辗转扩充。以显 <lb ed="X" n="0824a04"/><lb ed="R040" n="0374a01"/>離相无住之旨也。问。凡为菩萨。当廣行万行。此中 <lb ed="X" n="0824a05"/><lb ed="R040" n="0374a02"/>唯言佈施何耶。答。不见道。资生无畏法。檀義摄于 <lb ed="X" n="0824a06"/><lb ed="R040" n="0374a03"/>六。此中一二三。是名修行住。若以是推。则开一施 <lb ed="X" n="0824a07"/><lb ed="R040" n="0374a04"/>为三檀。开三檀成六度。廣六度为万行。设约而收 <lb ed="X" n="0824a08"/><lb ed="R040" n="0374a05"/>之。则万行不出六度。六度不过三檀。三檀不出一 <lb ed="X" n="0824a09"/><lb ed="R040" n="0374a06"/>佈施耳。</p><p xml:id="pX25p0824a0904" cb:place="inline">△二廣详降住二。一约<persName>佛</persName>法廣释降心離 <lb ed="X" n="0824a10"/><lb ed="R040" n="0374a07"/>相三。一<persName>佛</persName>身離相三。一正明離相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0824a11"/><lb ed="R040" n="0374a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0824a1101">须菩提。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不。不也。<persName>世尊</persName>。不 <lb ed="X" n="0824a12"/><lb ed="R040" n="0374a09"/>可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>所说身相。即非身 <lb ed="X" n="0824a13"/><lb ed="R040" n="0374a10"/>相。<persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。 <lb ed="X" n="0824a14"/><lb ed="R040" n="0374a11"/>即见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0824a15"/><lb ed="R040" n="0374a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0824a1501">以上善吉请益。<persName>如来</persName>许示。一往至此。理虽明了。未 <lb ed="X" n="0824a16"/><lb ed="R040" n="0374a13"/>识当機解与不解。但恐说时似悟。对境还迷。故我 <lb ed="X" n="0824a17"/><lb ed="R040" n="0374a14"/><persName>世尊</persName>。换个话头试他一试。正所谓水将竿探。人将 <lb ed="X" n="0824a18"/><lb ed="R040" n="0374a15"/>语探也。所以将因中度生離相之事。却以果上成 <lb ed="X" n="0824a19"/><lb ed="R040" n="0374a16"/><persName>佛</persName>身相勘验者。正欲看伊道有道无。设或以身相 <lb ed="X" n="0824a20"/><lb ed="R040" n="0374a17"/>为有。则伊降心離相之旨。尙未领略。若是说无。则 <lb ed="X" n="0824a21"/><lb ed="R040" n="0374a18"/>渠降心之法。稍有相应。故此问云。须菩提。于汝意 <lb ed="X" n="0824a22"/><lb ed="R040" n="0374b01"/>地之下。作云何晓解。你道即今<persName>如来</persName>果可以丈六 <lb ed="X" n="0824a23"/><lb ed="R040" n="0374b02"/>之身。三十二相。即此就说是见<persName>如来</persName>了么。盖不之 <lb ed="X" n="0824a24"/><lb ed="R040" n="0374b03"/>一字。正审问之词。乃<persName>世尊</persName>之探竿也。向下可见空 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0824b" n="0824b"/> <lb ed="X" n="0824b01"/><lb ed="R040" n="0374b04"/>生是个细作。见我<persName>如来</persName>这一问有些古怪。就如水 <lb ed="X" n="0824b02"/><lb ed="R040" n="0374b05"/>上葫芦。捺著便转。即对之曰。不也。<persName>世尊</persName>。此正领前 <lb ed="X" n="0824b03"/><lb ed="R040" n="0374b06"/>开示離相之旨。故曰。不可以身相得见<persName>如来</persName>。盖如 <lb ed="X" n="0824b04"/><lb ed="R040" n="0374b07"/>来身者。即法身也。以法身離相。所谓離生死相。離 <lb ed="X" n="0824b05"/><lb ed="R040" n="0374b08"/>涅槃相。不住于有。亦不住无。故曰。法身淸净。犹若 <lb ed="X" n="0824b06"/><lb ed="R040" n="0374b09"/>虚空。应物现形。如水中月。令人捞摸不得。捉拿不 <lb ed="X" n="0824b07"/><lb ed="R040" n="0374b10"/>得。即口欲谈而词丧。虽心将缘而虑忘。岂可以现 <lb ed="X" n="0824b08"/><lb ed="R040" n="0374b11"/>前的丈六之身。三十二相。而目之哉。良以三十二 <lb ed="X" n="0824b09"/><lb ed="R040" n="0374b12"/>相。固虽超勝天人。然而未免生住异灭。四相迁流。 <lb ed="X" n="0824b10"/><lb ed="R040" n="0374b13"/>尙属生灭。不同乎法身。不生不灭故也。何所以故。 <lb ed="X" n="0824b11"/><lb ed="R040" n="0374b14"/>乃征释之词。盖<persName>如来</persName>所说非身之身。乃淸净法身 <lb ed="X" n="0824b12"/><lb ed="R040" n="0374b15"/>也。<persName>如来</persName>所说之相。乃非相之真相也。而现前<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0824b13"/><lb ed="R040" n="0374b16"/>所问之身相。不过随機应现。丈六之身。三十二相。 <lb ed="X" n="0824b14"/><lb ed="R040" n="0374b17"/>岂可即执是以为法身真相哉。意谓真实法身。即 <lb ed="X" n="0824b15"/><lb ed="R040" n="0374b18"/>非身相之可见也。</p><p xml:id="pX25p0824b1508" cb:place="inline">须知不可以三字。幷即非二字。 <lb ed="X" n="0824b16"/><lb ed="R040" n="0375a01"/>皆当機妙悟。正合離相之旨。故<persName>如来</persName>见当機所见 <lb ed="X" n="0824b17"/><lb ed="R040" n="0375a02"/>不谬。喜其气分相投。即推门落臼而就之曰。须菩 <lb ed="X" n="0824b18"/><lb ed="R040" n="0375a03"/>提。你要知道。不唯<persName>佛</persName>身是为如此。即世出世间。一 <lb ed="X" n="0824b19"/><lb ed="R040" n="0375a04"/>切依正染净色心。但凡所有之相。亦皆类此。虚而 <lb ed="X" n="0824b20"/><lb ed="R040" n="0375a05"/>不实。妄而非真。故下二句。是令尊者。欲穷千里目。 <lb ed="X" n="0824b21"/><lb ed="R040" n="0375a06"/>更上一重楼。以其当機虽则解事知音。然于夜明 <lb ed="X" n="0824b22"/><lb ed="R040" n="0375a07"/>簾外。犹欠转身一步。设以为是。未免堕无为坑。生 <lb ed="X" n="0824b23"/><lb ed="R040" n="0375a08"/>断灭见矣。故後文云。若作是念。诸法断灭。所以进 <lb ed="X" n="0824b24"/><lb ed="R040" n="0375a09"/>之曰。若能见得诸相非相。亦不必離诸相。另寻法 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0824c" n="0824c"/> <lb ed="X" n="0824c01"/><lb ed="R040" n="0375a10"/>身真相。须知当体即是<persName>如来</persName>淸净法身。真实之相 <lb ed="X" n="0824c02"/><lb ed="R040" n="0375a11"/>也。此因空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0824c0201" n="0824c0201"/><anchor xml:id="beg0824c0201" n="0824c0201"/>已<anchor xml:id="end0824c0201"/>会離相之旨。恐能離有。未能離无。 <lb ed="X" n="0824c03"/><lb ed="R040" n="0375a12"/>然捨有之无。如逃峰赴壑。二皆不免于患。故言即 <lb ed="X" n="0824c04"/><lb ed="R040" n="0375a13"/>见等。即之一字。乃教尊者就中从事耳。意谓既能 <lb ed="X" n="0824c05"/><lb ed="R040" n="0375a14"/>了得诸相非相。亦不必撥去诸相。不妨即诸相而 <lb ed="X" n="0824c06"/><lb ed="R040" n="0375a15"/>见<persName>如来</persName>也。</p><p xml:id="pX25p0824c0605" cb:place="inline">△二兼示殊勝二。一善吉疑问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0824c07"/><lb ed="R040" n="0375a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0824c0701">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。得闻如是言说章句。 <lb ed="X" n="0824c08"/><lb ed="R040" n="0375a17"/>生实信不。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0824c09"/><lb ed="R040" n="0375a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0824c0901">盖離相见<persName>佛</persName>尊者<anchor xml:id="nkr_note_add_0824c0901" n="0824c0901"/><anchor xml:id="beg0824c0901" n="0824c0901"/>已<anchor xml:id="end0824c0901"/>知。今闻<persName>如来</persName>微妙开示。若见 <lb ed="X" n="0824c10"/><lb ed="R040" n="0375b01"/>诸相非相。即见<persName>如来</persName>之语。当機到此。见其愈入愈 <lb ed="X" n="0824c11"/><lb ed="R040" n="0375b02"/>深。凑泊不上。故发斯问。颇有者。轻可之辞。即可能 <lb ed="X" n="0824c12"/><lb ed="R040" n="0375b03"/>有也。言者。直发其词也。说者。细析其義也。章者。节 <lb ed="X" n="0824c13"/><lb ed="R040" n="0375b04"/>取其篇也。句者。辏成其文也。实信者。乃中心诚服。 <lb ed="X" n="0824c14"/><lb ed="R040" n="0375b05"/>谛了无疑。不之一字。正疑信关头。意谓闻是上来 <lb ed="X" n="0824c15"/><lb ed="R040" n="0375b06"/><persName>世尊</persName>所谈言说章句。还可有人真实生信也无。以 <lb ed="X" n="0824c16"/><lb ed="R040" n="0375b07"/>实信非率尔泛泛者也。</p><p xml:id="pX25p0824c1610" cb:place="inline">△二<persName>如来</persName>诫说二。一诫答。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0824c17"/><lb ed="R040" n="0375b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0824c1701"><persName>佛</persName>告须菩提。莫作是说。<persName>如来</persName>灭後。後五百岁。有持戒 <lb ed="X" n="0824c18"/><lb ed="R040" n="0375b09"/>修福者。于此章句。能生信心。以此为实。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0824c19"/><lb ed="R040" n="0375b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0824c1901">此<persName>如来</persName>直诃而诫勉之曰。须菩提。莫作是说。莫者。 <lb ed="X" n="0824c20"/><lb ed="R040" n="0375b11"/>禁止之词。即莫谓秦无人之莫也。是说。即指生实 <lb ed="X" n="0824c21"/><lb ed="R040" n="0375b12"/>信不之说。所谓一言而丧。一言而兴。高山流水。自 <lb ed="X" n="0824c22"/><lb ed="R040" n="0375b13"/>有知音。虽然法固深微。要知岂无信者。不唯现前 <lb ed="X" n="0824c23"/><lb ed="R040" n="0375b14"/>不无。乃至当来亦有。但非小根劣機而能领略。然 <lb ed="X" n="0824c24"/><lb ed="R040" n="0375b15"/>有持戒修福慧者。自能信为真实也。</p><p xml:id="pX25p0824c2415" cb:place="inline">五百岁者。法 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0825a" n="0825a"/> <lb ed="X" n="0825a01"/><lb ed="R040" n="0375b16"/>轮预记云。正法像法。各一千年。末法万年。初五百 <lb ed="X" n="0825a02"/><lb ed="R040" n="0375b17"/>岁。解脱坚固。二五百岁。禅定坚固。三五百岁。多闻 <lb ed="X" n="0825a03"/><lb ed="R040" n="0375b18"/>坚固。四五百岁。塔寺坚固。五五百岁。鬥诤坚固。今 <lb ed="X" n="0825a04"/><lb ed="R040" n="0376a01"/>言後者。第五五百岁也。戒者。防非止恶为義。以外 <lb ed="X" n="0825a05"/><lb ed="R040" n="0376a02"/>防七支之非。内止三毒之恶。又戒有三。谓律仪戒。 <lb ed="X" n="0825a06"/><lb ed="R040" n="0376a03"/>摄善法戒。饶益有情戒。修福者。義亦兼慧。但文略 <lb ed="X" n="0825a07"/><lb ed="R040" n="0376a04"/>耳。擧持戒。则三学通摄。言福慧。则六度全该。此中 <lb ed="X" n="0825a08"/><lb ed="R040" n="0376a05"/>有持戒之有。能生信之信。此为实之实。正酬尊者 <lb ed="X" n="0825a09"/><lb ed="R040" n="0376a06"/>颇有之有。生实之实。信不之信也。</p><p xml:id="pX25p0825a0914" cb:place="inline">△二说勝二。一 <lb ed="X" n="0825a10"/><lb ed="R040" n="0376a07"/>能信人善根殊勝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0825a11"/><lb ed="R040" n="0376a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0825a1101">当知是人。不于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>。而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0825a1101" n="0825a1101"/><anchor xml:id="beg0825a1101" n="0825a1101"/>已<anchor xml:id="end0825a1101"/>于 <lb ed="X" n="0825a12"/><lb ed="R040" n="0376a09"/>无量千万<persName>佛</persName>所。种诸善根。闻是章句。乃至一念生净 <lb ed="X" n="0825a13"/><lb ed="R040" n="0376a10"/>信者。须菩提。<persName>如来</persName>悉知悉见。是诸众生得如是无量 <lb ed="X" n="0825a14"/><lb ed="R040" n="0376a11"/>福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0825a15"/><lb ed="R040" n="0376a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0825a1501">此当知下。正明能信诸相非相即见<persName>如来</persName>的这个 <lb ed="X" n="0825a16"/><lb ed="R040" n="0376a13"/>人。要知此人。非于一二<persName>佛</persName>边。种得的善根。乃是从 <lb ed="X" n="0825a17"/><lb ed="R040" n="0376a14"/>无量千万<persName>佛</persName>所。种得来的善根。正言事<persName>佛</persName>多。而善 <lb ed="X" n="0825a18"/><lb ed="R040" n="0376a15"/>根深也。此善根二字。设依相宗。即无贪等三。为善 <lb ed="X" n="0825a19"/><lb ed="R040" n="0376a16"/>根也。若准本经。即阿耨菩提之心。乃万善之根也。 <lb ed="X" n="0825a20"/><lb ed="R040" n="0376a17"/>闻是下。正言闻是上来诸相非相。即见<persName>如来</persName>之章 <lb ed="X" n="0825a21"/><lb ed="R040" n="0376a18"/>句。乃至者。超略之辞。意谓不在値<persName>佛</persName>多。种善深。即 <lb ed="X" n="0825a22"/><lb ed="R040" n="0376b01"/>一念净信。获福亦然。盖一念者。正心空境寂。万虑 <lb ed="X" n="0825a23"/><lb ed="R040" n="0376b02"/>消融。不杂馀缘。唯观实相。即一念万年。<name role="" type="person">万年一</name>念。 <lb ed="X" n="0825a24"/><lb ed="R040" n="0376b03"/>净信者。不起有为见。不作无为解。真俗一齐捐。圣 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0825b" n="0825b"/> <lb ed="X" n="0825b01"/><lb ed="R040" n="0376b04"/>凡悉平等。方名净信。苟能一念信<persName>佛</persName>所说。即诸相 <lb ed="X" n="0825b02"/><lb ed="R040" n="0376b05"/>而显实相之旨。此人行止动静。则为<persName>如来</persName>三达洞 <lb ed="X" n="0825b03"/><lb ed="R040" n="0376b06"/>照以尽知。五眼圆观而尽见也。是诸众生。即指此 <lb ed="X" n="0825b04"/><lb ed="R040" n="0376b07"/>净信之人。得如是无量福德者。指前事<persName>佛</persName>多种善 <lb ed="X" n="0825b05"/><lb ed="R040" n="0376b08"/>深的一样。同于虚空之不可量也。而此净信之福。 <lb ed="X" n="0825b06"/><lb ed="R040" n="0376b09"/>亦复如是。</p><p xml:id="pX25p0825b0605" cb:place="inline">△二所信義離相殊勝二。一顺释所以。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0825b07"/><lb ed="R040" n="0376b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0825b0701">何以故。是诸众生。无复我相･人相･众生相･寿者相。无 <lb ed="X" n="0825b08"/><lb ed="R040" n="0376b11"/>法相。亦无非法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0825b09"/><lb ed="R040" n="0376b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0825b0901">此正顺释。征明一念净信。即同见<persName>佛</persName>多种善深者。 <lb ed="X" n="0825b10"/><lb ed="R040" n="0376b13"/>此何以故。聻。盖是众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0825b1001" n="0825b1001"/><anchor xml:id="beg0825b1001" n="0825b1001"/>已<anchor xml:id="end0825b1001"/>无四相。故能如是。言无 <lb ed="X" n="0825b11"/><lb ed="R040" n="0376b14"/>复者。不更不再之義也。既无复我等四相。则我空 <lb ed="X" n="0825b12"/><lb ed="R040" n="0376b15"/>也。法相者。若依本经而论。即上之言说章句也。今 <lb ed="X" n="0825b13"/><lb ed="R040" n="0376b16"/>言无者。即文字性空。故云无法相。乃法空也。亦无 <lb ed="X" n="0825b14"/><lb ed="R040" n="0376b17"/>非法相者。正净名所谓。无離文字而说解脱。即俱 <lb ed="X" n="0825b15"/><lb ed="R040" n="0376b18"/>空也。是知净信一念。顿足三空。岂可轻率。而言颇 <lb ed="X" n="0825b16"/><lb ed="R040" n="0377a01"/>有乎。</p><p xml:id="pX25p0825b1603" cb:place="inline">△二转释所以。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0825b17"/><lb ed="R040" n="0377a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0825b1701">何以故。是诸众生。若心取相。即为著我人众生寿者。 <lb ed="X" n="0825b18"/><lb ed="R040" n="0377a03"/>若取法相。即著我人众生寿者。何以故。若取非法相。 <lb ed="X" n="0825b19"/><lb ed="R040" n="0377a04"/>即著我人众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0825b20"/><lb ed="R040" n="0377a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0825b2001">此因上章顺释能空我法等四相。始成一念净信。 <lb ed="X" n="0825b21"/><lb ed="R040" n="0377a06"/>故此节将我法等四相。一一转释。意谓以何意故。 <lb ed="X" n="0825b22"/><lb ed="R040" n="0377a07"/>定要空去四相。方为一念净信者何也。以诸众生 <lb ed="X" n="0825b23"/><lb ed="R040" n="0377a08"/>若无净信。设生一念取著。则有许多葛藤。故云若 <lb ed="X" n="0825b24"/><lb ed="R040" n="0377a09"/>心取相。即著我等四相。此转释上无复我相等。正 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0825c" n="0825c"/> <lb ed="X" n="0825c01"/><lb ed="R040" n="0377a10"/>言若取因中度生離相。及取果上之<persName>佛</persName>身離相之 <lb ed="X" n="0825c02"/><lb ed="R040" n="0377a11"/>相。虽是极好消息。未免犹有沾滞在。亦不能称乎 <lb ed="X" n="0825c03"/><lb ed="R040" n="0377a12"/>净信也。何则。一有取著。何异世间凡夫外道之著 <lb ed="X" n="0825c04"/><lb ed="R040" n="0377a13"/>相者。是以若心有取。即著四相。则不得谓之净信。 <lb ed="X" n="0825c05"/><lb ed="R040" n="0377a14"/>仍属我执未忘也。若取法相等者。此转释上无法 <lb ed="X" n="0825c06"/><lb ed="R040" n="0377a15"/>相一句。谓<persName>佛</persName>灭度後。设有众生虽不执我。然取法 <lb ed="X" n="0825c07"/><lb ed="R040" n="0377a16"/>相。如本经以菩提心。将谓有法可发。于文字般若 <lb ed="X" n="0825c08"/><lb ed="R040" n="0377a17"/>言说章句。而生希取之心。则堕在法执。于著我等 <lb ed="X" n="0825c09"/><lb ed="R040" n="0377a18"/>无异。亦不得为净信也。若取非法相等者。此转释 <lb ed="X" n="0825c10"/><lb ed="R040" n="0377b01"/>上亦无非法相一句。设此众生虽不执取我･法。达 <lb ed="X" n="0825c11"/><lb ed="R040" n="0377b02"/>得二空。然即坐在俱空境上。未免又落法身边矣。 <lb ed="X" n="0825c12"/><lb ed="R040" n="0377b03"/>亦堕非我人等相。不得谓之为净信也。盖此经以 <lb ed="X" n="0825c13"/><lb ed="R040" n="0377b04"/>扫踪灭迹。荡相除空。只要四相冰消。三轮瓦解。拂 <lb ed="X" n="0825c14"/><lb ed="R040" n="0377b05"/>三执之浮雲。显三空之宝月。所以不唯空我。亦且 <lb ed="X" n="0825c15"/><lb ed="R040" n="0377b06"/>空法。不第无法相。亦无非法相。可谓层层洗剥。处 <lb ed="X" n="0825c16"/><lb ed="R040" n="0377b07"/>处追穷。直使诸人执尽情忘而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0825c1601" n="0825c1601"/><anchor xml:id="beg0825c1601" n="0825c1601"/>已<anchor xml:id="end0825c1601"/>也。</p><p xml:id="pX25p0825c1616" cb:place="inline">△三结成 <lb ed="X" n="0825c17"/><lb ed="R040" n="0377b08"/>離相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0825c18"/><lb ed="R040" n="0377b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0825c1801">是故不应取法。不应取非法。以是義故。<persName>如来</persName>常说。汝 <lb ed="X" n="0825c19"/><lb ed="R040" n="0377b10"/>等比丘。知我说法。如筏喩者。法尙应捨。何况非法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0825c20"/><lb ed="R040" n="0377b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0825c2001">此正结<persName>佛</persName>身離相也。是故者。正指不取法与非法 <lb ed="X" n="0825c21"/><lb ed="R040" n="0377b12"/>也。以取法则堕我等四相。取非法亦堕我等四相。 <lb ed="X" n="0825c22"/><lb ed="R040" n="0377b13"/>是故後五百岁持戒修福。一念净信之者。不应取 <lb ed="X" n="0825c23"/><lb ed="R040" n="0377b14"/><persName>佛</persName>言说章句。为是阿耨菩提之法。不应不取言说 <lb ed="X" n="0825c24"/><lb ed="R040" n="0377b15"/>章句。为非阿耨菩提之法。所谓取不得。捨不得。不 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0826a" n="0826a"/> <lb ed="X" n="0826a01"/><lb ed="R040" n="0377b16"/>可得中恁么得。盖我寻常说者。汝等须知。即阿含 <lb ed="X" n="0826a02"/><lb ed="R040" n="0377b17"/>方等。以至今日降心住心。种种之法。此如世间渡 <lb ed="X" n="0826a03"/><lb ed="R040" n="0377b18"/>河用筏之喩。未渡者。定要取之。既济者。则当捨之。 <lb ed="X" n="0826a04"/><lb ed="R040" n="0378a01"/>意谓言说章句。虽是渡生死河之宝筏。然未度生 <lb ed="X" n="0826a05"/><lb ed="R040" n="0378a02"/>死者。当依之而修。既登彼岸者。应捨之而去。以此 <lb ed="X" n="0826a06"/><lb ed="R040" n="0378a03"/>观之。虽<persName>佛</persName>正法。尙应放下。何况世谛文词。非<persName>佛</persName>之 <lb ed="X" n="0826a07"/><lb ed="R040" n="0378a04"/>法。仍转坚执而不捨耶。</p><p xml:id="pX25p0826a0710" cb:place="inline">△二果法離三。一<persName>如来</persName>双 <lb ed="X" n="0826a08"/><lb ed="R040" n="0378a05"/>审。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0826a09"/><lb ed="R040" n="0378a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0826a0901">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提耶。 <lb ed="X" n="0826a10"/><lb ed="R040" n="0378a07"/><persName>如来</persName>有所说法耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0826a11"/><lb ed="R040" n="0378a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0826a1101">此以果法勘验也。因前筏喩文中。法与非法。均不 <lb ed="X" n="0826a12"/><lb ed="R040" n="0378a09"/>应取。恐当機意谓。既不可取。如何<persName>世尊</persName>三祇炼行。 <lb ed="X" n="0826a13"/><lb ed="R040" n="0378a10"/>百劫修因。以取菩提之果。即今人间天上。一十六 <lb ed="X" n="0826a14"/><lb ed="R040" n="0378a11"/>会。廣开般若之谈。以此而论。是法有取有说。何为 <lb ed="X" n="0826a15"/><lb ed="R040" n="0378a12"/>而不捨乎。故此<persName>世尊</persName>双设问云。须菩提。汝将谓我 <lb ed="X" n="0826a16"/><lb ed="R040" n="0378a13"/>有菩提之可得耶。有<persName>佛</persName>法之可说耶。此正<persName>如来</persName>探 <lb ed="X" n="0826a17"/><lb ed="R040" n="0378a14"/>问当機。会与不会也。</p><p xml:id="pX25p0826a1709" cb:place="inline">△二善吉双对。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0826a18"/><lb ed="R040" n="0378a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0826a1801">须菩提言。如我解<persName>佛</persName>所说義。无有定法。名阿耨多罗 <lb ed="X" n="0826a19"/><lb ed="R040" n="0378a16"/>三藐三菩提。亦无有定法。<persName>如来</persName>可说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0826a20"/><lb ed="R040" n="0378a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0826a2001">盖当機至此。所造<anchor xml:id="nkr_note_add_0826a2001" n="0826a2001"/><anchor xml:id="beg0826a2001" n="0826a2001"/>已<anchor xml:id="end0826a2001"/>深。故能灵機脱颖。而出辞吐 <lb ed="X" n="0826a21"/><lb ed="R040" n="0378a18"/>语。便觉活鱍融通。不同前之率尔。意谓<persName>如来</persName>历劫 <lb ed="X" n="0826a22"/><lb ed="R040" n="0378b01"/>修行。自当得果。出世度生。自然说法。如我今者。解 <lb ed="X" n="0826a23"/><lb ed="R040" n="0378b02"/><persName>佛</persName>前来所说筏喩。无定之義。言未渡则取。既渡则 <lb ed="X" n="0826a24"/><lb ed="R040" n="0378b03"/>捨。约是而推。取捨不定。故知无有一定之法。名为 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0826b" n="0826b"/> <lb ed="X" n="0826b01"/><lb ed="R040" n="0378b04"/>菩提。亦无一定之法。<persName>如来</persName>可说。盖寻常<persName>如来</persName>说得 <lb ed="X" n="0826b02"/><lb ed="R040" n="0378b05"/>果者。犹空拳诱子。说法可说者。似黄葉止啼。且如 <lb ed="X" n="0826b03"/><lb ed="R040" n="0378b06"/>来所证之果。曰无上正<persName>等正觉</persName>者。不过对三贤十 <lb ed="X" n="0826b04"/><lb ed="R040" n="0378b07"/>圣之有上而称无上。正等者。不过对声闻缘觉之 <lb ed="X" n="0826b05"/><lb ed="R040" n="0378b08"/>偏枯而称正等。正觉者。乃对凡夫外道之痴邪迷 <lb ed="X" n="0826b06"/><lb ed="R040" n="0378b09"/>梦。假名正觉而<anchor xml:id="nkr_note_add_0826b0601" n="0826b0601"/><anchor xml:id="beg0826b0601" n="0826b0601"/>已<anchor xml:id="end0826b0601"/>。即所说之法。<persName>如来</persName>不过因人而 <lb ed="X" n="0826b07"/><lb ed="R040" n="0378b10"/>示。就事随機。遇凡说凡。逢圣说圣。本来无有得与 <lb ed="X" n="0826b08"/><lb ed="R040" n="0378b11"/>不得。说与不说。一定之法也。</p><p xml:id="pX25p0826b0812" cb:place="inline">△三承上双释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0826b09"/><lb ed="R040" n="0378b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0826b0901">何以故。<persName>如来</persName>所说法。皆不可取･不可说･非法･非非法。 <lb ed="X" n="0826b10"/><lb ed="R040" n="0378b13"/>所以者何。一切贤圣。皆以无为法而有差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0826b11"/><lb ed="R040" n="0378b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0826b1101">此下当機自释。谓若有菩提可取。及法可说。即取 <lb ed="X" n="0826b12"/><lb ed="R040" n="0378b15"/>法相。则堕于有。未出凡情。若道无菩提可得。无法 <lb ed="X" n="0826b13"/><lb ed="R040" n="0378b16"/>可说。即取非法相。则堕于空。又落圣解。是知妙有 <lb ed="X" n="0826b14"/><lb ed="R040" n="0378b17"/>不有。故将真空而遣有。真空不空。特假妙有以除 <lb ed="X" n="0826b15"/><lb ed="R040" n="0378b18"/>空。若取果非果者。擧念即堕二边。设说法非法者。 <lb ed="X" n="0826b16"/><lb ed="R040" n="0379a01"/>开口便成两橛。故菩提非相。不可相取。般若非言。 <lb ed="X" n="0826b17"/><lb ed="R040" n="0379a02"/>不可言说。故云皆不可取。不可说也。盖非法者。即 <lb ed="X" n="0826b18"/><lb ed="R040" n="0379a03"/>领上无法相也。非非法者。即领上亦无非法相也。 <lb ed="X" n="0826b19"/><lb ed="R040" n="0379a04"/>此正领前<persName>如来</persName>所示四无相也。</p><p xml:id="pX25p0826b1913" cb:place="inline">当機至是。犹恐俱 <lb ed="X" n="0826b20"/><lb ed="R040" n="0379a05"/>空之義。人或难明。故用所以者何。重征复释。以明 <lb ed="X" n="0826b21"/><lb ed="R040" n="0379a06"/>之也。贤圣者。即三乘贤圣。无为者。即六种中真如 <lb ed="X" n="0826b22"/><lb ed="R040" n="0379a07"/>无为。以无所作为。故名无为。但有一法。即属有为。 <lb ed="X" n="0826b23"/><lb ed="R040" n="0379a08"/>非无作为。正显一切俱空之理也。差别者。如三兽 <lb ed="X" n="0826b24"/><lb ed="R040" n="0379a09"/>渡河。足分深浅。而水无深浅。三鸟飞空。迹有远近。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0826c" n="0826c"/> <lb ed="X" n="0826c01"/><lb ed="R040" n="0379a10"/>而空无远近。只因機有利钝之殊。故成三乘贤圣 <lb ed="X" n="0826c02"/><lb ed="R040" n="0379a11"/>之差别耳。</p><p xml:id="pX25p0826c0205" cb:place="inline">△三引事况勝二。一引事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0826c03"/><lb ed="R040" n="0379a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0826c0301">须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝以用 <lb ed="X" n="0826c04"/><lb ed="R040" n="0379a13"/>佈施。是人所得福德。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0826c05"/><lb ed="R040" n="0379a14"/>何以故。是福德即非福德性。是故<persName>如来</persName>说福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0826c06"/><lb ed="R040" n="0379a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0826c0601">此引外事挍量也。盖<persName>佛</persName>与当機。同一鼻孔。接物利 <lb ed="X" n="0826c07"/><lb ed="R040" n="0379a16"/>生。酬唱至此。恐闻无为无法。不可取说。便欲毁废 <lb ed="X" n="0826c08"/><lb ed="R040" n="0379a17"/>言教。甘坐无为坑裡。是以引此非喩为喩。挍量福 <lb ed="X" n="0826c09"/><lb ed="R040" n="0379a18"/>勝。令其受持弘通。所谓欲会无为理。先从有事看。 <lb ed="X" n="0826c10"/><lb ed="R040" n="0379b01"/>故假大千之宝施。而设问须菩提。于汝意地之下。 <lb ed="X" n="0826c11"/><lb ed="R040" n="0379b02"/>是为云何。设若有人。以七宝者。即金･银･琉璃･砗磲･ <lb ed="X" n="0826c12"/><lb ed="R040" n="0379b03"/>玛瑙･赤珠･颇黎也。</p><p xml:id="pX25p0826c1208" cb:place="inline">三千大千者。乃我释迦一<persName>佛</persName>之 <lb ed="X" n="0826c13"/><lb ed="R040" n="0379b04"/>化境也。如一欲界。一<name role="" type="person">须弥山</name>。镇四部洲。其山之腰。 <lb ed="X" n="0826c14"/><lb ed="R040" n="0379b05"/>两轮日月。四大天王。各有八天。山顶为忉利所居。 <lb ed="X" n="0826c15"/><lb ed="R040" n="0379b06"/>下统诸天。共为<name role="" type="person">三十三天</name>。自此而上。有夜摩･兜率･ <lb ed="X" n="0826c16"/><lb ed="R040" n="0379b07"/>化乐･他化･自在。至此皆欲界也。再上乃色界四禅 <lb ed="X" n="0826c17"/><lb ed="R040" n="0379b08"/>天。第一初禅。统一欲界。集合一千初禅欲界。为二 <lb ed="X" n="0826c18"/><lb ed="R040" n="0379b09"/>禅一统。名一小千界。又集合一千二禅梵释。为三 <lb ed="X" n="0826c19"/><lb ed="R040" n="0379b10"/>禅一统。名一中千界。更集合一千三禅梵释。为四 <lb ed="X" n="0826c20"/><lb ed="R040" n="0379b11"/>禅一统。名一大千界。以三次言千。故云三千大千。 <lb ed="X" n="0826c21"/><lb ed="R040" n="0379b12"/>满。谓充满。以显宝施之勝。是人获福。还多耶。不多 <lb ed="X" n="0826c22"/><lb ed="R040" n="0379b13"/>耶。须菩提言。宝满大千。而行檀度。自然福勝。故云 <lb ed="X" n="0826c23"/><lb ed="R040" n="0379b14"/>甚多。此就福德相而答也。</p><p xml:id="pX25p0826c2311" cb:place="inline">须知<persName>如来</persName>之意。亦不在 <lb ed="X" n="0826c24"/><lb ed="R040" n="0379b15"/>此。无非假此挍量经勝而<anchor xml:id="nkr_note_add_0826c2401" n="0826c2401"/><anchor xml:id="beg0826c2401" n="0826c2401"/>已<anchor xml:id="end0826c2401"/>。故当機自释云。何以 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0827a" n="0827a"/> <lb ed="X" n="0827a01"/><lb ed="R040" n="0379b16"/>故。<persName>佛</persName>以大千宝施见问。我亦就世间福德之相而 <lb ed="X" n="0827a02"/><lb ed="R040" n="0379b17"/>答甚多。是约俗谛有相有为而言。若在勝義谛中。 <lb ed="X" n="0827a03"/><lb ed="R040" n="0379b18"/>绝相无为。岂可言福不福。而曰多不多哉。是福德 <lb ed="X" n="0827a04"/><lb ed="R040" n="0380a01"/>者。即指上宝施之福德。盖就世谛之相。非勝義谛 <lb ed="X" n="0827a05"/><lb ed="R040" n="0380a02"/>之性也。以此性即真如无为真实之性也。故不可 <lb ed="X" n="0827a06"/><lb ed="R040" n="0380a03"/>以多少而论。今言多者。乃就有为俗谛而说。以是 <lb ed="X" n="0827a07"/><lb ed="R040" n="0380a04"/>義故。<persName>如来</persName>见问。我所以约世谛而说福德之甚多 <lb ed="X" n="0827a08"/><lb ed="R040" n="0380a05"/>也。</p><p xml:id="pX25p0827a0802" cb:place="inline">△二况勝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0827a09"/><lb ed="R040" n="0380a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0827a0901">若复有人。于此经中受持乃至四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0827a10"/><lb ed="R040" n="0380a07"/>其福勝彼。何以故。须菩提。一切诸<persName>佛</persName>。及诸<persName>佛</persName>阿耨多 <lb ed="X" n="0827a11"/><lb ed="R040" n="0380a08"/>罗三藐三菩提法。皆从此经出。须菩提。所谓<persName>佛</persName>･法者。 <lb ed="X" n="0827a12"/><lb ed="R040" n="0380a09"/>即非<persName>佛</persName>･法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0827a13"/><lb ed="R040" n="0380a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0827a1301">此中擧法较前财施也。意谓设若复有一人。于此 <lb ed="X" n="0827a14"/><lb ed="R040" n="0380a11"/>般若经中随便受持。或一卷半卷。乃至一句二句 <lb ed="X" n="0827a15"/><lb ed="R040" n="0380a12"/>三句以至四句偈等。不但自持。又能为人演说其 <lb ed="X" n="0827a16"/><lb ed="R040" n="0380a13"/>義。则其所获福德。勝彼前来三千宝施之福德也。 <lb ed="X" n="0827a17"/><lb ed="R040" n="0380a14"/>此中四句。诸家所说。议论纷纭。有谓梦幻泡影者。 <lb ed="X" n="0827a18"/><lb ed="R040" n="0380a15"/>有谓色见声求者。有谓无我相等者。有谓诸相非 <lb ed="X" n="0827a19"/><lb ed="R040" n="0380a16"/>相者。有指一偈一句。一题一字等者。以上尽古人 <lb ed="X" n="0827a20"/><lb ed="R040" n="0380a17"/>之糟粕耳。若以为是。何异贫子读豪家之<anchor xml:id="nkr_note_add_0827a2001" n="0827a2001"/><anchor xml:id="beg0827a2001" n="0827a2001"/>券<anchor xml:id="end0827a2001"/>。与自 <lb ed="X" n="0827a21"/><lb ed="R040" n="0380a18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0827a2101" n="0827a2101"/><anchor xml:id="beg0827a2101" n="0827a2101"/>己<anchor xml:id="end0827a2101"/>何干。要知此四句。不離吾人日用。须向自<anchor xml:id="nkr_note_add_0827a2102" n="0827a2102"/><anchor xml:id="beg0827a2102" n="0827a2102"/>己<anchor xml:id="end0827a2102"/>脚 <lb ed="X" n="0827a22"/><lb ed="R040" n="0380b01"/>跟下荐取始得。设要依文字解释者。正不必指定。 <lb ed="X" n="0827a23"/><lb ed="R040" n="0380b02"/>何则。以楞伽云。长颂及短偈。是知不论长短。凡成 <lb ed="X" n="0827a24"/><lb ed="R040" n="0380b03"/>四句者皆是。故本经云。随说是经。乃至四句偈等。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0827b" n="0827b"/> <lb ed="X" n="0827b01"/><lb ed="R040" n="0380b04"/>此则原无定指也明矣。而善阅教者。应求活句。莫 <lb ed="X" n="0827b02"/><lb ed="R040" n="0380b05"/>泥死句。则不被文字瞒也。故下征释云。此经四句。 <lb ed="X" n="0827b03"/><lb ed="R040" n="0380b06"/>便能包括一切诸<persName>佛</persName>之法身报身化身。幷所证阿 <lb ed="X" n="0827b04"/><lb ed="R040" n="0380b07"/>耨菩提之果法。莫不皆从此般若经而流出者。此 <lb ed="X" n="0827b05"/><lb ed="R040" n="0380b08"/>何以故。纵前三千七宝之多。亦不及持说此经四 <lb ed="X" n="0827b06"/><lb ed="R040" n="0380b09"/>句偈耳。</p><p xml:id="pX25p0827b0604" cb:place="inline">须菩提下。结辞也。近结诸<persName>佛</persName>之<persName>佛</persName>字。菩提 <lb ed="X" n="0827b07"/><lb ed="R040" n="0380b10"/>法之法字。即蹑此二字而结之也。盖<persName>如来</persName>之意说。 <lb ed="X" n="0827b08"/><lb ed="R040" n="0380b11"/>吾所谓<persName>佛</persName>･法皆从此经而出者。不过因其有迷有 <lb ed="X" n="0827b09"/><lb ed="R040" n="0380b12"/>悟。有圣有凡。此约世谛有为而言。若在勝義谛中。 <lb ed="X" n="0827b10"/><lb ed="R040" n="0380b13"/>则十方三世海中沤。一切圣凡如电拂。又何<persName>佛</persName>･法 <lb ed="X" n="0827b11"/><lb ed="R040" n="0380b14"/>之可得哉。故云。即非<persName>佛</persName>･法。此近结耳。若远结者。白 <lb ed="X" n="0827b12"/><lb ed="R040" n="0380b15"/><persName>佛</persName>言。须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是降伏其心起。 <lb ed="X" n="0827b13"/><lb ed="R040" n="0380b16"/>乃至度生離相。<persName>佛</persName>身離相。果法離相。直至此中幷 <lb ed="X" n="0827b14"/><lb ed="R040" n="0380b17"/><persName>佛</persName>･法也无。则離相之旨。可谓離而又離。此远结也 <lb ed="X" n="0827b15"/><lb ed="R040" n="0380b18"/><note place="inline">首约<persName>佛</persName>法廣释降心離相竟</note>。</p><p xml:id="pX25p0827b1512" cb:place="inline">△二约圣果廣释住心无住四。一 <lb ed="X" n="0827b16"/><lb ed="R040" n="0381a01"/>历明无住三。一小乘圣果二。一泛论三。一见道位。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0827b17"/><lb ed="R040" n="0381a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0827b1701">须菩提。于意云何。须陀洹能作是念。我得须陀洹果 <lb ed="X" n="0827b18"/><lb ed="R040" n="0381a03"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。须陀洹名为入流。而 <lb ed="X" n="0827b19"/><lb ed="R040" n="0381a04"/>无所入。不入色声香味触法。是名须陀洹。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0827b20"/><lb ed="R040" n="0381a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0827b2001">此章廣释前来菩萨应如是佈施。所谓不住色声 <lb ed="X" n="0827b21"/><lb ed="R040" n="0381a06"/>香味触法等也。盖<persName>佛</persName>欲当機深解此住心无住之 <lb ed="X" n="0827b22"/><lb ed="R040" n="0381a07"/>法。即将彼自所证果。一一指而探问。俾知菩萨与 <lb ed="X" n="0827b23"/><lb ed="R040" n="0381a08"/>声闻虽有大小之别。然无住之道则一。但以根有 <lb ed="X" n="0827b24"/><lb ed="R040" n="0381a09"/>利钝。发心之大小不同耳。正所谓一切贤圣。皆以 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0827c" n="0827c"/> <lb ed="X" n="0827c01"/><lb ed="R040" n="0381a10"/>无为法而有差别也。盖<persName>如来</persName>此问。无非借口传言。 <lb ed="X" n="0827c02"/><lb ed="R040" n="0381a11"/>只要当機自述无住而<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c0201" n="0827c0201"/><anchor xml:id="beg0827c0201" n="0827c0201"/>已<anchor xml:id="end0827c0201"/>。然住者。乃取著之意。即 <lb ed="X" n="0827c03"/><lb ed="R040" n="0381a12"/>生心擧念。取相耽著也。故向下依次审问。皆云能 <lb ed="X" n="0827c04"/><lb ed="R040" n="0381a13"/>作是念不。正<persName>如来</persName>善用权智。捉贼追赃。令不打而 <lb ed="X" n="0827c05"/><lb ed="R040" n="0381a14"/>自招也。当機俱答不也。即此二字观之。是尊者将 <lb ed="X" n="0827c06"/><lb ed="R040" n="0381a15"/>无住之理。明目张胆告白。诸人<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c0601" n="0827c0601"/><anchor xml:id="beg0827c0601" n="0827c0601"/>已<anchor xml:id="end0827c0601"/>定。而况其引人 <lb ed="X" n="0827c07"/><lb ed="R040" n="0381a16"/>类<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c0701" n="0827c0701"/><anchor xml:id="beg0827c0701" n="0827c0701"/>己<anchor xml:id="end0827c0701"/>。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c0702" n="0827c0702"/><anchor xml:id="beg0827c0702" n="0827c0702"/>己<anchor xml:id="end0827c0702"/>方人。复曰。<persName>世尊</persName>。我不作是念。则矢上加 <lb ed="X" n="0827c08"/><lb ed="R040" n="0381a17"/>尖。而无住之理。益彰明者矣。</p><p xml:id="pX25p0827c0812" cb:place="inline">须菩提于意云何。我 <lb ed="X" n="0827c09"/><lb ed="R040" n="0381a18"/>且问你。将谓初果之人。还作如是之念。说我得初 <lb ed="X" n="0827c10"/><lb ed="R040" n="0381b01"/>果不么。不之一字。乃审问之意。言还作是念耶。是 <lb ed="X" n="0827c11"/><lb ed="R040" n="0381b02"/>不作是念。聻。向下问答。皆如此释。</p><p xml:id="pX25p0827c1114" cb:place="inline">须陀洹。此云入 <lb ed="X" n="0827c12"/><lb ed="R040" n="0381b03"/>流。以根不入尘故。又名预流。以初预圣流故。亦名 <lb ed="X" n="0827c13"/><lb ed="R040" n="0381b04"/>逆流。以逆生死流故。复名抵债。谓不受业债故。然 <lb ed="X" n="0827c14"/><lb ed="R040" n="0381b05"/>此四果。复有四向。谓向于果故。即须陀洹向等。此 <lb ed="X" n="0827c15"/><lb ed="R040" n="0381b06"/>四果中。初为见道。次二修道。後一无学道。且初修 <lb ed="X" n="0827c16"/><lb ed="R040" n="0381b07"/>行得入见道。谓十六心。断三界四谛下八十八使 <lb ed="X" n="0827c17"/><lb ed="R040" n="0381b08"/>分别粗惑。方证初果。始名见道。</p><p xml:id="pX25p0827c1713" cb:place="inline">然约三界。各有四 <lb ed="X" n="0827c18"/><lb ed="R040" n="0381b09"/>谛。每谛下各有烦恼。即贪嗔痴慢疑。身见･边见･邪 <lb ed="X" n="0827c19"/><lb ed="R040" n="0381b10"/>见･见取･戒禁取。所谓苦下具一切。寂灭各除三。道 <lb ed="X" n="0827c20"/><lb ed="R040" n="0381b11"/>除于二见。上界不行嗔。初句即欲界。苦谛下全具 <lb ed="X" n="0827c21"/><lb ed="R040" n="0381b12"/>十使。次句即寂灭。二谛下各除三见。谓身･边･戒禁 <lb ed="X" n="0827c22"/><lb ed="R040" n="0381b13"/>取也。除此三者。以缘身是苦本。观苦则断身见。边 <lb ed="X" n="0827c23"/><lb ed="R040" n="0381b14"/>见依身而起。故亦随之而亡。无戒禁取者。以集谛 <lb ed="X" n="0827c24"/><lb ed="R040" n="0381b15"/>不计非道为道。灭谛又非修位。是故皆无戒禁取。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0828a" n="0828a"/> <lb ed="X" n="0828a01"/><lb ed="R040" n="0381b16"/>然道谛当修位。容或有之。故不除也。是以云道除 <lb ed="X" n="0828a02"/><lb ed="R040" n="0381b17"/>于二见。不除戒禁取耳。由是苦下具十。寂灭二谛 <lb ed="X" n="0828a03"/><lb ed="R040" n="0381b18"/>下各七。通前即二十四。道谛下八。合为三十二。後 <lb ed="X" n="0828a04"/><lb ed="R040" n="0382a01"/>句云。上界不行嗔。即于二四谛下。各除一嗔。每界 <lb ed="X" n="0828a05"/><lb ed="R040" n="0382a02"/>各有二十八。共成五十六。兼下欲界三十二。即总 <lb ed="X" n="0828a06"/><lb ed="R040" n="0382a03"/>合为八十八也。</p><p xml:id="pX25p0828a0607" cb:place="inline">云何十六心。谓欲界四谛下。各一 <lb ed="X" n="0828a07"/><lb ed="R040" n="0382a04"/>智一忍。以成八心。又合上二界为一。四谛类下欲 <lb ed="X" n="0828a08"/><lb ed="R040" n="0382a05"/>界观断。亦各一智一忍。以成八心。二八即为十六 <lb ed="X" n="0828a09"/><lb ed="R040" n="0382a06"/>心也。智。即无间道。乃断惑时。忍。即解脱道。是断了 <lb ed="X" n="0828a10"/><lb ed="R040" n="0382a07"/>时。所谓苦法智忍。苦类智忍。乃至道法智忍。道类 <lb ed="X" n="0828a11"/><lb ed="R040" n="0382a08"/>智忍。断至十五心道类智。名初果向。至第十六心 <lb ed="X" n="0828a12"/><lb ed="R040" n="0382a09"/>道类忍。名证初果。入于见道。为须陀洹。分别粗惑。 <lb ed="X" n="0828a13"/><lb ed="R040" n="0382a10"/>一时顿断。犹如劈竹。三节幷开。即以见谛八智为 <lb ed="X" n="0828a14"/><lb ed="R040" n="0382a11"/>初果体。此初果之行相。乃见道也。</p><p xml:id="pX25p0828a1414" cb:place="inline">△二修道位二。 <lb ed="X" n="0828a15"/><lb ed="R040" n="0382a12"/>初二果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828a16"/><lb ed="R040" n="0382a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0828a1601">须菩提。于意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果 <lb ed="X" n="0828a17"/><lb ed="R040" n="0382a14"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。斯陀含名一往来。而 <lb ed="X" n="0828a18"/><lb ed="R040" n="0382a15"/>实无往来。是名斯陀含。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828a19"/><lb ed="R040" n="0382a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0828a1901">梵语斯陀含。此云一来。但于人间天上。一度往来。 <lb ed="X" n="0828a20"/><lb ed="R040" n="0382a17"/>故名一来。不过一来人间。以断欲界六品修惑。言 <lb ed="X" n="0828a21"/><lb ed="R040" n="0382a18"/>欲界修惑者有四。即贪嗔痴慢。此是俱生细惑。任 <lb ed="X" n="0828a22"/><lb ed="R040" n="0382b01"/>运起者。障于修道。以难断故。分为九品。所谓上上 <lb ed="X" n="0828a23"/><lb ed="R040" n="0382b02"/>乃至下下。此九品惑。二三果人断之。断至五品。名 <lb ed="X" n="0828a24"/><lb ed="R040" n="0382b03"/>二果向。断六品尽。名第二果。故俱舍云。断至五二 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0828b" n="0828b"/> <lb ed="X" n="0828b01"/><lb ed="R040" n="0382b04"/>向。断六一来果。一往等者。以九品修惑。能润欲界 <lb ed="X" n="0828b02"/><lb ed="R040" n="0382b05"/>七生。谓上上三品。各润两生。中中三品。各一生。下 <lb ed="X" n="0828b03"/><lb ed="R040" n="0382b06"/>下三品。共一生。故云独也二。共也二。独也一。共也 <lb ed="X" n="0828b04"/><lb ed="R040" n="0382b07"/>一。独也半。共也半。今断六品。<anchor xml:id="nkr_note_add_0828b0401" n="0828b0401"/><anchor xml:id="beg0828b0401" n="0828b0401"/>已<anchor xml:id="end0828b0401"/>损六生。犹有下三 <lb ed="X" n="0828b05"/><lb ed="R040" n="0382b08"/>品残惑未尽。还润欲界一生。是故一往天上。还须 <lb ed="X" n="0828b06"/><lb ed="R040" n="0382b09"/>一来人间受生。断馀惑也。此果即以见道八品无 <lb ed="X" n="0828b07"/><lb ed="R040" n="0382b10"/>为。及修道六品无为。乃此果体。而实无往来者。以 <lb ed="X" n="0828b08"/><lb ed="R040" n="0382b11"/>有往来。是有漏。如修戒善。或生天人。天福报尽。又 <lb ed="X" n="0828b09"/><lb ed="R040" n="0382b12"/>转人间。此是凡夫随业牵引。上下往来。声闻进修 <lb ed="X" n="0828b10"/><lb ed="R040" n="0382b13"/>无为。前念稍著。後念即觉。无为法中。来无所从。往 <lb ed="X" n="0828b11"/><lb ed="R040" n="0382b14"/>无所至。既达心空无我。尙不可说无往来。何得更 <lb ed="X" n="0828b12"/><lb ed="R040" n="0382b15"/>说有往来哉。</p><p xml:id="pX25p0828b1206" cb:place="inline">△次三果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828b13"/><lb ed="R040" n="0382b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0828b1301">须菩提。于意云何。阿那含能作是念。我得阿那含果 <lb ed="X" n="0828b14"/><lb ed="R040" n="0382b17"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。阿那含名为不来。而 <lb ed="X" n="0828b15"/><lb ed="R040" n="0382b18"/>实无不来。是故名阿那含。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828b16"/><lb ed="R040" n="0383a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0828b1601">梵语阿那含。此云不来。亦云不还。断欲界九品修 <lb ed="X" n="0828b17"/><lb ed="R040" n="0383a02"/>惑俱尽。从此寄位四禅。生净居天。更不还来欲界。 <lb ed="X" n="0828b18"/><lb ed="R040" n="0383a03"/>故曰不还。不来也。谓前九品惑中。馀下三品断至 <lb ed="X" n="0828b19"/><lb ed="R040" n="0383a04"/>八品。名三果向。断九品尽。名第三果。故俱舍云。断 <lb ed="X" n="0828b20"/><lb ed="R040" n="0383a05"/>惑七八品。名第三果向。九品全断尽。即得不还果。 <lb ed="X" n="0828b21"/><lb ed="R040" n="0383a06"/>不还者。欲界修惑但馀三品。三品烦恼。共润一生。 <lb ed="X" n="0828b22"/><lb ed="R040" n="0383a07"/>今<anchor xml:id="nkr_note_add_0828b2201" n="0828b2201"/><anchor xml:id="beg0828b2201" n="0828b2201"/>已<anchor xml:id="end0828b2201"/>断之。更无惑润。杜绝葛籐。故不还来。此第三 <lb ed="X" n="0828b23"/><lb ed="R040" n="0383a08"/>果。即以见道八品无为。及修道九品无为。为此果 <lb ed="X" n="0828b24"/><lb ed="R040" n="0383a09"/>体。而实无不来者。情执俱超。智理幷遣。三界之见 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0828c" n="0828c"/> <lb ed="X" n="0828c01"/><lb ed="R040" n="0383a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0828c0101" n="0828c0101"/><anchor xml:id="beg0828c0101" n="0828c0101"/>已<anchor xml:id="end0828c0101"/>尽。下地之思将空。虽云不来。以悟无我。故不妨 <lb ed="X" n="0828c02"/><lb ed="R040" n="0383a11"/>无来而无不来也。以上二三果。俱修道也。</p><p xml:id="pX25p0828c0217" cb:place="inline">△三无 <lb ed="X" n="0828c03"/><lb ed="R040" n="0383a12"/>学位。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828c04"/><lb ed="R040" n="0383a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0828c0401">须菩提。于意云何。阿罗汉能作是念。我得阿罗汉道 <lb ed="X" n="0828c05"/><lb ed="R040" n="0383a14"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。实无有法名阿罗汉。 <lb ed="X" n="0828c06"/><lb ed="R040" n="0383a15"/><persName>世尊</persName>。若阿罗汉作是念。我得阿罗汉道。即为著我人 <lb ed="X" n="0828c07"/><lb ed="R040" n="0383a16"/>众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828c08"/><lb ed="R040" n="0383a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0828c0801">梵语阿罗汉。此云无贼。以三界见修烦恼尽故。亦 <lb ed="X" n="0828c09"/><lb ed="R040" n="0383a18"/>名不生。以不受後有故。又名<persName>应供</persName>。以应受人天供 <lb ed="X" n="0828c10"/><lb ed="R040" n="0383b01"/>养故。此位断上二界各有三种修惑。谓贪痴慢。此 <lb ed="X" n="0828c11"/><lb ed="R040" n="0383b02"/>惑微细难除。故约八地分之。每地分成九品。合成 <lb ed="X" n="0828c12"/><lb ed="R040" n="0383b03"/>七十二品。每品各有一无间。一解脱。断至七十一 <lb ed="X" n="0828c13"/><lb ed="R040" n="0383b04"/>品。名阿罗汉向。断七十二品惑尽。成阿罗汉果。此 <lb ed="X" n="0828c14"/><lb ed="R040" n="0383b05"/>果若以见修合论。兼欲界一地。总以八十九品无 <lb ed="X" n="0828c15"/><lb ed="R040" n="0383b06"/>为。为此果体。</p><p xml:id="pX25p0828c1506" cb:place="inline">实无有法者。言阿罗汉。不过无烦恼 <lb ed="X" n="0828c16"/><lb ed="R040" n="0383b07"/>不受生。应受供。以是義故。名阿罗汉。除此之外。更 <lb ed="X" n="0828c17"/><lb ed="R040" n="0383b08"/>无一法名阿罗汉也。</p><p xml:id="pX25p0828c1709" cb:place="inline"><persName>世尊</persName>下。反释云。若一作念。我 <lb ed="X" n="0828c18"/><lb ed="R040" n="0383b09"/>得此道。则四相宛然。何异凡夫。由此验知。必无是 <lb ed="X" n="0828c19"/><lb ed="R040" n="0383b10"/>念也。前三果人。研真断惑。居有学位。故立果義。以 <lb ed="X" n="0828c20"/><lb ed="R040" n="0383b11"/>酬其因。此阿罗汉。乃无学人也。具戒定慧道共定 <lb ed="X" n="0828c21"/><lb ed="R040" n="0383b12"/>共。分段生死之果<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2101" n="0828c2101"/><anchor xml:id="beg0828c2101" n="0828c2101"/>已<anchor xml:id="end0828c2101"/>尽。见思苦集之因<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2102" n="0828c2102"/><anchor xml:id="beg0828c2102" n="0828c2102"/>已<anchor xml:id="end0828c2102"/>亡。三十 <lb ed="X" n="0828c22"/><lb ed="R040" n="0383b13"/>七品<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2201" n="0828c2201"/><anchor xml:id="beg0828c2201" n="0828c2201"/>已<anchor xml:id="end0828c2201"/>真修。有馀无馀而证得。正谓我生<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2202" n="0828c2202"/><anchor xml:id="beg0828c2202" n="0828c2202"/>已<anchor xml:id="end0828c2202"/>尽。梵 <lb ed="X" n="0828c23"/><lb ed="R040" n="0383b14"/>行<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2301" n="0828c2301"/><anchor xml:id="beg0828c2301" n="0828c2301"/>已<anchor xml:id="end0828c2301"/>立。所作<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2302" n="0828c2302"/><anchor xml:id="beg0828c2302" n="0828c2302"/>已<anchor xml:id="end0828c2302"/>办。不受後有。<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2303" n="0828c2303"/><anchor xml:id="beg0828c2303" n="0828c2303"/>已<anchor xml:id="end0828c2303"/>获尽智无生智矣。 <lb ed="X" n="0828c24"/><lb ed="R040" n="0383b15"/>至此惑尽真穷。无法可学。故名无学。即永嘉道。绝 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0829a" n="0829a"/> <lb ed="X" n="0829a01"/><lb ed="R040" n="0383b16"/>学无为闲道人也。此明无学道竟。又文中不言果 <lb ed="X" n="0829a02"/><lb ed="R040" n="0383b17"/>而曰道者。以显证极此理。而与觉道相近。故不言 <lb ed="X" n="0829a03"/><lb ed="R040" n="0383b18"/>罗汉果。而曰罗汉道也。</p><p xml:id="pX25p0829a0310" cb:place="inline">△二确证。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829a04"/><lb ed="R040" n="0384a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0829a0401"><persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说我得无诤三昧人中最为第一。是第一離 <lb ed="X" n="0829a05"/><lb ed="R040" n="0384a02"/>欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我不作是念。我是離欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0829a06"/><lb ed="R040" n="0384a03"/>我若作是念。我得阿罗汉道。<persName>世尊</persName>即不说须菩提是 <lb ed="X" n="0829a07"/><lb ed="R040" n="0384a04"/>乐阿兰那行者。以须菩提实无所行。而名须菩提是 <lb ed="X" n="0829a08"/><lb ed="R040" n="0384a05"/>乐阿兰那行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829a09"/><lb ed="R040" n="0384a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0829a0901">此正当機以<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a0901" n="0829a0901"/><anchor xml:id="beg0829a0901" n="0829a0901"/>己<anchor xml:id="end0829a0901"/>方人。故将自<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a0902" n="0829a0902"/><anchor xml:id="beg0829a0902" n="0829a0902"/>己<anchor xml:id="end0829a0902"/>生平一一自供自 <lb ed="X" n="0829a10"/><lb ed="R040" n="0384a07"/>招。显出无住之義。以为四果确证。然虽如是。要知 <lb ed="X" n="0829a11"/><lb ed="R040" n="0384a08"/>空生硬作主张。良有所以。首则暗合<persName>如来</persName>无住之 <lb ed="X" n="0829a12"/><lb ed="R040" n="0384a09"/>旨。以助<persName>佛</persName>转轮。次则明显<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a1201" n="0829a1201"/><anchor xml:id="beg0829a1201" n="0829a1201"/>己<anchor xml:id="end0829a1201"/>说不谬。因前<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a1202" n="0829a1202"/><anchor xml:id="beg0829a1202" n="0829a1202"/>己<anchor xml:id="end0829a1202"/>说一 <lb ed="X" n="0829a13"/><lb ed="R040" n="0384a10"/>切皆以无为有别。而上具答不也。实无往来。实无 <lb ed="X" n="0829a14"/><lb ed="R040" n="0384a11"/>不来。实无有法。乃至自证则曰。我不作是念。实无 <lb ed="X" n="0829a15"/><lb ed="R040" n="0384a12"/>所行者。此皆正显因无为法。而有差别也。以此谛 <lb ed="X" n="0829a16"/><lb ed="R040" n="0384a13"/>观。则公私具备。而当機之用心。噫。可谓精且细矣。 <lb ed="X" n="0829a17"/><lb ed="R040" n="0384a14"/><persName>世尊</persName>下。正是引<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a1701" n="0829a1701"/><anchor xml:id="beg0829a1701" n="0829a1701"/>己<anchor xml:id="end0829a1701"/>作证。即以<persName>佛</persName>所印许而证前四 <lb ed="X" n="0829a18"/><lb ed="R040" n="0384a15"/>果无住之義。兼显无为差别之旨也。</p><p xml:id="pX25p0829a1815" cb:place="inline">无诤者。花严 <lb ed="X" n="0829a19"/><lb ed="R040" n="0384a16"/>经云。有诤说生死。无诤说涅槃。即古云。诤是勝负 <lb ed="X" n="0829a20"/><lb ed="R040" n="0384a17"/>心。与道相违偝。今云无诤。是无我无人。无彼无此。 <lb ed="X" n="0829a21"/><lb ed="R040" n="0384a18"/>无高无下。无圣无凡。一相平等。无住真空。但有住 <lb ed="X" n="0829a22"/><lb ed="R040" n="0384b01"/>著。即有对待。但有对待。即有诤端。长繫生死。何由 <lb ed="X" n="0829a23"/><lb ed="R040" n="0384b02"/>解脱。涅槃经云。须菩提住虚空地。若有众生嫌我 <lb ed="X" n="0829a24"/><lb ed="R040" n="0384b03"/>立者。我当终日端坐不起。嫌我坐者。我当终日立 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0829b" n="0829b"/> <lb ed="X" n="0829b01"/><lb ed="R040" n="0384b04"/>不移处。是以一切法中不起一烦恼。不恼一众生。 <lb ed="X" n="0829b02"/><lb ed="R040" n="0384b05"/>故得无诤也。</p><p xml:id="pX25p0829b0206" cb:place="inline">三昧者。此云正定。亦名正受。又名正 <lb ed="X" n="0829b03"/><lb ed="R040" n="0384b06"/>见。第一者。即诸大弟子中。出乎其类。拔乎其萃。而 <lb ed="X" n="0829b04"/><lb ed="R040" n="0384b07"/>称无诤第一。由解空故也。</p><p xml:id="pX25p0829b0411" cb:place="inline">我不作是念者。言<persName>佛</persName>虽 <lb ed="X" n="0829b05"/><lb ed="R040" n="0384b08"/>嘉赞。而我不萌一念有得之心。谓是无诤第一人 <lb ed="X" n="0829b06"/><lb ed="R040" n="0384b09"/>也。梵语阿兰那。此云无喧。亦云寂静。皆无诤之義 <lb ed="X" n="0829b07"/><lb ed="R040" n="0384b10"/>也。</p><p xml:id="pX25p0829b0702" cb:place="inline">行者。即无喧寂静。无诤之行也。实无所行者。此 <lb ed="X" n="0829b08"/><lb ed="R040" n="0384b11"/>行之一字。正乃取著分别心也。今言实无所行者。 <lb ed="X" n="0829b09"/><lb ed="R040" n="0384b12"/>即于一切法中。離其取著分别。而正显此不住无 <lb ed="X" n="0829b10"/><lb ed="R040" n="0384b13"/>为之義也。</p><p xml:id="pX25p0829b1005" cb:place="inline">△二<persName>佛</persName>所得法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829b11"/><lb ed="R040" n="0384b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0829b1101"><persName>佛</persName>告须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>所。于法有 <lb ed="X" n="0829b12"/><lb ed="R040" n="0384b15"/>所得不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>在燃灯<persName>佛</persName>所。于法实无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829b13"/><lb ed="R040" n="0384b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0829b1301">此乃<persName>世尊</persName>引<anchor xml:id="nkr_note_add_0829b1301" n="0829b1301"/><anchor xml:id="beg0829b1301" n="0829b1301"/>己<anchor xml:id="end0829b1301"/>作证也。因当機泛引确证。一一不 <lb ed="X" n="0829b14"/><lb ed="R040" n="0384b17"/>谬。说著老汉心事。不觉技痒起来。道。不唯汝等于 <lb ed="X" n="0829b15"/><lb ed="R040" n="0384b18"/>我跟前。无法可得四果。即我昔日于燃灯<persName>佛</persName>所。亦 <lb ed="X" n="0829b16"/><lb ed="R040" n="0385a01"/>无法得<persName>佛</persName>果菩提。故反问之曰。<persName>如来</persName>于燃灯处。有 <lb ed="X" n="0829b17"/><lb ed="R040" n="0385a02"/>所得不。当機至此。心领神会。<anchor xml:id="nkr_note_add_0829b1701" n="0829b1701"/><anchor xml:id="beg0829b1701" n="0829b1701"/>已<anchor xml:id="end0829b1701"/>知<persName>佛</persName>果性空。解得 <lb ed="X" n="0829b18"/><lb ed="R040" n="0385a03"/>菩提非相。得而无得。无得而得。遂而答曰。实无所 <lb ed="X" n="0829b19"/><lb ed="R040" n="0385a04"/>得。以实际理中。一尘不立。尙无能得之心。何有所 <lb ed="X" n="0829b20"/><lb ed="R040" n="0385a05"/>得之法。故云实无得也。</p><p xml:id="pX25p0829b2010" cb:place="inline">燃灯<persName>佛</persName>者。乃我<persName>如来</persName>二僧 <lb ed="X" n="0829b21"/><lb ed="R040" n="0385a06"/>只劫授记之师也。即法花云。灯明八子。妙光开化。 <lb ed="X" n="0829b22"/><lb ed="R040" n="0385a07"/>所谓最後天中天。号曰燃灯<persName>佛</persName>者是也。本行集经 <lb ed="X" n="0829b23"/><lb ed="R040" n="0385a08"/>云。昔有大城。名莲花国。有王名降怨。有一婆罗门。 <lb ed="X" n="0829b24"/><lb ed="R040" n="0385a09"/>名曰日主。为王所重。分与半国。称为埏主。夫人月 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0829c" n="0829c"/> <lb ed="X" n="0829c01"/><lb ed="R040" n="0385a10"/>上。所生一子。名释提洹竭。出家成道。号曰燃灯。亦 <lb ed="X" n="0829c02"/><lb ed="R040" n="0385a11"/>名锭光。以初生时。一切身边如灯光故。复有名灵 <lb ed="X" n="0829c03"/><lb ed="R040" n="0385a12"/>童者。瑞应经云。儒童出家于雪山南。珍宝梵志会 <lb ed="X" n="0829c04"/><lb ed="R040" n="0385a13"/>下。为五百弟子之首。法名善慧。仙法学尽。辞师还 <lb ed="X" n="0829c05"/><lb ed="R040" n="0385a14"/>家。师曰。汝当以淸净伞盖･革屣･金杖･金钱五百。报 <lb ed="X" n="0829c06"/><lb ed="R040" n="0385a15"/>恩而还。慧乞放归。适遇无遮大会。得金钱五百。躬 <lb ed="X" n="0829c07"/><lb ed="R040" n="0385a16"/>奉师处。过莲花国。闻有燃灯<persName>佛</persName>。欲往亲近。时有婢 <lb ed="X" n="0829c08"/><lb ed="R040" n="0385a17"/>女卖优钵罗花。即将金钱三百。买花五枝。女闻供 <lb ed="X" n="0829c09"/><lb ed="R040" n="0385a18"/><persName>佛</persName>。请寄二枝。誓作因缘。时<persName>佛</persName>入城。善慧将华献<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0829c10"/><lb ed="R040" n="0385b01"/>散<persName>佛</persName>顶上。以愿力故。结成伞盖随<persName>佛</persName>行住。<persName>佛</persName>以神 <lb ed="X" n="0829c11"/><lb ed="R040" n="0385b02"/>力。地现有泥。善慧佈发掩之。作念。愿<persName>佛</persName>踏我身过。 <lb ed="X" n="0829c12"/><lb ed="R040" n="0385b03"/>授我成<persName>佛</persName>之记。不蒙记莂。我终不起。燃灯即至履 <lb ed="X" n="0829c13"/><lb ed="R040" n="0385b04"/>身而过。止众莫踏。乃授记云。此摩那婆。于未来世。 <lb ed="X" n="0829c14"/><lb ed="R040" n="0385b05"/>当得作<persName>佛</persName>。号释迦牟尼。十号具足。如我无异。<persName>佛</persName>授 <lb ed="X" n="0829c15"/><lb ed="R040" n="0385b06"/>记<anchor xml:id="nkr_note_add_0829c1501" n="0829c1501"/><anchor xml:id="beg0829c1501" n="0829c1501"/>已<anchor xml:id="end0829c1501"/>。即登八地。</p><p xml:id="pX25p0829c1507" cb:place="inline">且道<persName>世尊</persName>将这陈烂葛藤。拈出何 <lb ed="X" n="0829c16"/><lb ed="R040" n="0385b07"/>为。一则证盟当機。令众生信。次则显示无得。正明 <lb ed="X" n="0829c17"/><lb ed="R040" n="0385b08"/>无住之旨。可谓一点水墨。两处成龙矣。问。前在果 <lb ed="X" n="0829c18"/><lb ed="R040" n="0385b09"/>法離相章中。则曰须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>得阿耨 <lb ed="X" n="0829c19"/><lb ed="R040" n="0385b10"/>菩提耶。<persName>如来</persName>有所说法耶。<anchor xml:id="nkr_note_add_0829c1901" n="0829c1901"/><anchor xml:id="beg0829c1901" n="0829c1901"/>已<anchor xml:id="end0829c1901"/>问过矣。此奚褈问。答。 <lb ed="X" n="0829c20"/><lb ed="R040" n="0385b11"/>前问是释法尙应捨。何况非法。以明度生離相之 <lb ed="X" n="0829c21"/><lb ed="R040" n="0385b12"/>旨。乃就<persName>佛</persName>果上所得有无为问。此问是释所谓<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0829c22"/><lb ed="R040" n="0385b13"/>法者。即非<persName>佛</persName>法。以明住心无住之義。乃以<persName>佛</persName>因中 <lb ed="X" n="0829c23"/><lb ed="R040" n="0385b14"/>于法得与不得为问。则前问是<persName>佛</persName>果上自证菩提。 <lb ed="X" n="0829c24"/><lb ed="R040" n="0385b15"/>此问乃<persName>如来</persName>因中求得<persName>佛</persName>果菩提。義自各别。故不 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0830a" n="0830a"/> <lb ed="X" n="0830a01"/><lb ed="R040" n="0385b16"/>重也。</p><p xml:id="pX25p0830a0103" cb:place="inline">△三菩萨莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0830a02"/><lb ed="R040" n="0385b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0830a0201">须菩提。于意云何。菩萨莊严<persName>佛</persName>土不。不也。<persName>世尊</persName>。何以 <lb ed="X" n="0830a03"/><lb ed="R040" n="0385b18"/>故。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0830a04"/><lb ed="R040" n="0386a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0830a0401">此以菩萨结证无为差别也。须菩提下。谓汝既知 <lb ed="X" n="0830a05"/><lb ed="R040" n="0386a02"/>无为法中。<persName>佛</persName>于燃灯实无所得。可知<persName>佛</persName>为菩萨时。 <lb ed="X" n="0830a06"/><lb ed="R040" n="0386a03"/>三大僧祇。修行六度。莊严<persName>佛</persName>土之事不。不也<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0830a07"/><lb ed="R040" n="0386a04"/>下。谓據无为法中。实无有莊严<persName>佛</persName>土之事。何以故 <lb ed="X" n="0830a08"/><lb ed="R040" n="0386a05"/>下。释成不也之所以。言莊严者。自净其心也。<persName>佛</persName>土 <lb ed="X" n="0830a09"/><lb ed="R040" n="0386a06"/>者。唯心净土也。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0830a0901" n="0830a0901"/><anchor xml:id="beg0830a0901" n="0830a0901"/>已<anchor xml:id="end0830a0901"/>解淸净为心。但能心净则 <lb ed="X" n="0830a10"/><lb ed="R040" n="0386a07"/><persName>佛</persName>土净。故答不也。莊严<persName>佛</persName>土者。乃约俗谛说实报 <lb ed="X" n="0830a11"/><lb ed="R040" n="0386a08"/>土也。以菩萨六度万行。福慧莊严。所不无者。故说 <lb ed="X" n="0830a12"/><lb ed="R040" n="0386a09"/>有莊严耳。</p><p xml:id="pX25p0830a1205" cb:place="inline">即非莊严者。此就真谛明法性土也。乃 <lb ed="X" n="0830a13"/><lb ed="R040" n="0386a10"/>淸净性地。寂光真境。即吾人之自心。其为体也。離 <lb ed="X" n="0830a14"/><lb ed="R040" n="0386a11"/>四句。绝百非。不可以智知。不可以言说。正谓心行 <lb ed="X" n="0830a15"/><lb ed="R040" n="0386a12"/>路绝。语言道断。尙不可以无相论量。岂可说有相 <lb ed="X" n="0830a16"/><lb ed="R040" n="0386a13"/>莊严。若然。则是向虚空著楔。为混沌画眉矣。是知 <lb ed="X" n="0830a17"/><lb ed="R040" n="0386a14"/>心原非相。土岂可严。故曰即非莊严也。</p><p xml:id="pX25p0830a1716" cb:place="inline">是名莊严 <lb ed="X" n="0830a18"/><lb ed="R040" n="0386a15"/>者。乃双融二谛。以第一義中。真空不碍乎妙有。妙 <lb ed="X" n="0830a19"/><lb ed="R040" n="0386a16"/>有无碍于真空。虽在实际理地。本无莊严之可得。 <lb ed="X" n="0830a20"/><lb ed="R040" n="0386a17"/>若今时门头。不妨炽燃莊严。虽无莊严之实。然亦 <lb ed="X" n="0830a21"/><lb ed="R040" n="0386a18"/>不废莊严之名。故曰是名莊严也。</p><p xml:id="pX25p0830a2114" cb:place="inline">须知即非莊严 <lb ed="X" n="0830a22"/><lb ed="R040" n="0386b01"/>乃不取法。是无法相也。是名莊严。乃不取非法。是 <lb ed="X" n="0830a23"/><lb ed="R040" n="0386b02"/>亦无非法相也。</p><p xml:id="pX25p0830a2307" cb:place="inline">△二正明无住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0830a24"/><lb ed="R040" n="0386b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0830a2401">是故须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是生淸净心。不应 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0830b" n="0830b"/> <lb ed="X" n="0830b01"/><lb ed="R040" n="0386b04"/>住色生心。不应住声香味触法生心。应无所住。而生 <lb ed="X" n="0830b02"/><lb ed="R040" n="0386b05"/>其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0830b03"/><lb ed="R040" n="0386b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0830b0301">是故二字。乃结定之辞。良由前来略示廣释。始自 <lb ed="X" n="0830b04"/><lb ed="R040" n="0386b07"/>小乘圣果。而至<persName>佛</persName>所得法。菩萨莊严种种分析。莫 <lb ed="X" n="0830b05"/><lb ed="R040" n="0386b08"/>不皆明无住之義。至此结云。是故须菩提。最初问 <lb ed="X" n="0830b06"/><lb ed="R040" n="0386b09"/>我应云何住。我则答言应如是住。然复略示则曰。 <lb ed="X" n="0830b07"/><lb ed="R040" n="0386b10"/>菩萨于法应无所住。乃至菩萨但应如所教住。今 <lb ed="X" n="0830b08"/><lb ed="R040" n="0386b11"/>此直提初问初答之语。而正结也。故言诸菩萨应 <lb ed="X" n="0830b09"/><lb ed="R040" n="0386b12"/>当如是生淸净心。如是者。乃逆指上来略示廣释 <lb ed="X" n="0830b10"/><lb ed="R040" n="0386b13"/>种种无住之文是也。生淸净者。所谓淸而不浊。净 <lb ed="X" n="0830b11"/><lb ed="R040" n="0386b14"/>而无染。若菩萨心中稍有一念住著。即为浊染。不 <lb ed="X" n="0830b12"/><lb ed="R040" n="0386b15"/>名淸净。</p><p xml:id="pX25p0830b1204" cb:place="inline">然则淸净如何生心。但二六时中。不沾一 <lb ed="X" n="0830b13"/><lb ed="R040" n="0386b16"/>尘。不染一法。净<anchor xml:id="nkr_note_orig_0830001" n="0830001"/>夥夥。赤洒洒。即是不住色等而生 <lb ed="X" n="0830b14"/><lb ed="R040" n="0386b17"/>心也。以此般若妙心。犹净明镜。若住一尘。即被一 <lb ed="X" n="0830b15"/><lb ed="R040" n="0386b18"/>尘染汚光明。一尘不住。则物物斯鉴。正所谓但有 <lb ed="X" n="0830b16"/><lb ed="R040" n="0387a01"/>一些些。便有一些些。直饶寸丝不挂。万里无雲。即 <lb ed="X" n="0830b17"/><lb ed="R040" n="0387a02"/>虚空也。须吃棒者此也。</p><p xml:id="pX25p0830b1710" cb:place="inline">应无所住者。真空也。而生 <lb ed="X" n="0830b18"/><lb ed="R040" n="0387a03"/>其心者。妙有也。而应之一字。反上不应也。谓行檀 <lb ed="X" n="0830b19"/><lb ed="R040" n="0387a04"/>者。与此六尘应当一无所住。毫无所著。而生其者。 <lb ed="X" n="0830b20"/><lb ed="R040" n="0387a05"/>方谓淸净无住之心。以是行檀。正起信云。以知法 <lb ed="X" n="0830b21"/><lb ed="R040" n="0387a06"/>性体无悭贪故。随顺修行檀波罗蜜。若以无住生 <lb ed="X" n="0830b22"/><lb ed="R040" n="0387a07"/>心合而言之。乃真俗混融。为中道第一義谛。是教 <lb ed="X" n="0830b23"/><lb ed="R040" n="0387a08"/>住心菩萨。心无所住。住亦非住。生即无生。无生而 <lb ed="X" n="0830b24"/><lb ed="R040" n="0387a09"/>生。但涉一念。则心有所著。尘有所入。不名无住。便 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0830c" n="0830c"/> <lb ed="X" n="0830c01"/><lb ed="R040" n="0387a10"/>成有住。不名净心。便成染心。直饶有个不住境的 <lb ed="X" n="0830c02"/><lb ed="R040" n="0387a11"/>念头。则早<anchor xml:id="nkr_note_add_0830c0201" n="0830c0201"/><anchor xml:id="beg0830c0201" n="0830c0201"/>已<anchor xml:id="end0830c0201"/>住却了也。欲不住境。须不住心。苟能 <lb ed="X" n="0830c03"/><lb ed="R040" n="0387a12"/>心无所住。方知境亦无处。正是路到水穷山尽处。 <lb ed="X" n="0830c04"/><lb ed="R040" n="0387a13"/>行兴自消。火至<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭时。馀烬自冷。果然如是。 <lb ed="X" n="0830c05"/><lb ed="R040" n="0387a14"/>虽终日生而无生。终日住而无住。不生之生。不妨 <lb ed="X" n="0830c06"/><lb ed="R040" n="0387a15"/>任运而生。无住之住。何碍随缘而住。以是而推。则 <lb ed="X" n="0830c07"/><lb ed="R040" n="0387a16"/>穿衣吃饭。无非本地风光。送客迎宾。尽露当人面 <lb ed="X" n="0830c08"/><lb ed="R040" n="0387a17"/>目。所谓尘尘是宝。处处逢渠。则何法不属无住真 <lb ed="X" n="0830c09"/><lb ed="R040" n="0387a18"/>心。是物皆彰般若妙体。是以当機前来于乞食时。 <lb ed="X" n="0830c10"/><lb ed="R040" n="0387b01"/>偶向<persName>如来</persName>行住坐卧。动静往还。袈裟角下。钵盂身 <lb ed="X" n="0830c11"/><lb ed="R040" n="0387b02"/>边。触著些子。以故歎<persName>佛</persName>为稀有者。正是于此无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0830002" n="0830002"/>往 <lb ed="X" n="0830c12"/><lb ed="R040" n="0387b03"/>理中。稍见一斑耳。若夫黄梅得旨。曹溪悟入。较之 <lb ed="X" n="0830c13"/><lb ed="R040" n="0387b04"/>当機又其次也。</p><p xml:id="pX25p0830c1307" cb:place="inline">△三喩明无住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0830c14"/><lb ed="R040" n="0387b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0830c1401">须菩提。譬如有人身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。于意云何。是身为 <lb ed="X" n="0830c15"/><lb ed="R040" n="0387b06"/>大不。须菩提言。甚大。<persName>世尊</persName>。何以故。<persName>佛</persName>说非身。是名大 <lb ed="X" n="0830c16"/><lb ed="R040" n="0387b07"/>身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0830c17"/><lb ed="R040" n="0387b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0830c1701">此以喩结法也。良以上文所说淸净心者。诸<persName>佛</persName>之 <lb ed="X" n="0830c18"/><lb ed="R040" n="0387b09"/>所证也。菩萨之所修也。众生之所迷也。乃凡圣之 <lb ed="X" n="0830c19"/><lb ed="R040" n="0387b10"/>分疆。生<persName>佛</persName>之总路也。故迷之则六道轮迴。悟之则 <lb ed="X" n="0830c20"/><lb ed="R040" n="0387b11"/>三德秘藏。即今<persName>世尊</persName>祇园会上。亦无别法可说。不 <lb ed="X" n="0830c21"/><lb ed="R040" n="0387b12"/>过就人本有而指示也。所以前来著衣持钵。去来 <lb ed="X" n="0830c22"/><lb ed="R040" n="0387b13"/>行坐。无非发明本地风光。当機于此。虽然得个消 <lb ed="X" n="0830c23"/><lb ed="R040" n="0387b14"/>息。其如当时大众眼钝头迷。只知著衣时。随众著 <lb ed="X" n="0830c24"/><lb ed="R040" n="0387b15"/>衣。持钵时。随众持钵。终日忙忙碌碌。同人起倒。逐 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0831a" n="0831a"/> <lb ed="X" n="0831a01"/><lb ed="R040" n="0387b16"/>队成群。往来舍卫。出入祇园。要且不知本命元辰 <lb ed="X" n="0831a02"/><lb ed="R040" n="0387b17"/>在甚么处。是以尊者自庆<anchor xml:id="nkr_note_add_0831a0201" n="0831a0201"/><anchor xml:id="beg0831a0201" n="0831a0201"/>己<anchor xml:id="end0831a0201"/>知。悲他未悟。三业虔 <lb ed="X" n="0831a03"/><lb ed="R040" n="0387b18"/>诚。五轮著地。合掌一心。顿兴三问。所谓善男子･善 <lb ed="X" n="0831a04"/><lb ed="R040" n="0388a01"/>女人。如何发阿耨多罗三藐三菩提心。如何应住。 <lb ed="X" n="0831a05"/><lb ed="R040" n="0388a02"/>如何降伏。而我<persName>世尊</persName>。则喜其问之。当请之诚。故即 <lb ed="X" n="0831a06"/><lb ed="R040" n="0388a03"/>赞而许之曰。善哉善哉。须菩提。如汝所说。乃至汝 <lb ed="X" n="0831a07"/><lb ed="R040" n="0388a04"/>今谛听。当为汝说。善男子善女人。发阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0831a08"/><lb ed="R040" n="0388a05"/>藐三菩提心的道理。幷如是住。如是降伏的道理。 <lb ed="X" n="0831a09"/><lb ed="R040" n="0388a06"/>而当機至此。就上一扒曰。唯然<persName>世尊</persName>。愿乐欲闻。</p><p xml:id="pX25p0831a0919" cb:place="inline">以 <lb ed="X" n="0831a10"/><lb ed="R040" n="0388a07"/>故<persName>如来</persName>将错就错。一一反其所问而答之也。是以 <lb ed="X" n="0831a11"/><lb ed="R040" n="0388a08"/>初酬住降之请。次答菩提之问。乃于初中。而开廣 <lb ed="X" n="0831a12"/><lb ed="R040" n="0388a09"/>略二门。初则略示。次复廣详。委细发明。降心離相。 <lb ed="X" n="0831a13"/><lb ed="R040" n="0388a10"/>住心无住之旨。上来<anchor xml:id="nkr_note_add_0831a1301" n="0831a1301"/><anchor xml:id="beg0831a1301" n="0831a1301"/>已<anchor xml:id="end0831a1301"/>竟。然此无住淸净真心。人 <lb ed="X" n="0831a14"/><lb ed="R040" n="0388a11"/>虽日用迷不自知。是以<persName>世尊</persName>巧设一问。以喩合法。 <lb ed="X" n="0831a15"/><lb ed="R040" n="0388a12"/>藉事显理。令众生易知而易解也。即作二释。一就 <lb ed="X" n="0831a16"/><lb ed="R040" n="0388a13"/>喩详事。二合法显理。</p><p xml:id="pX25p0831a1609" cb:place="inline">经初须菩提。譬如有人。身如 <lb ed="X" n="0831a17"/><lb ed="R040" n="0388a14"/><name role="" type="person">须弥山</name>王。是身为大不。此非喩为喩也。即是说设 <lb ed="X" n="0831a18"/><lb ed="R040" n="0388a15"/>若有人。其正报身量。犹如<name role="" type="person">须弥山</name>王。梵语须弥卢。 <lb ed="X" n="0831a19"/><lb ed="R040" n="0388a16"/>此云<name role="" type="person">妙高山</name>。乃四宝所成。以故为妙。独出群峰。是 <lb ed="X" n="0831a20"/><lb ed="R040" n="0388a17"/>以称高。下踞金刚际。居四海中央。出水八万四千 <lb ed="X" n="0831a21"/><lb ed="R040" n="0388a18"/>由旬。入水八万四千由旬。环列七金。总统六万诸 <lb ed="X" n="0831a22"/><lb ed="R040" n="0388b01"/>山。而为眷属。纵虽海浪千寻。此山巍然不动。故名 <lb ed="X" n="0831a23"/><lb ed="R040" n="0388b02"/>山王。于意云何。征起而问于汝须菩提。意下若何。 <lb ed="X" n="0831a24"/><lb ed="R040" n="0388b03"/>是人之身。可还为大不。尊者答曰。若是身量如须 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0831b" n="0831b"/> <lb ed="X" n="0831b01"/><lb ed="R040" n="0388b04"/>弥山。可谓甚大。<persName>世尊</persName>。盖此一答。乃尊者就事论事。 <lb ed="X" n="0831b02"/><lb ed="R040" n="0388b05"/>因<persName>如来</persName>问大。所以答大也。而当機亦知<persName>佛</persName>意。原不 <lb ed="X" n="0831b03"/><lb ed="R040" n="0388b06"/>在此。故向下就路还家。打一转语云。虽身等须弥。 <lb ed="X" n="0831b04"/><lb ed="R040" n="0388b07"/>犹未为大。何以故。<persName>佛</persName>说非身。是名大身。此非身名 <lb ed="X" n="0831b05"/><lb ed="R040" n="0388b08"/>大者。指法身也。而此法身。包万象。括森罗。非大非 <lb ed="X" n="0831b06"/><lb ed="R040" n="0388b09"/>小。非形非色。故曰非身。即是名之为大身也。夫法 <lb ed="X" n="0831b07"/><lb ed="R040" n="0388b10"/>身之为身者。其大无外。其小无内。非形相可取。非 <lb ed="X" n="0831b08"/><lb ed="R040" n="0388b11"/>色法可见。非心智之可测。非数量之可知。放之则 <lb ed="X" n="0831b09"/><lb ed="R040" n="0388b12"/>弥六合。卷之则退藏于密。故净名云。<persName>佛</persName>身无为。不 <lb ed="X" n="0831b10"/><lb ed="R040" n="0388b13"/>堕诸数。此正以非身。无漏无为。是名淸净大身也。 <lb ed="X" n="0831b11"/><lb ed="R040" n="0388b14"/>以上乃就喩详事。</p><p xml:id="pX25p0831b1108" cb:place="inline">若欲合法显理者。则须弥四宝 <lb ed="X" n="0831b12"/><lb ed="R040" n="0388b15"/>所成。居四海中。环七金而统六万。虽千波万浪而 <lb ed="X" n="0831b13"/><lb ed="R040" n="0388b16"/>不能动者。以喩此淸净心。乃具常乐我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0831001" n="0831001"/>静四德。如 <lb ed="X" n="0831b14"/><lb ed="R040" n="0388b17"/>山之四宝成也。言居四海中者。以此心自无始来。 <lb ed="X" n="0831b15"/><lb ed="R040" n="0388b18"/>迷真逐妄。常居四生。烦恼海中。环七金而统六万 <lb ed="X" n="0831b16"/><lb ed="R040" n="0389a01"/>者。正明此心。混生死于七趣六道也。虽波浪而不 <lb ed="X" n="0831b17"/><lb ed="R040" n="0389a02"/>动者。正显此心虽在生死烦恼海中。六道七趣之 <lb ed="X" n="0831b18"/><lb ed="R040" n="0389a03"/>内。从来不曾动著丝毫。所谓磨而不磷。涅而不缁。 <lb ed="X" n="0831b19"/><lb ed="R040" n="0389a04"/>生则未尝生。灭亦未尝灭。即在生死而不垢。虽处 <lb ed="X" n="0831b20"/><lb ed="R040" n="0389a05"/>涅槃而不净。此不净者。正是本来无染不可说净。 <lb ed="X" n="0831b21"/><lb ed="R040" n="0389a06"/>不净之净。乃真净也。此正无住淸净真心耳。然其 <lb ed="X" n="0831b22"/><lb ed="R040" n="0389a07"/>体也。包含万法。总括十界。竖彻如如之大。横穷法 <lb ed="X" n="0831b23"/><lb ed="R040" n="0389a08"/>界之边。语小天下莫能破。语大天下莫能载。故言 <lb ed="X" n="0831b24"/><lb ed="R040" n="0389a09"/>甚大。虽然此甚大二字。犹有说焉。盖<persName>世尊</persName>止问大 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0831c" n="0831c"/> <lb ed="X" n="0831c01"/><lb ed="R040" n="0389a10"/>不。当機合答大。即能事毕矣。何答甚大。须知此甚 <lb ed="X" n="0831c02"/><lb ed="R040" n="0389a11"/>之一字。乃尊者转身之句也。意谓须弥虽大。尙属 <lb ed="X" n="0831c03"/><lb ed="R040" n="0389a12"/>有为。五位法中。色法所摄。三性之内。无记性收。有 <lb ed="X" n="0831c04"/><lb ed="R040" n="0389a13"/>方分之可析。历劫火而成<g ref="#CB01926">灰</g>。且<persName>世尊</persName>先说。凡所有 <lb ed="X" n="0831c05"/><lb ed="R040" n="0389a14"/>相。皆是虚妄。是则十方世界。尙尔犹虚。何以一芥 <lb ed="X" n="0831c06"/><lb ed="R040" n="0389a15"/>须弥认之为大。故知须弥之大。未大也。十方之宽。 <lb ed="X" n="0831c07"/><lb ed="R040" n="0389a16"/>未宽也。能包十方之宽。能吞须弥之大者。真大也。 <lb ed="X" n="0831c08"/><lb ed="R040" n="0389a17"/>故云。<persName>佛</persName>说非身。是名大身。此二句合上。应无所住。 <lb ed="X" n="0831c09"/><lb ed="R040" n="0389a18"/>而生其心。苟知无住。即识非身。但了净心。自解大 <lb ed="X" n="0831c10"/><lb ed="R040" n="0389b01"/>身。此以非身大身。而喩住于无住也。意谓若住于 <lb ed="X" n="0831c11"/><lb ed="R040" n="0389b02"/>相。虽山王亦小。设无所住。虽毫末亦大。至此则法 <lb ed="X" n="0831c12"/><lb ed="R040" n="0389b03"/>喩显然。理事具备矣。</p><p xml:id="pX25p0831c1209" cb:place="inline">若约三德会释者。则淸净心。 <lb ed="X" n="0831c13"/><lb ed="R040" n="0389b04"/>法身德也。应无所住。般若德也。净心行檀。解脱德 <lb ed="X" n="0831c14"/><lb ed="R040" n="0389b05"/>也。设用本经会释。则淸净心。为实相般若。应无所 <lb ed="X" n="0831c15"/><lb ed="R040" n="0389b06"/>住。乃观照般若。净心行檀。即文字般若。是则三而 <lb ed="X" n="0831c16"/><lb ed="R040" n="0389b07"/>非三。一而非一。不妨随三道三。就一说一。至此则 <lb ed="X" n="0831c17"/><lb ed="R040" n="0389b08"/>无住之理。无馀蕴矣。向下不过劝持挍量而<anchor xml:id="nkr_note_add_0831c1701" n="0831c1701"/><anchor xml:id="beg0831c1701" n="0831c1701"/>已<anchor xml:id="end0831c1701"/>。</p><p xml:id="pX25p0831c1719" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0831c18"/><lb ed="R040" n="0389b09"/>四挍量显勝二。一挍量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0831c19"/><lb ed="R040" n="0389b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0831c1901">须菩提。如恒河中所有沙数。如是沙等恒河。于意云 <lb ed="X" n="0831c20"/><lb ed="R040" n="0389b11"/>何。是诸恒河沙寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。但诸 <lb ed="X" n="0831c21"/><lb ed="R040" n="0389b12"/>恒河尙多无数。何况其沙。须菩提。我今实言告汝。若 <lb ed="X" n="0831c22"/><lb ed="R040" n="0389b13"/>有善男子･善女人。以七宝满尔所恒河沙数三千大 <lb ed="X" n="0831c23"/><lb ed="R040" n="0389b14"/>千世界以用佈施。得福多否。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0831c24"/><lb ed="R040" n="0389b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0831c2401">以上种种敷陈。至是则无住之理<anchor xml:id="nkr_note_add_0831c2401" n="0831c2401"/><anchor xml:id="beg0831c2401" n="0831c2401"/>已<anchor xml:id="end0831c2401"/>彰明矣。故如 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0832a" n="0832a"/> <lb ed="X" n="0832a01"/><lb ed="R040" n="0389b16"/>来擧此挍量。以显持说之功也。但前唯大千宝施。 <lb ed="X" n="0832a02"/><lb ed="R040" n="0389b17"/>今复以恒河大千宝施者。只是以相施之多。益显 <lb ed="X" n="0832a03"/><lb ed="R040" n="0389b18"/>无住受持之功勝耳。非有优劣之分也。此言恒河 <lb ed="X" n="0832a04"/><lb ed="R040" n="0390a01"/>者。亦名殑伽。此翻为天堂来。以出处之高也。又云 <lb ed="X" n="0832a05"/><lb ed="R040" n="0390a02"/>福河。以众生入中。能生福故。盖此赡洲向北。有九 <lb ed="X" n="0832a06"/><lb ed="R040" n="0390a03"/>黑山。次有大雪山。更有<name role="" type="person">香醉山</name>。于此香醉之南。雪 <lb ed="X" n="0832a07"/><lb ed="R040" n="0390a04"/>顶之北。有池名阿耨达。此翻无热恼。纵廣五十由 <lb ed="X" n="0832a08"/><lb ed="R040" n="0390a05"/>旬。八功德水。充满其中。池有四口。各一由旬。四口 <lb ed="X" n="0832a09"/><lb ed="R040" n="0390a06"/>出四河。各绕池一迊。四种宝色。不相杂乱。湍流入 <lb ed="X" n="0832a10"/><lb ed="R040" n="0390a07"/>海。各分二万五千道。大河流灌四洲。东牛口。出殑 <lb ed="X" n="0832a11"/><lb ed="R040" n="0390a08"/>伽河。银沙混流。入东南海。南象口。出<name role="" type="person">信度河</name>。金沙 <lb ed="X" n="0832a12"/><lb ed="R040" n="0390a09"/>混流。入西南海。西马口。出缚刍河。琉璃沙混流。入 <lb ed="X" n="0832a13"/><lb ed="R040" n="0390a10"/>西北海。北狮子口。出徙多河。颇支沙混流。入东北 <lb ed="X" n="0832a14"/><lb ed="R040" n="0390a11"/>海。兹言殑伽。即牛口出。迴流四十里。沙细如<g ref="#CB15097">面</g>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0832a15"/><lb ed="R040" n="0390a12"/>尝居此。凡论数量。擧此为譬。而恒河之沙。<anchor xml:id="nkr_note_add_0832a1501" n="0832a1501"/><anchor xml:id="beg0832a1501" n="0832a1501"/>已<anchor xml:id="end0832a1501"/>无限 <lb ed="X" n="0832a16"/><lb ed="R040" n="0390a13"/>量。况复沙等恒河。则甚多可知。前一大千世界宝 <lb ed="X" n="0832a17"/><lb ed="R040" n="0390a14"/>施。<anchor xml:id="nkr_note_add_0832a1701" n="0832a1701"/><anchor xml:id="beg0832a1701" n="0832a1701"/>已<anchor xml:id="end0832a1701"/>为多矣。况此沙等大千世界之宝施乎。故甚 <lb ed="X" n="0832a18"/><lb ed="R040" n="0390a15"/>多也。此则挍量<anchor xml:id="nkr_note_add_0832a1801" n="0832a1801"/><anchor xml:id="beg0832a1801" n="0832a1801"/>已<anchor xml:id="end0832a1801"/>定。</p><p xml:id="pX25p0832a1809" cb:place="inline">△二显勝二。一略持人处勝 <lb ed="X" n="0832a19"/><lb ed="R040" n="0390a16"/>二。一人勝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832a20"/><lb ed="R040" n="0390a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0832a2001"><persName>佛</persName>告须菩提。若善男子･善女人。于此经中。乃至受持 <lb ed="X" n="0832a21"/><lb ed="R040" n="0390a18"/>四句偈等。为他人说。而此福德。勝前福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832a22"/><lb ed="R040" n="0390b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0832a2201">盖文字般若。能诠实相观照。无住真心。凡受。则信 <lb ed="X" n="0832a23"/><lb ed="R040" n="0390b02"/>受此心。持则奉持此心。即四句悟入此心。为诸人 <lb ed="X" n="0832a24"/><lb ed="R040" n="0390b03"/>开示此心。能使自他俱明此心。故此福为勝也。前 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0832b" n="0832b"/> <lb ed="X" n="0832b01"/><lb ed="R040" n="0390b04"/>宝施之福属有为。故劣。此法施四句属无为。故勝。 <lb ed="X" n="0832b02"/><lb ed="R040" n="0390b05"/>正谓还丹一粒。点铁成金。至理一言。转凡成圣。恒 <lb ed="X" n="0832b03"/><lb ed="R040" n="0390b06"/>沙多宝。功属有为。不过报感人天。略受持经。心明 <lb ed="X" n="0832b04"/><lb ed="R040" n="0390b07"/>无住。自此见性。成<persName>佛</persName>有分。故此福德。勝前福德。</p><p xml:id="pX25p0832b0419" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0832b05"/><lb ed="R040" n="0390b08"/>二处勝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832b06"/><lb ed="R040" n="0390b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0832b0601">复次。须菩提。随说是经乃至四句偈等。当知此处一 <lb ed="X" n="0832b07"/><lb ed="R040" n="0390b10"/>切世间天人阿修罗。皆<persName>应供</persName>养。如<persName>佛</persName>塔庙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832b08"/><lb ed="R040" n="0390b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0832b0801">此随说二字。约有四義。一随说人。不拣僧俗凡圣。 <lb ed="X" n="0832b09"/><lb ed="R040" n="0390b12"/>二随说義。不论事理精粗。三随说经。不定章句前 <lb ed="X" n="0832b10"/><lb ed="R040" n="0390b13"/>後。四随说处。不拘城市山林。当知此处。一切世间。 <lb ed="X" n="0832b11"/><lb ed="R040" n="0390b14"/>总赅三界六趣。此中唯擧三者。以天人通三界。或 <lb ed="X" n="0832b12"/><lb ed="R040" n="0390b15"/>顺或逆。修罗杂四生。有实有权。凡具性灵。应遵<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0832b13"/><lb ed="R040" n="0390b16"/>敕。供养是处。以植勝因。然供养之法。略有十事。所 <lb ed="X" n="0832b14"/><lb ed="R040" n="0390b17"/>谓香･花･璎珞･䴲香･涂香･烧香･幡盖･衣服･伎乐･合掌 <lb ed="X" n="0832b15"/><lb ed="R040" n="0390b18"/>礼拜也。梵语塔婆。或名窣堵波。此翻方坟。亦名圆 <lb ed="X" n="0832b16"/><lb ed="R040" n="0391a01"/>冢。又名高显处。梵语支提。此云灵庙。庙者。貌也。供 <lb ed="X" n="0832b17"/><lb ed="R040" n="0391a02"/><persName>佛</persName>形仪相貌故。然塔有多种。今且言四。一生处塔。 <lb ed="X" n="0832b18"/><lb ed="R040" n="0391a03"/>二成道塔。三转法轮塔。四般涅槃塔。今教供养其 <lb ed="X" n="0832b19"/><lb ed="R040" n="0391a04"/>处者。以此处即是道场。四句般若。自受为人。自利 <lb ed="X" n="0832b20"/><lb ed="R040" n="0391a05"/>利他。说者闻者。明心见性。法身妙体。从此闻经处 <lb ed="X" n="0832b21"/><lb ed="R040" n="0391a06"/>生。即生处塔也。<persName>佛</persName>果菩提。因闻经处成。即得道塔 <lb ed="X" n="0832b22"/><lb ed="R040" n="0391a07"/>也。随将四句。为人解说。即转法轮塔。自利利人。理 <lb ed="X" n="0832b23"/><lb ed="R040" n="0391a08"/>事究竟。即般涅槃塔。须知说全经处。即有<persName>如来</persName>全 <lb ed="X" n="0832b24"/><lb ed="R040" n="0391a09"/>身。随说诵持。即有碎身舍利。是故说经之处。理宜 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0832c" n="0832c"/> <lb ed="X" n="0832c01"/><lb ed="R040" n="0391a10"/>珍重。一切人天。应当供养。</p><p xml:id="pX25p0832c0111" cb:place="inline">△二廣持人处勝二。一 <lb ed="X" n="0832c02"/><lb ed="R040" n="0391a11"/>人勝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832c03"/><lb ed="R040" n="0391a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0832c0301">何况有人尽能受持读诵。须菩提。当知是人。成就最 <lb ed="X" n="0832c04"/><lb ed="R040" n="0391a13"/>上第一稀有之法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832c05"/><lb ed="R040" n="0391a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0832c0501">此因随说四句处。尙尔当供。何况于一轴全经。尽 <lb ed="X" n="0832c06"/><lb ed="R040" n="0391a15"/>能受持读诵解说之者。须菩提。当知是人。成就二 <lb ed="X" n="0832c07"/><lb ed="R040" n="0391a16"/>字贯下。以明三身具备之義。何谓。以其成就法身 <lb ed="X" n="0832c08"/><lb ed="R040" n="0391a17"/>最上之法。无漏无为。離名绝相。再无一法加之于 <lb ed="X" n="0832c09"/><lb ed="R040" n="0391a18"/>前。更无一法越之于上。故名最上。乃法身也。成就 <lb ed="X" n="0832c10"/><lb ed="R040" n="0391b01"/>报身第一之法。以万德而为莊严。将百福而成相 <lb ed="X" n="0832c11"/><lb ed="R040" n="0391b02"/>好。众圣中尊。更无过者。故名第一。此报身也。成就 <lb ed="X" n="0832c12"/><lb ed="R040" n="0391b03"/>化身稀有之法。在天而天。在人而人。羊中现羊。鹿 <lb ed="X" n="0832c13"/><lb ed="R040" n="0391b04"/>中现鹿。分形散影。随类现身。稀奇少有。故云稀有。 <lb ed="X" n="0832c14"/><lb ed="R040" n="0391b05"/>为化身也。由是而观。其为人也。三身圆具。而勝可 <lb ed="X" n="0832c15"/><lb ed="R040" n="0391b06"/>知矣。</p><p xml:id="pX25p0832c1503" cb:place="inline">△二处勝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832c16"/><lb ed="R040" n="0391b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0832c1601">若是经典所在之处。即为有<persName>佛</persName>若尊重弟子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832c17"/><lb ed="R040" n="0391b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0832c1701">此经典所在。乃法宝也。即为有<persName>佛</persName>。正<persName>佛</persName>宝也。尊重 <lb ed="X" n="0832c18"/><lb ed="R040" n="0391b09"/>弟子。为僧宝也。斯则三宝备足。一处全彰。则其处 <lb ed="X" n="0832c19"/><lb ed="R040" n="0391b10"/>勝。愈可知矣。此挍量显勝。而必约廣略释者。正为 <lb ed="X" n="0832c20"/><lb ed="R040" n="0391b11"/>般若有廣略二门。说既有二。受持亦然。又廣略中。 <lb ed="X" n="0832c21"/><lb ed="R040" n="0391b12"/>必有自持教他。即付财转教意也。即法花云。其中 <lb ed="X" n="0832c22"/><lb ed="R040" n="0391b13"/>多少。所应取与。此中之略。正彼之少。此中之廣。乃 <lb ed="X" n="0832c23"/><lb ed="R040" n="0391b14"/>彼之多也。自行为取。教他为与。受持读诵。是<persName>佛</persName>付 <lb ed="X" n="0832c24"/><lb ed="R040" n="0391b15"/>财。为他人说。是<persName>佛</persName>令转教。例之前後。靡不咸然。至 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0833a" n="0833a"/> <lb ed="X" n="0833a01"/><lb ed="R040" n="0391b16"/>此则明降住其心一章<anchor xml:id="nkr_note_add_0833a0101" n="0833a0101"/><anchor xml:id="beg0833a0101" n="0833a0101"/>已<anchor xml:id="end0833a0101"/>竟。</p><p xml:id="pX25p0833a0112" cb:place="inline">△二彰般若妙用二。 <lb ed="X" n="0833a02"/><lb ed="R040" n="0391b17"/>一善吉请名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833a03"/><lb ed="R040" n="0391b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0833a0301">尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。当何名此经。我等云何奉 <lb ed="X" n="0833a04"/><lb ed="R040" n="0392a01"/>持。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833a05"/><lb ed="R040" n="0392a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0833a0501">当機闻得经在<persName>佛</persName>在。持说殊勝。未识何名。若为奉 <lb ed="X" n="0833a06"/><lb ed="R040" n="0392a03"/>持。以故请名。而幷请奉持之法也。</p><p xml:id="pX25p0833a0614" cb:place="inline">△二<persName>如来</persName>垂示 <lb ed="X" n="0833a07"/><lb ed="R040" n="0392a04"/>二。一出名教持二。一正标。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833a08"/><lb ed="R040" n="0392a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0833a0801"><persName>佛</persName>告须菩提。是经名为金刚般若波罗蜜。以是名字。 <lb ed="X" n="0833a09"/><lb ed="R040" n="0392a06"/>汝当奉持。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833a10"/><lb ed="R040" n="0392a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0833a1001">此中立名之義。谓此经離相无住之用。取喩金刚。 <lb ed="X" n="0833a11"/><lb ed="R040" n="0392a08"/>以之触有。则有壞。触空。则空消。触著中道。则百杂 <lb ed="X" n="0833a12"/><lb ed="R040" n="0392a09"/>碎。正是诸法尽扫。纤埃不留。名为金刚。所谓奉持 <lb ed="X" n="0833a13"/><lb ed="R040" n="0392a10"/>者。亦无别法。不过因名会義。达诸法空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0833a1301" n="0833a1301"/><anchor xml:id="beg0833a1301" n="0833a1301"/>已<anchor xml:id="end0833a1301"/>。若约 <lb ed="X" n="0833a14"/><lb ed="R040" n="0392a11"/>法喩幷称。华梵双擧。则详释名義。<anchor xml:id="nkr_note_add_0833a1401" n="0833a1401"/><anchor xml:id="beg0833a1401" n="0833a1401"/>已<anchor xml:id="end0833a1401"/>载经前。兹不 <lb ed="X" n="0833a15"/><lb ed="R040" n="0392a12"/>烦赘。然名者。所以召实也。且道金刚般若波罗蜜。 <lb ed="X" n="0833a16"/><lb ed="R040" n="0392a13"/>毕竟是个甚么。莫是最坚最利。一切物不能壞。能 <lb ed="X" n="0833a17"/><lb ed="R040" n="0392a14"/>壞一切物者。将谓此宝以喩般若。能壞烦恼。而烦 <lb ed="X" n="0833a18"/><lb ed="R040" n="0392a15"/>恼不能壞者。即就是么。然虽近理。恐没交涉。盖此 <lb ed="X" n="0833a19"/><lb ed="R040" n="0392a16"/>金刚般若者。乃现前诸人个个本有的。離相无住 <lb ed="X" n="0833a20"/><lb ed="R040" n="0392a17"/>真心是也。故我<persName>如来</persName>历劫修行。全用此心。出世成 <lb ed="X" n="0833a21"/><lb ed="R040" n="0392a18"/>道亦用此心。以用此心。而能于割不断处。一切割 <lb ed="X" n="0833a22"/><lb ed="R040" n="0392b01"/>断。放不下的。全身放下。今被当機彻底掀翻。兜根 <lb ed="X" n="0833a23"/><lb ed="R040" n="0392b02"/>直索。只得和盘托出。但要诸人认取。须知此心。乃 <lb ed="X" n="0833a24"/><lb ed="R040" n="0392b03"/>成<persName>佛</persName>作祖。戴角披毛的本钱也。设捨此心。别无有 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0833b" n="0833b"/> <lb ed="X" n="0833b01"/><lb ed="R040" n="0392b04"/>法。故教以是名字。汝当奉持。苟能悟此心法。则知 <lb ed="X" n="0833b02"/><lb ed="R040" n="0392b05"/>心本无心。法亦非法。说甚波罗蜜。不啻隻烂草鞋 <lb ed="X" n="0833b03"/><lb ed="R040" n="0392b06"/>耳。所谓<persName>佛</persName>说一切法。为究一切心。若了一切心。何 <lb ed="X" n="0833b04"/><lb ed="R040" n="0392b07"/>用一切法。以故空生尊者。特地请<persName>佛</persName>廣为诸人点 <lb ed="X" n="0833b05"/><lb ed="R040" n="0392b08"/>出一个般若真心。在我<persName>世尊</persName>。也只要诸人奉持此 <lb ed="X" n="0833b06"/><lb ed="R040" n="0392b09"/>心。则参学事毕。未识诸人。还能领取此心否。咦。你 <lb ed="X" n="0833b07"/><lb ed="R040" n="0392b10"/>若无心我便休。</p><p xml:id="pX25p0833b0707" cb:place="inline">△二重释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833b08"/><lb ed="R040" n="0392b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0833b0801">所以者何。须菩提。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。即非般若波罗 <lb ed="X" n="0833b09"/><lb ed="R040" n="0392b12"/>蜜。是名般若波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833b10"/><lb ed="R040" n="0392b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0833b1001">所以者何。乃出命名所以。盖<persName>佛</persName>因吾人迷本净心。 <lb ed="X" n="0833b11"/><lb ed="R040" n="0392b14"/>晦为业识。转将智慧翻作愚痴。偝涅槃城。趣生死 <lb ed="X" n="0833b12"/><lb ed="R040" n="0392b15"/>路。是以贪嗔境上。枉受飘零。解脱法中。自取流转。 <lb ed="X" n="0833b13"/><lb ed="R040" n="0392b16"/>兹者欲转妄识。须示真心。为破愚痴。特明般若。教 <lb ed="X" n="0833b14"/><lb ed="R040" n="0392b17"/>離这裡。始说那边。正是将我甜瓜。换伊苦李。故言 <lb ed="X" n="0833b15"/><lb ed="R040" n="0392b18"/><persName>佛</persName>说般若波罗蜜也。设或吾人。二六时中。念兹在 <lb ed="X" n="0833b16"/><lb ed="R040" n="0393a01"/>兹。触著磕著。识取本有真心。会得自家般若。若然 <lb ed="X" n="0833b17"/><lb ed="R040" n="0393a02"/>则敲空繫木。尙滞筌<g ref="#CB04590">罤</g>。瞬目扬眉。皆成漏逗。故言 <lb ed="X" n="0833b18"/><lb ed="R040" n="0393a03"/>即非般若波罗蜜也。到得这裡。既知法本无说。心 <lb ed="X" n="0833b19"/><lb ed="R040" n="0393a04"/>岂有名。虽然如是。不妨向无说中而施说。于无名 <lb ed="X" n="0833b20"/><lb ed="R040" n="0393a05"/>处而安名。故曰是名般若波罗蜜也。然此三句。乃 <lb ed="X" n="0833b21"/><lb ed="R040" n="0393a06"/>本经之纲领。亦大藏之精要也。设廓而充之。则<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0833b22"/><lb ed="R040" n="0393a07"/>祖心肝。圣凡脑髓。五宗三教。无量妙義。百千法门。 <lb ed="X" n="0833b23"/><lb ed="R040" n="0393a08"/>亦不出此。</p><p xml:id="pX25p0833b2305" cb:place="inline">无暇泛指。今且仍遵经论。略明观法。断 <lb ed="X" n="0833b24"/><lb ed="R040" n="0393a09"/>惑证理。以便初機习学。盖此般若真心。而喩之以 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0833c" n="0833c"/> <lb ed="X" n="0833c01"/><lb ed="R040" n="0393a10"/>金刚者。良有意焉。以其能会三止。融三观。断三惑。 <lb ed="X" n="0833c02"/><lb ed="R040" n="0393a11"/>达三谛。证三身也。</p><p xml:id="pX25p0833c0208" cb:place="inline">所谓<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。即方便 <lb ed="X" n="0833c03"/><lb ed="R040" n="0393a12"/>随缘止。谓心随俗理。故假观也。俗谛也。属言说章 <lb ed="X" n="0833c04"/><lb ed="R040" n="0393a13"/>句。能断世间凡夫外道。执我等四相之惑。证化身 <lb ed="X" n="0833c05"/><lb ed="R040" n="0393a14"/>也。</p><p xml:id="pX25p0833c0502" cb:place="inline">即非般若波罗蜜。此体真止。以体妄即真。故空 <lb ed="X" n="0833c06"/><lb ed="R040" n="0393a15"/>观也。真谛也。能断出世间声闻缘觉。执文字章句。 <lb ed="X" n="0833c07"/><lb ed="R040" n="0393a16"/>成非我等相之惑。证报身也。</p><p xml:id="pX25p0833c0712" cb:place="inline">是名般若波罗蜜。此 <lb ed="X" n="0833c08"/><lb ed="R040" n="0393a17"/>息二边分别止。以不当空假。故中观也。第一義谛 <lb ed="X" n="0833c09"/><lb ed="R040" n="0393a18"/>也。能断出世间权位菩萨。撥无文字。是名我人等 <lb ed="X" n="0833c10"/><lb ed="R040" n="0393b01"/>四相之惑。证法身也。以上據诸经论而释也。</p><p xml:id="pX25p0833c1018" cb:place="inline">若依 <lb ed="X" n="0833c11"/><lb ed="R040" n="0393b02"/>吾宗。自有法界三观。言<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。此理事 <lb ed="X" n="0833c12"/><lb ed="R040" n="0393b03"/>无碍观。谓依理成事。事能显理。即文字般若。以显 <lb ed="X" n="0833c13"/><lb ed="R040" n="0393b04"/>解脱德也。能除世间我执。即我空智也。</p><p xml:id="pX25p0833c1316" cb:place="inline">即非般若 <lb ed="X" n="0833c14"/><lb ed="R040" n="0393b05"/>波罗蜜者。此真空法界观。以会色归空。泯绝无寄。 <lb ed="X" n="0833c15"/><lb ed="R040" n="0393b06"/>即观照般若。以显般若德也。能除出世间法执。即 <lb ed="X" n="0833c16"/><lb ed="R040" n="0393b07"/>法空智也。</p><p xml:id="pX25p0833c1605" cb:place="inline">是名般若波罗蜜。此周遍含摄观。谓理 <lb ed="X" n="0833c17"/><lb ed="R040" n="0393b08"/>如事。事如理。乃至普融无碍。一摄一切。一切入一。 <lb ed="X" n="0833c18"/><lb ed="R040" n="0393b09"/>即实相般若。以显法身德也。能除一切权乘法非 <lb ed="X" n="0833c19"/><lb ed="R040" n="0393b10"/>法执。则俱空智也。</p><p xml:id="pX25p0833c1908" cb:place="inline">言上来所约。虽有三名。唯是一 <lb ed="X" n="0833c20"/><lb ed="R040" n="0393b11"/>心。擧一即三。言三即一。如天王之三目。非纵非横。 <lb ed="X" n="0833c21"/><lb ed="R040" n="0393b12"/>犹梵伊之三点。不即不離。此本经之要旨。吾宗之 <lb ed="X" n="0833c22"/><lb ed="R040" n="0393b13"/>心印也。学者幸勿厌繁而忽之。问。正标中云金刚 <lb ed="X" n="0833c23"/><lb ed="R040" n="0393b14"/>般若。重释中止云般若。不说金刚何也。答。金刚喩 <lb ed="X" n="0833c24"/><lb ed="R040" n="0393b15"/>也。般若法也。今擧法而摄喩矣。</p><p xml:id="pX25p0833c2413" cb:place="inline">△二即事显用二。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0834a" n="0834a"/> <lb ed="X" n="0834a01"/><lb ed="R040" n="0393b16"/>一彰般若離相用五。一说法離相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834a02"/><lb ed="R040" n="0393b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0834a0201">须菩提于意云何。<persName>如来</persName>有所说法不。须菩提白<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0834a03"/><lb ed="R040" n="0393b18"/><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>无所说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834a04"/><lb ed="R040" n="0394a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0834a0401">自此向下。乃<persName>如来</persName>用金刚妙慧。遍荡圣凡一切执 <lb ed="X" n="0834a05"/><lb ed="R040" n="0394a02"/>著。以彰離相之勝用也。盖<persName>佛</persName>至此。恐有寻香逐块 <lb ed="X" n="0834a06"/><lb ed="R040" n="0394a03"/>之流。闻上立名。未免有疑。谓<persName>佛</persName>前言无法可说。今 <lb ed="X" n="0834a07"/><lb ed="R040" n="0394a04"/>复立名。是<persName>佛</persName>有自语相违之过也。故此问云。汝谓 <lb ed="X" n="0834a08"/><lb ed="R040" n="0394a05"/><persName>如来</persName>有法说不。此正欲空生当下了达。说即无说。 <lb ed="X" n="0834a09"/><lb ed="R040" n="0394a06"/>且喜空生果是其人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0834a0901" n="0834a0901"/><anchor xml:id="beg0834a0901" n="0834a0901"/>已<anchor xml:id="end0834a0901"/>达言说性空。乃云。<persName>如来</persName>说 <lb ed="X" n="0834a10"/><lb ed="R040" n="0394a07"/>法实无所说。可谓点著便知。一肩担荷去也。</p><p xml:id="pX25p0834a1018" cb:place="inline">△二 <lb ed="X" n="0834a11"/><lb ed="R040" n="0394a08"/>依正離相二。一依报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834a12"/><lb ed="R040" n="0394a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0834a1201">须菩提。于意云何。三千大千世界。所有微尘。是为多 <lb ed="X" n="0834a13"/><lb ed="R040" n="0394a10"/>不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。须菩提。诸微尘。<persName>如来</persName>说非微 <lb ed="X" n="0834a14"/><lb ed="R040" n="0394a11"/>尘。是名微尘。<persName>如来</persName>说。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834a15"/><lb ed="R040" n="0394a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0834a1501">此遣依报也。依者。乃众生依止之处。即共业相感 <lb ed="X" n="0834a16"/><lb ed="R040" n="0394a13"/>之报。良以<persName>如来</persName>一往发明離相无住般若真心。又 <lb ed="X" n="0834a17"/><lb ed="R040" n="0394a14"/>恐当機错下註脚。将谓识得一。万事毕。即这个就 <lb ed="X" n="0834a18"/><lb ed="R040" n="0394a15"/>是般若。是则又向死水中渰杀了也。故此连擧依 <lb ed="X" n="0834a19"/><lb ed="R040" n="0394a16"/>正。幷世界微尘者。正要当機于法法上。会取般若。 <lb ed="X" n="0834a20"/><lb ed="R040" n="0394a17"/>了得尘界性空。达得離相妙用。则无往而非此心 <lb ed="X" n="0834a21"/><lb ed="R040" n="0394a18"/>之般若也。所谓靑靑翠竹。总是真如。<g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB15106">鬱</g>黄花。无 <lb ed="X" n="0834a22"/><lb ed="R040" n="0394b01"/>非般若。是则檐前鹊噪。皆演摩诃。槛外雲流。俱彰 <lb ed="X" n="0834a23"/><lb ed="R040" n="0394b02"/>实相。以故问云。大千世界。及诸微尘。是为多不。当 <lb ed="X" n="0834a24"/><lb ed="R040" n="0394b03"/>機对曰。甚多。<persName>佛</persName>言。汝虽知世界微尘之多。而尙不 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0834b" n="0834b"/> <lb ed="X" n="0834b01"/><lb ed="R040" n="0394b04"/>知微尘非微尘也。何则。以世界散而为微尘。则尘 <lb ed="X" n="0834b02"/><lb ed="R040" n="0394b05"/>无自性。悉假因缘。因缘故空。以故一微空处众微 <lb ed="X" n="0834b03"/><lb ed="R040" n="0394b06"/>空。众微空中无一微。原无实性。所以曰非。以不废 <lb ed="X" n="0834b04"/><lb ed="R040" n="0394b07"/>假名。故言是名耳。能造既尔。所造亦然。故世界亦 <lb ed="X" n="0834b05"/><lb ed="R040" n="0394b08"/>非世界者。以微尘合而为世界。则界无自性。乃因 <lb ed="X" n="0834b06"/><lb ed="R040" n="0394b09"/>缘生法。是亦为空。无有实性。故亦曰非。以不废假 <lb ed="X" n="0834b07"/><lb ed="R040" n="0394b10"/>名。故亦曰是名耳。然此非之一字。正显離相之用。 <lb ed="X" n="0834b08"/><lb ed="R040" n="0394b11"/>是之一字。乃離即離非。是即非即之是。所谓即是 <lb ed="X" n="0834b09"/><lb ed="R040" n="0394b12"/>用而離是用也。</p><p xml:id="pX25p0834b0907" cb:place="inline">△二正报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834b10"/><lb ed="R040" n="0394b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0834b1001">须菩提。于意云何。可以三十二相见<persName>如来</persName>不。不也。世 <lb ed="X" n="0834b11"/><lb ed="R040" n="0394b14"/>尊。不可以三十二相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>说三十 <lb ed="X" n="0834b12"/><lb ed="R040" n="0394b15"/>二相。即是非相。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834b13"/><lb ed="R040" n="0394b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0834b1301">此遣正报也。即<persName>如来</persName>三十二相。正报之身也。观<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0834b14"/><lb ed="R040" n="0394b17"/>之究竟。当機亦可谓婆心彻困矣。至此欲其直下 <lb ed="X" n="0834b15"/><lb ed="R040" n="0394b18"/>承当。会取離相之用。辄以<anchor xml:id="nkr_note_add_0834b1501" n="0834b1501"/><anchor xml:id="beg0834b1501" n="0834b1501"/>己<anchor xml:id="end0834b1501"/>身而为勘验。正是为 <lb ed="X" n="0834b16"/><lb ed="R040" n="0395a01"/>怜三岁子。不惜两茎眉。以故问之曰。可以三十二 <lb ed="X" n="0834b17"/><lb ed="R040" n="0395a02"/>相见<persName>如来</persName>不。言三十二者。即始自足下安平。终至 <lb ed="X" n="0834b18"/><lb ed="R040" n="0395a03"/>顶中肉髻。盖当機前来<anchor xml:id="nkr_note_add_0834b1801" n="0834b1801"/><anchor xml:id="beg0834b1801" n="0834b1801"/>已<anchor xml:id="end0834b1801"/>解離相见<persName>佛</persName>之旨。故此 <lb ed="X" n="0834b19"/><lb ed="R040" n="0395a04"/>应声如响道。不也。<persName>世尊</persName>。不可以三十二相得见如 <lb ed="X" n="0834b20"/><lb ed="R040" n="0395a05"/>来。何则。以真<persName>佛</persName>非形。法身非相。故自征云。此何以 <lb ed="X" n="0834b21"/><lb ed="R040" n="0395a06"/>故。当知<persName>世尊</persName>所说三十二相。即是应身三十二相。 <lb ed="X" n="0834b22"/><lb ed="R040" n="0395a07"/>原非法身无为之相。然此三十二相。若在法身之 <lb ed="X" n="0834b23"/><lb ed="R040" n="0395a08"/>中。不过是名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0834b2301" n="0834b2301"/><anchor xml:id="beg0834b2301" n="0834b2301"/>已<anchor xml:id="end0834b2301"/>。故曰是名三十二相。以应身之 <lb ed="X" n="0834b24"/><lb ed="R040" n="0395a09"/>相。乃福德成就。法身之相。属智慧莊严。至此可见 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0834c" n="0834c"/> <lb ed="X" n="0834c01"/><lb ed="R040" n="0395a10"/>大而世界。细而微尘。法说非说。<persName>佛</persName>相非相。以至般 <lb ed="X" n="0834c02"/><lb ed="R040" n="0395a11"/>若非般若。则離相之用。可谓彰且著矣。向下不过 <lb ed="X" n="0834c03"/><lb ed="R040" n="0395a12"/>况显伸解结成而<anchor xml:id="nkr_note_add_0834c0301" n="0834c0301"/><anchor xml:id="beg0834c0301" n="0834c0301"/>已<anchor xml:id="end0834c0301"/>。</p><p xml:id="pX25p0834c0309" cb:place="inline">△三显示经功。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834c04"/><lb ed="R040" n="0395a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0834c0401">须菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命佈施。 <lb ed="X" n="0834c05"/><lb ed="R040" n="0395a14"/>若复有人。于此经中乃至受持四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0834c06"/><lb ed="R040" n="0395a15"/>其福甚多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834c07"/><lb ed="R040" n="0395a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0834c0701">此中以福较慧。明離相之用。以显经功。但此比前 <lb ed="X" n="0834c08"/><lb ed="R040" n="0395a17"/>不同。前皆财物。此以身命故也。良以理进一层。则 <lb ed="X" n="0834c09"/><lb ed="R040" n="0395a18"/>挍量亦增一层。所谓水长则船高耳。身施如尸毘 <lb ed="X" n="0834c10"/><lb ed="R040" n="0395b01"/>之代鸽。命施若萨埵之饲虎。皆不及此经之四句 <lb ed="X" n="0834c11"/><lb ed="R040" n="0395b02"/>者。以此般若離相之用。直透法身向上。不唯宝施 <lb ed="X" n="0834c12"/><lb ed="R040" n="0395b03"/>弗及。即身命亦弗如也。问。经中往往言四句偈功 <lb ed="X" n="0834c13"/><lb ed="R040" n="0395b04"/>德殊勝。果何说乎。答。<persName>佛</persName>说金刚般若波罗蜜经。能 <lb ed="X" n="0834c14"/><lb ed="R040" n="0395b05"/>所纔得八言。曰即非。曰是名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0834c1401" n="0834c1401"/><anchor xml:id="beg0834c1401" n="0834c1401"/>已<anchor xml:id="end0834c1401"/>。则此一名。而诠 <lb ed="X" n="0834c15"/><lb ed="R040" n="0395b06"/>显法界三观･三止･三谛。断三惑。除三执。具三名。证 <lb ed="X" n="0834c16"/><lb ed="R040" n="0395b07"/>三身。显三德。获三空。皆由是而彰也。只如说三千 <lb ed="X" n="0834c17"/><lb ed="R040" n="0395b08"/>大千世界微尘之依报。三十二相之正报。若據实 <lb ed="X" n="0834c18"/><lb ed="R040" n="0395b09"/>体。则无量无边之廣大勝妙。此则不过数字。收之 <lb ed="X" n="0834c19"/><lb ed="R040" n="0395b10"/>尽矣。即如世间天子之玺。不过荆玉一方。亦止八 <lb ed="X" n="0834c20"/><lb ed="R040" n="0395b11"/>字。曰。受命于天。既受永昌。而其体也。唯玉一方。而 <lb ed="X" n="0834c21"/><lb ed="R040" n="0395b12"/>其文也。止于八字。然其为用。未易可言。何则。因之 <lb ed="X" n="0834c22"/><lb ed="R040" n="0395b13"/>继天立极。子惠万民。镇安中外。取信立德。定乾坤 <lb ed="X" n="0834c23"/><lb ed="R040" n="0395b14"/>达神鬼。莫不由之。方之文字般若。四句虽少。而其 <lb ed="X" n="0834c24"/><lb ed="R040" n="0395b15"/>为功则甚大明矣。故不可以世谛有为内外财施 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0835a" n="0835a"/> <lb ed="X" n="0835a01"/><lb ed="R040" n="0395b16"/>而较也。如至尊德业。非群臣事业可得而比也。</p><p xml:id="pX25p0835a0119" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0835a02"/><lb ed="R040" n="0395b17"/>四闻義述解二。一当機伸解三。一解自闻稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0835a03"/><lb ed="R040" n="0395b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0835a0301">尔时须菩提闻说是经。深解義趣。涕泪悲泣。而白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0835a04"/><lb ed="R040" n="0396a01"/>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说如是甚深经典。我从昔来所得慧 <lb ed="X" n="0835a05"/><lb ed="R040" n="0396a02"/>眼。未曾得闻如是之经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0835a06"/><lb ed="R040" n="0396a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0835a0601">此当機呈解也。因前初请降住之法所以。<persName>佛</persName>为指 <lb ed="X" n="0835a07"/><lb ed="R040" n="0396a04"/>示。迄至乍闻離相度生。无住行施。非相见<persName>佛</persName>。未免 <lb ed="X" n="0835a08"/><lb ed="R040" n="0396a05"/>茫然。故云颇有众生。得闻如是生实信不。因伊一 <lb ed="X" n="0835a09"/><lb ed="R040" n="0396a06"/>问。累我<persName>世尊</persName>。且诫且谈。辗转发明。循循善诱。曲曲 <lb ed="X" n="0835a10"/><lb ed="R040" n="0396a07"/>提撕。<anchor xml:id="nkr_note_add_0835a1001" n="0835a1001"/><anchor xml:id="beg0835a1001" n="0835a1001"/>已<anchor xml:id="end0835a1001"/>至今日。所谓阳春佈德。花香漏泄于枝稍。 <lb ed="X" n="0835a11"/><lb ed="R040" n="0396a08"/>素月流辉。波印透开于潭底。当機此际。抛下草庵。 <lb ed="X" n="0835a12"/><lb ed="R040" n="0396a09"/>趋入宝所。方见老汉真心。始解太平无象。是以感 <lb ed="X" n="0835a13"/><lb ed="R040" n="0396a10"/>悔流涕。喜极成悲。</p><p xml:id="pX25p0835a1308" cb:place="inline">言是经者。即一往所谈文字般 <lb ed="X" n="0835a14"/><lb ed="R040" n="0396a11"/>若。</p><p xml:id="pX25p0835a1402" cb:place="inline">言義趣者。義即義理。即所诠離相无住。妙有不 <lb ed="X" n="0835a15"/><lb ed="R040" n="0396a12"/>有之理。乃前处处言即非者是也。趣即旨趣。即般 <lb ed="X" n="0835a16"/><lb ed="R040" n="0396a13"/>若妙用真空不空之趣。乃前处处言是名者是也。 <lb ed="X" n="0835a17"/><lb ed="R040" n="0396a14"/>此即观照般若。</p><p xml:id="pX25p0835a1707" cb:place="inline">而言深解者。正是尊者<g ref="#CB01403">㘞</g>的一声。 <lb ed="X" n="0835a18"/><lb ed="R040" n="0396a15"/>桶底脱落。突出顶门正眼。握定金刚宝剑。所谓大 <lb ed="X" n="0835a19"/><lb ed="R040" n="0396a16"/>用现前。不存轨则。正深悟而实解也。此即实相般 <lb ed="X" n="0835a20"/><lb ed="R040" n="0396a17"/>若。</p><p xml:id="pX25p0835a2002" cb:place="inline">良以因文字起观照。由观照而契实相也。</p><p xml:id="pX25p0835a2018" cb:place="inline">鼻出 <lb ed="X" n="0835a21"/><lb ed="R040" n="0396a18"/>为涕。眼出为泪。心激感痛曰悲。鼻息缩伤曰泣。此 <lb ed="X" n="0835a22"/><lb ed="R040" n="0396b01"/>因悟而伤迷。喜极而反痛也。兹呈解而歎稀有者。 <lb ed="X" n="0835a23"/><lb ed="R040" n="0396b02"/>与前不同。文虽似一。而義实雲泥。前乃赞<persName>佛</persName>日用 <lb ed="X" n="0835a24"/><lb ed="R040" n="0396b03"/>寻常。莫非本地风光。指示当人全体大用。般若真 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0835b" n="0835b"/> <lb ed="X" n="0835b01"/><lb ed="R040" n="0396b04"/>心。犹如天王华屋。一时乍见。故曰稀有。今乃赞<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0835b02"/><lb ed="R040" n="0396b05"/>以文字般若。引生观照。令契实相。则是深入九重 <lb ed="X" n="0835b03"/><lb ed="R040" n="0396b06"/>细见。五步一楼。十步一阁。遍历歌台舞殿。复道长 <lb ed="X" n="0835b04"/><lb ed="R040" n="0396b07"/>桥。甚而明星荧荧。绿雲扰扰。靡不洞悉。应接无暇。 <lb ed="X" n="0835b05"/><lb ed="R040" n="0396b08"/>至此不能遍言宫裡之事。唯道一切。好稀有也。是 <lb ed="X" n="0835b06"/><lb ed="R040" n="0396b09"/>则前乃外见规模莊丽。今乃入见室家之好也。</p><p xml:id="pX25p0835b0619" cb:place="inline">如 <lb ed="X" n="0835b07"/><lb ed="R040" n="0396b10"/>是经典者。即前一往所谈。言说章句。文字般若。而 <lb ed="X" n="0835b08"/><lb ed="R040" n="0396b11"/>言深者。即所诠无住观照般若。更言甚者。即今深 <lb ed="X" n="0835b09"/><lb ed="R040" n="0396b12"/>解悟入实相般若也。</p><p xml:id="pX25p0835b0909" cb:place="inline">昔来者。谓自证阿罗汉果。得 <lb ed="X" n="0835b10"/><lb ed="R040" n="0396b13"/>人空慧眼以来。未曾得闻此金刚般若波罗蜜经 <lb ed="X" n="0835b11"/><lb ed="R040" n="0396b14"/>也。良以当機自阿含。历方等。至般若。证人空以来。 <lb ed="X" n="0835b12"/><lb ed="R040" n="0396b15"/>于一切法。但念空･无相･无作。自谓究竟。然而未闻 <lb ed="X" n="0835b13"/><lb ed="R040" n="0396b16"/>法空之理。以故适纔悲泣者。正谓如是之经。恨未 <lb ed="X" n="0835b14"/><lb ed="R040" n="0396b17"/>早闻耳。盖此经谈空。亦不住空。所谓有无俱遣不 <lb ed="X" n="0835b15"/><lb ed="R040" n="0396b18"/>空空。故称之曰。甚深经典也。</p><p xml:id="pX25p0835b1512" cb:place="inline">△二歎他闻稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0835b16"/><lb ed="R040" n="0397a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0835b1601"><persName>世尊</persName>。若复有人。得闻是经。信心淸净。即生实相。当知 <lb ed="X" n="0835b17"/><lb ed="R040" n="0397a02"/>是人。成就第一稀有功德。<persName>世尊</persName>。是实相者。即是非相。 <lb ed="X" n="0835b18"/><lb ed="R040" n="0397a03"/>是故<persName>如来</persName>说名实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0835b19"/><lb ed="R040" n="0397a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0835b1901">此因<anchor xml:id="nkr_note_add_0835b1901" n="0835b1901"/><anchor xml:id="beg0835b1901" n="0835b1901"/>己<anchor xml:id="end0835b1901"/>而歎他也。乃尊者汲引同类。幷及当时一 <lb ed="X" n="0835b20"/><lb ed="R040" n="0397a05"/>切大众耳。盖因前来闻真空之说。恐无知音。故率 <lb ed="X" n="0835b21"/><lb ed="R040" n="0397a06"/>然而问。颇有众生。乃至生实信不。<persName>佛</persName>诫之曰。莫作 <lb ed="X" n="0835b22"/><lb ed="R040" n="0397a07"/>是说。不唯现在有人。乃至<persName>如来</persName>灭後亦有。彼时虽 <lb ed="X" n="0835b23"/><lb ed="R040" n="0397a08"/>不敢辩。未免尙怀鬼胎。至此尊者点胸自肯。始知 <lb ed="X" n="0835b24"/><lb ed="R040" n="0397a09"/>今是而昨非矣。便觉从前出言鲁莽。此解<persName>如来</persName>诃 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0835c" n="0835c"/> <lb ed="X" n="0835c01"/><lb ed="R040" n="0397a10"/>诫。明现在不无之旨也。故言若复有人等。正谓现 <lb ed="X" n="0835c02"/><lb ed="R040" n="0397a11"/>在不独我能信。还复有人亦能生信也。</p><p xml:id="pX25p0835c0216" cb:place="inline">言闻经者。 <lb ed="X" n="0835c03"/><lb ed="R040" n="0397a12"/>闻慧也。信心者。思慧也。生实相者。修慧也。信心淸 <lb ed="X" n="0835c04"/><lb ed="R040" n="0397a13"/>净者。正信自心淸净。解得離相无住。毫无一法当 <lb ed="X" n="0835c05"/><lb ed="R040" n="0397a14"/>情故也。盖此信一生。则诸法不生。既诸法不生。即 <lb ed="X" n="0835c06"/><lb ed="R040" n="0397a15"/>实相生焉。所谓诸法不生。而般若生。是以由文字 <lb ed="X" n="0835c07"/><lb ed="R040" n="0397a16"/>般若。起观照般若。信得无我无法等相。心自淸净。 <lb ed="X" n="0835c08"/><lb ed="R040" n="0397a17"/>即是所生之实相般若也。当知实相。无能生所生。 <lb ed="X" n="0835c09"/><lb ed="R040" n="0397a18"/>不过开显正智。假名曰生耳。</p><p xml:id="pX25p0835c0912" cb:place="inline">此中是人下。言由净 <lb ed="X" n="0835c10"/><lb ed="R040" n="0397b01"/>信而生实相之人。则能成就第一稀有功德。言第 <lb ed="X" n="0835c11"/><lb ed="R040" n="0397b02"/>一者。须知信之一字。乃入道之前锋。为善之首领。 <lb ed="X" n="0835c12"/><lb ed="R040" n="0397b03"/>是以五十圣位。此位为先。十一善法。是法居首。故 <lb ed="X" n="0835c13"/><lb ed="R040" n="0397b04"/>云第一。而言稀有者。即此实相之理。不外寻常。所 <lb ed="X" n="0835c14"/><lb ed="R040" n="0397b05"/>谓溪声尽是廣长舌。山色无非淸净身。即诸法而 <lb ed="X" n="0835c15"/><lb ed="R040" n="0397b06"/>显实相。寧不稀有乎。而言功德者。即因功果德。乃 <lb ed="X" n="0835c16"/><lb ed="R040" n="0397b07"/>无漏无为之因果也。虽尘界宝施。恒沙身命。亦莫 <lb ed="X" n="0835c17"/><lb ed="R040" n="0397b08"/>能及。故云第一稀有功德也。昔武帝问达摩云云。 <lb ed="X" n="0835c18"/><lb ed="R040" n="0397b09"/>皆答福德。以有漏有为也。岂知此净信实相。为真 <lb ed="X" n="0835c19"/><lb ed="R040" n="0397b10"/>功德耶。向下是之一字。乃承上转下之辞。言实相 <lb ed="X" n="0835c20"/><lb ed="R040" n="0397b11"/>者。乃真实之相。非相者。即非诸法之相。名实相者。 <lb ed="X" n="0835c21"/><lb ed="R040" n="0397b12"/>乃名诸法圆满成实之相也。然此三句。各有深意。 <lb ed="X" n="0835c22"/><lb ed="R040" n="0397b13"/>第一句。即对四谛凡夫外道。执虚妄相者而曰实 <lb ed="X" n="0835c23"/><lb ed="R040" n="0397b14"/>相。以除我执。以显我空真实之相也。第二句。对出 <lb ed="X" n="0835c24"/><lb ed="R040" n="0397b15"/>世间声闻缘觉。执空相者。故说非相。而非空相也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0836a" n="0836a"/> <lb ed="X" n="0836a01"/><lb ed="R040" n="0397b16"/>以遣法执。以显法空真实之相。第三句。对权乘菩 <lb ed="X" n="0836a02"/><lb ed="R040" n="0397b17"/>萨。执非法相者。则以是名。除非法执。以显俱空真 <lb ed="X" n="0836a03"/><lb ed="R040" n="0397b18"/>实之相也。一即文字。二即观照。三即实相。设以三 <lb ed="X" n="0836a04"/><lb ed="R040" n="0398a01"/>观等释。亦无不可。兹不繁赘。以上乃当機前承诃 <lb ed="X" n="0836a05"/><lb ed="R040" n="0398a02"/>诫之後。处处留神。至此疑团冰释。是以吐露发挥 <lb ed="X" n="0836a06"/><lb ed="R040" n="0398a03"/>鼓舞。当时大众。正是。若不一番寒彻骨。焉得梅花 <lb ed="X" n="0836a07"/><lb ed="R040" n="0398a04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0836a0701" n="0836a0701"/><anchor xml:id="beg0836a0701" n="0836a0701"/>扑<anchor xml:id="end0836a0701"/>鼻香。</p><p xml:id="pX25p0836a0704" cb:place="inline">△三明後闻稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0836a08"/><lb ed="R040" n="0398a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0836a0801"><persName>世尊</persName>。我今得闻如是经典。信解受持。不足为难。若当 <lb ed="X" n="0836a09"/><lb ed="R040" n="0398a06"/>来世後五百岁。其有众生。得闻是经。信解受持。是人 <lb ed="X" n="0836a10"/><lb ed="R040" n="0398a07"/>即为第一稀有。何以故。此人无我相･人相･众生相･寿 <lb ed="X" n="0836a11"/><lb ed="R040" n="0398a08"/>者相。所以者何。我相即是非相。人相･众生相･寿者相 <lb ed="X" n="0836a12"/><lb ed="R040" n="0398a09"/>即是非相。何以故。離一切诸相。即名诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0836a13"/><lb ed="R040" n="0398a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0836a1301">此正当機领解<persName>佛</persName>灭度後。後五百岁。有持戒修福 <lb ed="X" n="0836a14"/><lb ed="R040" n="0398a11"/>之人。能信是经也。始知<persName>佛</persName>语无虚。盖尊者之意。谓 <lb ed="X" n="0836a15"/><lb ed="R040" n="0398a12"/>我为罗汉。耳提面命。尙不免疑。然幸亲禀<persName>佛</persName>教。得 <lb ed="X" n="0836a16"/><lb ed="R040" n="0398a13"/>生信解。似亦不足为甚难事。若夫当来浊恶世中。 <lb ed="X" n="0836a17"/><lb ed="R040" n="0398a14"/>後五百岁。正法像法之後。时当末法之际。目不睹 <lb ed="X" n="0836a18"/><lb ed="R040" n="0398a15"/>玉毫之相。耳不聆金口之言。当此去圣时遥。鬥诤 <lb ed="X" n="0836a19"/><lb ed="R040" n="0398a16"/>坚固之秋。其有众生。览遗教而兴思。念微言而渴 <lb ed="X" n="0836a20"/><lb ed="R040" n="0398a17"/>仰。因而得闻如是之经。遂而信心淸净。解得人法 <lb ed="X" n="0836a21"/><lb ed="R040" n="0398a18"/>俱空。复能如说受持。是则真为罕有之者。此中闻 <lb ed="X" n="0836a22"/><lb ed="R040" n="0398b01"/>是经。即闻慧。信解。即思慧。受持。即修慧。以能具此 <lb ed="X" n="0836a23"/><lb ed="R040" n="0398b02"/>三慧。故言是人即为第一稀有。此是人二字。正领 <lb ed="X" n="0836a24"/><lb ed="R040" n="0398b03"/><persName>佛</persName>说当知是人之是人也。言此人非一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0836b" n="0836b"/> <lb ed="X" n="0836b01"/><lb ed="R040" n="0398b04"/>四五<persName>佛</persName>而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0836b0101" n="0836b0101"/><anchor xml:id="beg0836b0101" n="0836b0101"/>已<anchor xml:id="end0836b0101"/>于无量千万<persName>佛</persName>所种诸善根。 <lb ed="X" n="0836b02"/><lb ed="R040" n="0398b05"/>正是见<persName>佛</persName>多。闻法廣。种善深。乃人中第一流人也。 <lb ed="X" n="0836b03"/><lb ed="R040" n="0398b06"/>然复能信心淸净。解此離相无住之旨。了得人法 <lb ed="X" n="0836b04"/><lb ed="R040" n="0398b07"/>皆空。岂非人中之稀有者乎。</p><p xml:id="pX25p0836b0412" cb:place="inline">向下即征释云。何所 <lb ed="X" n="0836b05"/><lb ed="R040" n="0398b08"/>以故。此人不过闻经信解受持。是亦平常之事。如 <lb ed="X" n="0836b06"/><lb ed="R040" n="0398b09"/>何便说是人中第一稀有之人。聻。以此人无我等 <lb ed="X" n="0836b07"/><lb ed="R040" n="0398b10"/>四相故。何则。设有四相。自不能信此经離相无住 <lb ed="X" n="0836b08"/><lb ed="R040" n="0398b11"/>之文字也。今能信此。则无四相可知。既无四相。则 <lb ed="X" n="0836b09"/><lb ed="R040" n="0398b12"/>其人<anchor xml:id="nkr_note_add_0836b0901" n="0836b0901"/><anchor xml:id="beg0836b0901" n="0836b0901"/>已<anchor xml:id="end0836b0901"/>证人空之智。高超三界。远越四生。我生<anchor xml:id="nkr_note_add_0836b0902" n="0836b0902"/><anchor xml:id="beg0836b0902" n="0836b0902"/>已<anchor xml:id="end0836b0902"/> <lb ed="X" n="0836b10"/><lb ed="R040" n="0398b13"/>尽。不受後有。岂非凡外人中。第一稀有者乎。然既 <lb ed="X" n="0836b11"/><lb ed="R040" n="0398b14"/>如此。次又征云。所以者何。此人即无我等四相。不 <lb ed="X" n="0836b12"/><lb ed="R040" n="0398b15"/>过与二乘同流。尙有无明未断。变异犹存。何得谓 <lb ed="X" n="0836b13"/><lb ed="R040" n="0398b16"/>之第一。然此不唯但解人空。兼亦证入法空。不唯 <lb ed="X" n="0836b14"/><lb ed="R040" n="0398b17"/>无我等四相。亦无无我等四相。设不如是。奚能解 <lb ed="X" n="0836b15"/><lb ed="R040" n="0398b18"/>此经離相无住之观照乎。既解观照。则不卧无为 <lb ed="X" n="0836b16"/><lb ed="R040" n="0399a01"/>床。戒饮寂灭酒。<anchor xml:id="nkr_note_add_0836b1601" n="0836b1601"/><anchor xml:id="beg0836b1601" n="0836b1601"/>已<anchor xml:id="end0836b1601"/>離化城。直造宝所。岂非二乘人 <lb ed="X" n="0836b17"/><lb ed="R040" n="0399a02"/>中之第一者乎。故云我相。即是非相等者。此中我 <lb ed="X" n="0836b18"/><lb ed="R040" n="0399a03"/>等四相。在二乘人。唯知执无。今言非相者。即是幷 <lb ed="X" n="0836b19"/><lb ed="R040" n="0399a04"/>无相亦非。所谓无无相也。即无无我相。无无人相･ <lb ed="X" n="0836b20"/><lb ed="R040" n="0399a05"/>众生･寿者相也。是则法根既绝。我苗不生。二执冰 <lb ed="X" n="0836b21"/><lb ed="R040" n="0399a06"/>消。二空智显。即古云。若欲速成<persName>佛</persName>。持刀快杀牛。牛 <lb ed="X" n="0836b22"/><lb ed="R040" n="0399a07"/>死人亦亡。<persName>佛</persName>亦不须求。至此则<persName>佛</persName>尙不求。岂非小 <lb ed="X" n="0836b23"/><lb ed="R040" n="0399a08"/>圣中之第一者乎。</p><p xml:id="pX25p0836b2308" cb:place="inline">若尔。则再三征 何所以故。即 <lb ed="X" n="0836b24"/><lb ed="R040" n="0399a09"/>使解得法空。不过同乎菩萨。上求<persName>佛</persName>果。下化众生。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0836c" n="0836c"/> <lb ed="X" n="0836c01"/><lb ed="R040" n="0399a10"/>往来三界。出入四生。何处无之。安为稀有。良以此 <lb ed="X" n="0836c02"/><lb ed="R040" n="0399a11"/>人不唯但解法空。離其法等四相。而且又解非我 <lb ed="X" n="0836c03"/><lb ed="R040" n="0399a12"/>法等四相之空亦空。远離一切诸相。而更证俱空 <lb ed="X" n="0836c04"/><lb ed="R040" n="0399a13"/>之智耳。设不尔者。何能受持此经之離相无住之 <lb ed="X" n="0836c05"/><lb ed="R040" n="0399a14"/>实相哉。既能受持实相。则能了达实相无相。无相 <lb ed="X" n="0836c06"/><lb ed="R040" n="0399a15"/>亦无相。是则離一切诸相。则非菩萨之可称。即当 <lb ed="X" n="0836c07"/><lb ed="R040" n="0399a16"/>名之为<persName>佛</persName>矣。此正结前深解義趣之文也。</p><p xml:id="pX25p0836c0717" cb:place="inline">然虽如 <lb ed="X" n="0836c08"/><lb ed="R040" n="0399a17"/>是。要识当機疑悟落处。指示分明。疑自何生。悟从 <lb ed="X" n="0836c09"/><lb ed="R040" n="0399a18"/>甚得。方为说到见到。设不尔者。何异盲人摸象。未 <lb ed="X" n="0836c10"/><lb ed="R040" n="0399b01"/>审诸人有证據不。倘或未明斯旨。且须落草盘桓。 <lb ed="X" n="0836c11"/><lb ed="R040" n="0399b02"/>幸勿厌繁可耳。良以尊者抱负。迥异常流。况乎身 <lb ed="X" n="0836c12"/><lb ed="R040" n="0399b03"/>佩三印。果证二乘。踞化城之坚壁。依草庵而驻兵。 <lb ed="X" n="0836c13"/><lb ed="R040" n="0399b04"/>自是自空一世。气冠群英。方将问鼎请隧。且不识 <lb ed="X" n="0836c14"/><lb ed="R040" n="0399b05"/>汉何如我大。然则所谓独坐穷山。放虎自卫者也。 <lb ed="X" n="0836c15"/><lb ed="R040" n="0399b06"/>今向祇园座下。见得一斑。正欲人前显实。闹裡夺 <lb ed="X" n="0836c16"/><lb ed="R040" n="0399b07"/>尊。方不埋没自<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c1601" n="0836c1601"/><anchor xml:id="beg0836c1601" n="0836c1601"/>己<anchor xml:id="end0836c1601"/>。设或不然。寧不锦衣而夜行耶。 <lb ed="X" n="0836c17"/><lb ed="R040" n="0399b08"/>以故一心恭敬。三问齐伸。将谓唯我<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c1701" n="0836c1701"/><anchor xml:id="beg0836c1701" n="0836c1701"/>已<anchor xml:id="end0836c1701"/>达。然为诸 <lb ed="X" n="0836c18"/><lb ed="R040" n="0399b09"/>人。正以夜郞王而自居也。</p><p xml:id="pX25p0836c1811" cb:place="inline">然我<persName>如来</persName>既见当機智 <lb ed="X" n="0836c19"/><lb ed="R040" n="0399b10"/>勇胆略。还是个人。犹卧龙之遇天水。不妨且战且 <lb ed="X" n="0836c20"/><lb ed="R040" n="0399b11"/>攻。且招且抚。是以将错就错而应之曰。应如是住。 <lb ed="X" n="0836c21"/><lb ed="R040" n="0399b12"/>如是降伏其心。此时<persName>如来</persName>毫不干动。所谓将欲取 <lb ed="X" n="0836c22"/><lb ed="R040" n="0399b13"/>之。必固与之。始而略示降心離相。继而复示住心 <lb ed="X" n="0836c23"/><lb ed="R040" n="0399b14"/>无住。此则八阵之图<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c2301" n="0836c2301"/><anchor xml:id="beg0836c2301" n="0836c2301"/>已<anchor xml:id="end0836c2301"/>阵。十面之伏<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c2302" n="0836c2302"/><anchor xml:id="beg0836c2302" n="0836c2302"/>已<anchor xml:id="end0836c2302"/>设。然欲下 <lb ed="X" n="0836c24"/><lb ed="R040" n="0399b15"/>手。遂将自<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c2401" n="0836c2401"/><anchor xml:id="beg0836c2401" n="0836c2401"/>己<anchor xml:id="end0836c2401"/>画道等身符子。直向尊者面前一掷。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0837a" n="0837a"/> <lb ed="X" n="0837a01"/><lb ed="R040" n="0399b16"/>曰。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不。即此一问。当機 <lb ed="X" n="0837a02"/><lb ed="R040" n="0399b17"/>不解。是个弔虎離山之计。因而轮枪跃马。直出垓 <lb ed="X" n="0837a03"/><lb ed="R040" n="0399b18"/>心。且而據鞍顾盼以示。矍铄可观。自谓英雄盖世。 <lb ed="X" n="0837a04"/><lb ed="R040" n="0400a01"/>智術过人。遂率然而对曰。不也。只此二字。是要充 <lb ed="X" n="0837a05"/><lb ed="R040" n="0400a02"/>作家的样子。然则何异庞德之敌雲长。所谓初生 <lb ed="X" n="0837a06"/><lb ed="R040" n="0400a03"/>犊儿不畏虎也。且复抖搜精神。左枪右棒。横衝竖 <lb ed="X" n="0837a07"/><lb ed="R040" n="0400a04"/>撞。故云<persName>世尊</persName>。不可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0837a08"/><lb ed="R040" n="0400a05"/>所说身相。即是非相。足见尊者前遮後搪。上盘下 <lb ed="X" n="0837a09"/><lb ed="R040" n="0400a06"/>旋。也是个战将。然在<persName>如来</persName>以逸待劳。见得当機到 <lb ed="X" n="0837a10"/><lb ed="R040" n="0400a07"/>此。力尽矢穷。因而虚恍一刀。引他入阵。所以把火 <lb ed="X" n="0837a11"/><lb ed="R040" n="0400a08"/>助照。故曰凡所有相。皆是虚妄。尊者至此。只解如 <lb ed="X" n="0837a12"/><lb ed="R040" n="0400a09"/>来顺水张帆。岂识老汉逆风带柁。是以<g ref="#CB15081">策</g>辔向前。 <lb ed="X" n="0837a13"/><lb ed="R040" n="0400a10"/>不觉全身陷阵。</p><p xml:id="pX25p0837a1307" cb:place="inline"><persName>如来</persName>见事<anchor xml:id="nkr_note_add_0837a1301" n="0837a1301"/><anchor xml:id="beg0837a1301" n="0837a1301"/>已<anchor xml:id="end0837a1301"/>济。不费张弓隻箭。只 <lb ed="X" n="0837a14"/><lb ed="R040" n="0400a11"/>须羽扇轻挥。霎时旌旗变色。壁垒皆新。故曰若见 <lb ed="X" n="0837a15"/><lb ed="R040" n="0400a12"/>诸相非相。即见<persName>如来</persName>。方纔正说離相之旨。当機以 <lb ed="X" n="0837a16"/><lb ed="R040" n="0400a13"/>为得计。竭力应酬。不料<persName>如来</persName>。忽然吐出这个即字。 <lb ed="X" n="0837a17"/><lb ed="R040" n="0400a14"/>未免惊慌。意欲夺空而走。遂复嫁祸于人。故曰。颇 <lb ed="X" n="0837a18"/><lb ed="R040" n="0400a15"/>有众生得闻如是言说章句。生实信不。故知即之 <lb ed="X" n="0837a19"/><lb ed="R040" n="0400a16"/>一字。乃疑悟根也。生<persName>佛</persName>基也。钓鼇钩也。缚将绦也。 <lb ed="X" n="0837a20"/><lb ed="R040" n="0400a17"/><persName>如来</persName>因彼破绽<anchor xml:id="nkr_note_add_0837a2001" n="0837a2001"/><anchor xml:id="beg0837a2001" n="0837a2001"/>已<anchor xml:id="end0837a2001"/>露。始向顶门一针道。须菩提。莫 <lb ed="X" n="0837a21"/><lb ed="R040" n="0400a18"/>作是说。然此莫之一字。乃除疑生信之关。亦尊者 <lb ed="X" n="0837a22"/><lb ed="R040" n="0400b01"/>就擒被缚之所。设非此字。未免还有之乎者也。故 <lb ed="X" n="0837a23"/><lb ed="R040" n="0400b02"/><persName>如来</persName>止用一个莫字。便教当機闭口无言。神惊胆 <lb ed="X" n="0837a24"/><lb ed="R040" n="0400b03"/>丧而偷心尽死。至此则生擒下马。而活捉归营矣。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0837b" n="0837b"/> <lb ed="X" n="0837b01"/><lb ed="R040" n="0400b04"/><p xml:id="pX25p0837b0101">向下之文。皆<persName>如来</persName>稳坐中军。握定金刚宝剑。将当 <lb ed="X" n="0837b02"/><lb ed="R040" n="0400b05"/>機呼至阶下。喩以至尊威德。令其改往而修来也。 <lb ed="X" n="0837b03"/><lb ed="R040" n="0400b06"/>所以当機蒙示。<persName>佛</persName>身離相。果法離相。继而又教之 <lb ed="X" n="0837b04"/><lb ed="R040" n="0400b07"/>以住心无住。首则泛论无住。自小乘法。而至<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0837b05"/><lb ed="R040" n="0400b08"/>菩萨莊严。次乃正明无住。复又喩明无住。辗转发 <lb ed="X" n="0837b06"/><lb ed="R040" n="0400b09"/>挥。以荡执情。因复挍量显勝。令生渴仰。以彰般若 <lb ed="X" n="0837b07"/><lb ed="R040" n="0400b10"/>妙用。故尊者因闻经功殊勝。遂而请名奉持。乃是 <lb ed="X" n="0837b08"/><lb ed="R040" n="0400b11"/>羡皇恩之浩荡。可谓中心悦而诚服也。此正投诚 <lb ed="X" n="0837b09"/><lb ed="R040" n="0400b12"/>而皈命矣。<persName>如来</persName>垂示。乃云。是经名为金刚般若波 <lb ed="X" n="0837b10"/><lb ed="R040" n="0400b13"/>罗蜜者。即圣德之无私。而随功赏赐也。又曰。以是 <lb ed="X" n="0837b11"/><lb ed="R040" n="0400b14"/>名字。汝当奉持。即将金刚王剑。至是亦赐矣。继复 <lb ed="X" n="0837b12"/><lb ed="R040" n="0400b15"/>释曰。<persName>佛</persName>说般若。即非般若。是名般若者。乃<persName>如来</persName>之 <lb ed="X" n="0837b13"/><lb ed="R040" n="0400b16"/>捧毂推轮。所谓阃以内。寡人治之。阃以外。将军治 <lb ed="X" n="0837b14"/><lb ed="R040" n="0400b17"/>之也。而复示说法離相。依正離相。显示经功者。乃 <lb ed="X" n="0837b15"/><lb ed="R040" n="0400b18"/>授庙谟圣训耳。</p><p xml:id="pX25p0837b1507" cb:place="inline">是以当機至此。深荷大德。痛悔前 <lb ed="X" n="0837b16"/><lb ed="R040" n="0401a01"/>非。不禁感恩而流涕矣。故前来乍闻诸相非相即 <lb ed="X" n="0837b17"/><lb ed="R040" n="0401a02"/>见<persName>如来</persName>。当機在彼尙犹屈强。未免跳踉。是以累我 <lb ed="X" n="0837b18"/><lb ed="R040" n="0401a03"/><persName>世尊</persName>。廣谈法非法。空即非。是名。句義。至是豁然。方 <lb ed="X" n="0837b19"/><lb ed="R040" n="0401a04"/>省前非。以故悲泪呈解。三称稀有。一口道出。離一 <lb ed="X" n="0837b20"/><lb ed="R040" n="0401a05"/>切相。即名诸<persName>佛</persName>。</p><p xml:id="pX25p0837b2007" cb:place="inline">以此观之。则前之即字。出自<persName>佛</persName>口。 <lb ed="X" n="0837b21"/><lb ed="R040" n="0401a06"/>此之即字。出于当機。只此前後二即。可谓刚刚合 <lb ed="X" n="0837b22"/><lb ed="R040" n="0401a07"/>上油甁盖矣。斯正以心印心之谓也。然则诸有智 <lb ed="X" n="0837b23"/><lb ed="R040" n="0401a08"/>者。虽由譬喩可解。幸勿作譬喩解可也。若然。则辜 <lb ed="X" n="0837b24"/><lb ed="R040" n="0401a09"/>负经文不少。不唯辜负经文。亦且辜负<persName>如来</persName>。不唯 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0837c" n="0837c"/> <lb ed="X" n="0837c01"/><lb ed="R040" n="0401a10"/>辜负<persName>如来</persName>。兼又辜负当機。不唯辜负当機。亦复辜 <lb ed="X" n="0837c02"/><lb ed="R040" n="0401a11"/>负自<anchor xml:id="nkr_note_add_0837c0201" n="0837c0201"/><anchor xml:id="beg0837c0201" n="0837c0201"/>己<anchor xml:id="end0837c0201"/>也。</p><p xml:id="pX25p0837c0205" cb:place="inline">△二<persName>世尊</persName>印述二。一印证二。一总印。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0837c03"/><lb ed="R040" n="0401a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0837c0301"><persName>佛</persName>告须菩提。如是。如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0837c04"/><lb ed="R040" n="0401a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0837c0401">此总印所述之当也。前以当機解之未深。轻率而 <lb ed="X" n="0837c05"/><lb ed="R040" n="0401a14"/>发颇有之问。<persName>佛</persName>则诃诫。今既蒙教。得其深解。呈白 <lb ed="X" n="0837c06"/><lb ed="R040" n="0401a15"/>于<persName>佛</persName>。故为印可曰。如是如是者。谓当機所解。三空 <lb ed="X" n="0837c07"/><lb ed="R040" n="0401a16"/>观智。皆称真如而是。然重言者。当之极也。而此两 <lb ed="X" n="0837c08"/><lb ed="R040" n="0401a17"/>个如是。须知一在于<persName>佛</persName>。一在当機。何则。盖<persName>佛</persName>之意。 <lb ed="X" n="0837c09"/><lb ed="R040" n="0401a18"/>谓我唯教尔。若见诸相非相。即见<persName>如来</persName>。汝今既然 <lb ed="X" n="0837c10"/><lb ed="R040" n="0401b01"/>能解離一切诸相。即名诸<persName>佛</persName>。正是我心如是。汝亦 <lb ed="X" n="0837c11"/><lb ed="R040" n="0401b02"/>如是。须善护持。此则以心印心<anchor xml:id="nkr_note_add_0837c1101" n="0837c1101"/><anchor xml:id="beg0837c1101" n="0837c1101"/>已<anchor xml:id="end0837c1101"/>竟。然空生之称 <lb ed="X" n="0837c12"/><lb ed="R040" n="0401b03"/>慧命者。正所谓传<persName>佛</persName>慧命。真不愧矣。</p><p xml:id="pX25p0837c1215" cb:place="inline">△二别证。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0837c13"/><lb ed="R040" n="0401b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0837c1301">若复有人。得闻是经。不惊不怖不畏。当知是人甚为 <lb ed="X" n="0837c14"/><lb ed="R040" n="0401b05"/>稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0837c15"/><lb ed="R040" n="0401b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0837c1501">此即反其预歎之词。而印证耳。意谓尔何求全于 <lb ed="X" n="0837c16"/><lb ed="R040" n="0401b07"/>人。如是之深也。必欲其信心淸净。即生实相。及信 <lb ed="X" n="0837c17"/><lb ed="R040" n="0401b08"/>解受持而後。乃许其为第一稀有者。若然。恐亦难 <lb ed="X" n="0837c18"/><lb ed="R040" n="0401b09"/>得其人。即今设或有人。纵不能深心信解。但闻是 <lb ed="X" n="0837c19"/><lb ed="R040" n="0401b10"/>经而不惊疑怖畏。就算是个上好的了。故曰。甚为 <lb ed="X" n="0837c20"/><lb ed="R040" n="0401b11"/>稀有。正所谓才难。不其然乎。</p><p xml:id="pX25p0837c2012" cb:place="inline">△二述成二。一约法 <lb ed="X" n="0837c21"/><lb ed="R040" n="0401b12"/>述成二。一就智度述成。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0837c22"/><lb ed="R040" n="0401b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0837c2201">何以故。须菩提。<persName>如来</persName>说第一波罗蜜。即非第一波罗 <lb ed="X" n="0837c23"/><lb ed="R040" n="0401b14"/>蜜。是名第一波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0837c24"/><lb ed="R040" n="0401b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0837c2401">此下征明问何故但闻而不惊畏者。便曰甚为希 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0838a" n="0838a"/> <lb ed="X" n="0838a01"/><lb ed="R040" n="0401b16"/>有。以其人但闻是经不惊。即证<persName>佛</persName>顺俗谛所说六 <lb ed="X" n="0838a02"/><lb ed="R040" n="0401b17"/>波罗蜜中之第一波罗蜜。但闻是经不怖。即证<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0838a03"/><lb ed="R040" n="0401b18"/>顺真谛所说之即非第一波罗蜜。但闻是经不畏。 <lb ed="X" n="0838a04"/><lb ed="R040" n="0402a01"/>即证<persName>佛</persName>顺中道所说之是名第一波罗蜜。岂非甚 <lb ed="X" n="0838a05"/><lb ed="R040" n="0402a02"/>希哉。问。经中何事。是可惊疑怖畏。答。无著谓于声 <lb ed="X" n="0838a06"/><lb ed="R040" n="0402a03"/>闻乘中。说有法有空。于此闻法无有故惊。闻空无 <lb ed="X" n="0838a07"/><lb ed="R040" n="0402a04"/>有故怖。于二无有理中思量不能相应故畏。以上 <lb ed="X" n="0838a08"/><lb ed="R040" n="0402a05"/>乃约文述。</p><p xml:id="pX25p0838a0805" cb:place="inline">若约旨述者。即初･无我等四相。人天闻 <lb ed="X" n="0838a09"/><lb ed="R040" n="0402a06"/>之。诚为可惊。以人天未得人空。专执我等四相故。 <lb ed="X" n="0838a10"/><lb ed="R040" n="0402a07"/>次･非无我等四相。声闻缘觉闻之。诚为可怖。以二 <lb ed="X" n="0838a11"/><lb ed="R040" n="0402a08"/>乘人。虽无我等四相。<anchor xml:id="nkr_note_add_0838a1101" n="0838a1101"/><anchor xml:id="beg0838a1101" n="0838a1101"/>已<anchor xml:id="end0838a1101"/>证人空。然不能非却无我 <lb ed="X" n="0838a12"/><lb ed="R040" n="0402a09"/>等四相。而证法空。三･離一切诸相。即名诸<persName>佛</persName>者。乃 <lb ed="X" n="0838a13"/><lb ed="R040" n="0402a10"/>不唯我法双空。幷俱空亦空。虽菩萨闻之。诚亦可 <lb ed="X" n="0838a14"/><lb ed="R040" n="0402a11"/>畏。以权乘菩萨。住于法空之境。不能将空法之空 <lb ed="X" n="0838a15"/><lb ed="R040" n="0402a12"/>亦空。是以有惊疑怖畏也。而此三波罗蜜。皆称第 <lb ed="X" n="0838a16"/><lb ed="R040" n="0402a13"/>一者何也。盖五度如盲。般若如导。五度无般若。皆 <lb ed="X" n="0838a17"/><lb ed="R040" n="0402a14"/>不到彼岸故是则般若称之为第一波罗蜜也。当 <lb ed="X" n="0838a18"/><lb ed="R040" n="0402a15"/>知一往皆明離相无住之旨。皆属般若之用。正犹 <lb ed="X" n="0838a19"/><lb ed="R040" n="0402a16"/>金刚锋利之用。此下将谈证悟。故擧波罗蜜之究 <lb ed="X" n="0838a20"/><lb ed="R040" n="0402a17"/>竟彼岸。取喩金刚坚固之体也。<persName>佛</persName>因当機<anchor xml:id="nkr_note_add_0838a2001" n="0838a2001"/><anchor xml:id="beg0838a2001" n="0838a2001"/>已<anchor xml:id="end0838a2001"/>悟金 <lb ed="X" n="0838a21"/><lb ed="R040" n="0402a18"/>刚般若。故说波罗蜜。更令深进。所谓锦上铺花耳。</p> <lb ed="X" n="0838a22"/><lb ed="R040" n="0402b01"/><p xml:id="pX25p0838a2201">△二就忍度述成。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0838a23"/><lb ed="R040" n="0402b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0838a2301">须菩提。忍辱波罗蜜。<persName>如来</persName>说非忍辱波罗蜜。是名忍 <lb ed="X" n="0838a24"/><lb ed="R040" n="0402b03"/>辱波罗蜜。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0838b" n="0838b"/> <lb ed="X" n="0838b01"/><lb ed="R040" n="0402b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0838b0101">此复转述上文也。谓此第一波罗蜜。自何而得。以 <lb ed="X" n="0838b02"/><lb ed="R040" n="0402b05"/>从忍辱中来故。何则。以第一波罗蜜。虽是修般若 <lb ed="X" n="0838b03"/><lb ed="R040" n="0402b06"/>者。设非忍度兼资。亦不能速到彼岸。所谓明人忍 <lb ed="X" n="0838b04"/><lb ed="R040" n="0402b07"/>慧强也。此由一往教诸菩萨。度生離相。佈施无住。 <lb ed="X" n="0838b05"/><lb ed="R040" n="0402b08"/>非有忍力者。则不可耳。故起信云。以知法性无苦 <lb ed="X" n="0838b06"/><lb ed="R040" n="0402b09"/>離嗔恼故。随顺修行羼提波罗蜜。盖羼提者。即忍 <lb ed="X" n="0838b07"/><lb ed="R040" n="0402b10"/>辱也。忍即内心含容也。辱乃外来横逆也。其忍有 <lb ed="X" n="0838b08"/><lb ed="R040" n="0402b11"/>三。谓生忍。法忍。无生法忍。夫行是行者。不见内有 <lb ed="X" n="0838b09"/><lb ed="R040" n="0402b12"/>能忍所忍。不见外有能辱所辱。中间不见有杖木 <lb ed="X" n="0838b10"/><lb ed="R040" n="0402b13"/>相加等事。方是三轮体空。一心淸净。乃为深得无 <lb ed="X" n="0838b11"/><lb ed="R040" n="0402b14"/>生法忍也。此言忍波罗蜜者。是顺俗谛之言。即生 <lb ed="X" n="0838b12"/><lb ed="R040" n="0402b15"/>忍也。非忍者。是顺真谛之言。即法忍也。是名忍辱 <lb ed="X" n="0838b13"/><lb ed="R040" n="0402b16"/>者。是说真俗不二。顺中道第一義谛之言。即无生 <lb ed="X" n="0838b14"/><lb ed="R040" n="0402b17"/>法忍也。意言此人能证此忍。方能闻是经。于離相 <lb ed="X" n="0838b15"/><lb ed="R040" n="0402b18"/>度生。无住行施。深忍好乐。而得不惊不怖不畏。岂 <lb ed="X" n="0838b16"/><lb ed="R040" n="0403a01"/>非甚为稀有乎。</p><p xml:id="pX25p0838b1607" cb:place="inline">△二约人述成。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0838b17"/><lb ed="R040" n="0403a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0838b1701">何以故。须菩提。如我昔为歌利王割截身体。我于尔 <lb ed="X" n="0838b18"/><lb ed="R040" n="0403a03"/>时。无我相･无人相･无众生相･无寿者相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0838b19"/><lb ed="R040" n="0403a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0838b1901">此印证述成離一切诸相。即名诸<persName>佛</persName>也。谓我昔離 <lb ed="X" n="0838b20"/><lb ed="R040" n="0403a05"/>相方能行忍。如其相不能離。虽一言见侮。犹<g ref="#CB03340">啣</g>恨 <lb ed="X" n="0838b21"/><lb ed="R040" n="0403a06"/>终身。矧割截乎。乃至节节肢解。不嗔恨者。由離一 <lb ed="X" n="0838b22"/><lb ed="R040" n="0403a07"/>切相。所以成<persName>佛</persName>也。此乃<persName>世尊</persName>婆心太切。所谓为人 <lb ed="X" n="0838b23"/><lb ed="R040" n="0403a08"/>须为彻。杀人须见血。因当機虽悟離相之理。恐于 <lb ed="X" n="0838b24"/><lb ed="R040" n="0403a09"/>離相之事。尙未了然。故将自<anchor xml:id="nkr_note_add_0838b2401" n="0838b2401"/><anchor xml:id="beg0838b2401" n="0838b2401"/>己<anchor xml:id="end0838b2401"/>做过的样子。拈于 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0838c" n="0838c"/> <lb ed="X" n="0838c01"/><lb ed="R040" n="0403a10"/>他看。以便修学。且而复恐只会向第一波罗蜜中 <lb ed="X" n="0838c02"/><lb ed="R040" n="0403a11"/>觅取般若。不能于馀五度上会得般若。故廓而充 <lb ed="X" n="0838c03"/><lb ed="R040" n="0403a12"/>之曰。岂唯般若非般若。是名般若。须知六度皆然。 <lb ed="X" n="0838c04"/><lb ed="R040" n="0403a13"/>即如忍辱。非忍辱是名忍辱耳。故征释云。以何義 <lb ed="X" n="0838c05"/><lb ed="R040" n="0403a14"/>故。说忍非忍。是名为忍。又行忍辱者。有何凭據。而 <lb ed="X" n="0838c06"/><lb ed="R040" n="0403a15"/>知其離相耶。故此<persName>佛</persName>引我昔而证成也。盖人平时。 <lb ed="X" n="0838c07"/><lb ed="R040" n="0403a16"/>可以勉强。而至生死大难临身。不能丝毫假借。故 <lb ed="X" n="0838c08"/><lb ed="R040" n="0403a17"/>曰。我于尔时。无我等者。此正燕<g ref="#CB15179">雀</g>不处巢。无以畜 <lb ed="X" n="0838c09"/><lb ed="R040" n="0403a18"/>众雏。<persName>如来</persName>不示行。无以度众生。故先示離相的样 <lb ed="X" n="0838c10"/><lb ed="R040" n="0403b01"/>子耳。</p><p xml:id="pX25p0838c1003" cb:place="inline">又征何以知其<persName>如来</persName>行忍。实无四相。聻。释曰。 <lb ed="X" n="0838c11"/><lb ed="R040" n="0403b02"/>我方肢解时。若少有四相。即生嗔恨。此又離相之 <lb ed="X" n="0838c12"/><lb ed="R040" n="0403b03"/>明验也。</p><p xml:id="pX25p0838c1204" cb:place="inline">梵语歌利。此云极恶。陈译为迦陵伽。唐译 <lb ed="X" n="0838c13"/><lb ed="R040" n="0403b04"/>为羯利。此秦译也。兹乃略释。若欲廣明事迹。准涅 <lb ed="X" n="0838c14"/><lb ed="R040" n="0403b05"/>槃经。云。我念往昔生南天竺国。布怛那城。婆罗门 <lb ed="X" n="0838c15"/><lb ed="R040" n="0403b06"/>家。是时有王名迦罗富。其性暴恶。憍慢自在。我于 <lb ed="X" n="0838c16"/><lb ed="R040" n="0403b07"/>尔时。为众生故。在彼城外寂然禅思。尔时彼王。春 <lb ed="X" n="0838c17"/><lb ed="R040" n="0403b08"/>木花敷。与其宫人婇女。出城遊观。在林树下。五欲 <lb ed="X" n="0838c18"/><lb ed="R040" n="0403b09"/>自娱。其诸婇女。捨王遊戏。遂至我所。我时为欲断 <lb ed="X" n="0838c19"/><lb ed="R040" n="0403b10"/>彼贪故。而为说法。时王见我。便生恶心。问言。汝得 <lb ed="X" n="0838c20"/><lb ed="R040" n="0403b11"/>阿罗汉果耶。我言。未得。复言。汝得不还果耶。我言。 <lb ed="X" n="0838c21"/><lb ed="R040" n="0403b12"/>未得。汝既年少。未得圣果。则为具有贪欲烦恼。云 <lb ed="X" n="0838c22"/><lb ed="R040" n="0403b13"/>何恣情观我女人。我言。大王。当知我虽未断贪欲。 <lb ed="X" n="0838c23"/><lb ed="R040" n="0403b14"/>然其内心。实无贪著。王言。痴人。世有仙人。服气食 <lb ed="X" n="0838c24"/><lb ed="R040" n="0403b15"/>果。见色尙贪。况汝盛年。未断贪欲。云何见色不贪。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0839a" n="0839a"/> <lb ed="X" n="0839a01"/><lb ed="R040" n="0403b16"/>我言。大王。见色不贪。实不由于服气食果。当由繫 <lb ed="X" n="0839a02"/><lb ed="R040" n="0403b17"/>念无常不净。王言。若有轻他而生诽谤。云何得名 <lb ed="X" n="0839a03"/><lb ed="R040" n="0403b18"/>修持净戒。我言。我无嗔妒。云何言谤。王言。云何名 <lb ed="X" n="0839a04"/><lb ed="R040" n="0404a01"/>戒。答言。忍名为戒。王言。若忍为戒。当截汝耳。若能 <lb ed="X" n="0839a05"/><lb ed="R040" n="0404a02"/>忍者。知汝持戒。我时被截。容颜不变。王臣见<anchor xml:id="nkr_note_add_0839a0501" n="0839a0501"/><anchor xml:id="beg0839a0501" n="0839a0501"/>已<anchor xml:id="end0839a0501"/>。谏 <lb ed="X" n="0839a06"/><lb ed="R040" n="0404a03"/>言。如是大士。不应加害。王言。汝等云何知是大士。 <lb ed="X" n="0839a07"/><lb ed="R040" n="0404a04"/>诸臣曰。见受苦时。容颜不变。王言。我当更试。即劓 <lb ed="X" n="0839a08"/><lb ed="R040" n="0404a05"/>其鼻。刖其手足。尔时我于无量无边世中。修习慈 <lb ed="X" n="0839a09"/><lb ed="R040" n="0404a06"/>悲。愍苦众生。心无嗔恨。时四天王。心怀嗔忿。雨沙 <lb ed="X" n="0839a10"/><lb ed="R040" n="0404a07"/>砾石。王见大怖。复至我所。长跪白言。唯愿哀愍。听 <lb ed="X" n="0839a11"/><lb ed="R040" n="0404a08"/>我忏悔。我曰。大王。我心无嗔。亦如无贪。王言。大德。 <lb ed="X" n="0839a12"/><lb ed="R040" n="0404a09"/>云何得知。我即立誓。我若真实无嗔恨者。此身平 <lb ed="X" n="0839a13"/><lb ed="R040" n="0404a10"/>复如故。发是愿<anchor xml:id="nkr_note_add_0839a1301" n="0839a1301"/><anchor xml:id="beg0839a1301" n="0839a1301"/>已<anchor xml:id="end0839a1301"/>。身即平复。更愿我于来世。得成 <lb ed="X" n="0839a14"/><lb ed="R040" n="0404a11"/>菩提。先度大王。</p><p xml:id="pX25p0839a1407" cb:place="inline">是故我今成<persName>佛</persName>。度憍陈如也。盖我 <lb ed="X" n="0839a15"/><lb ed="R040" n="0404a12"/>之忍。非止歌利一时。又念五百生中。作大仙人。名 <lb ed="X" n="0839a16"/><lb ed="R040" n="0404a13"/>曰说忍。于尔所世。皆无四相。故忍惯。而视之为寻 <lb ed="X" n="0839a17"/><lb ed="R040" n="0404a14"/>常也。应知忍无四相。即为第一波罗蜜。苟无智慧。 <lb ed="X" n="0839a18"/><lb ed="R040" n="0404a15"/>则不能无嗔恨。即忍于一时。亦不能忍于多世。即 <lb ed="X" n="0839a19"/><lb ed="R040" n="0404a16"/>甘忍其苦。亦不能感格于王也。此<persName>世尊</persName>即忍度发 <lb ed="X" n="0839a20"/><lb ed="R040" n="0404a17"/>明離相者。正恐说食不饱。是欲当機亲嚐一口也。</p> <lb ed="X" n="0839a21"/><lb ed="R040" n="0404a18"/><p xml:id="pX25p0839a2101">△五结成離相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0839a22"/><lb ed="R040" n="0404b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0839a2201">是故须菩提。菩萨应離一切相。发阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0839a23"/><lb ed="R040" n="0404b02"/>菩提心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0839a24"/><lb ed="R040" n="0404b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0839a2401">前既印述<anchor xml:id="nkr_note_add_0839a2401" n="0839a2401"/><anchor xml:id="beg0839a2401" n="0839a2401"/>已<anchor xml:id="end0839a2401"/>毕。至此结劝云。菩萨当如我上来離 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0839b" n="0839b"/> <lb ed="X" n="0839b01"/><lb ed="R040" n="0404b04"/>相发菩提心。亦必须修此離相之行也。是故二字。 <lb ed="X" n="0839b02"/><lb ed="R040" n="0404b05"/>通结上文。正谓尔前问我。善男子。善女人。云何发 <lb ed="X" n="0839b03"/><lb ed="R040" n="0404b06"/>心。云何降住。是故当知学般若之菩萨。应当離相 <lb ed="X" n="0839b04"/><lb ed="R040" n="0404b07"/>而发心也。此<persName>佛</persName>因显離相之用。幷其降住之前。发 <lb ed="X" n="0839b05"/><lb ed="R040" n="0404b08"/>心无法之旨。一盘托出。其如当機虽闻此说。尙欠 <lb ed="X" n="0839b06"/><lb ed="R040" n="0404b09"/>沉思。可惜当面又成错过。故下复有云何降伏发 <lb ed="X" n="0839b07"/><lb ed="R040" n="0404b10"/>心之问也。设于此处会得发心无法之旨。则下半 <lb ed="X" n="0839b08"/><lb ed="R040" n="0404b11"/>卷问答。均可<anchor xml:id="nkr_note_add_0839b0801" n="0839b0801"/><anchor xml:id="beg0839b0801" n="0839b0801"/>已<anchor xml:id="end0839b0801"/>矣。所以贪看眼前浪。失却手中篙。 <lb ed="X" n="0839b09"/><lb ed="R040" n="0404b12"/>乃当機之谓欤。此彰般若離相用竟。</p><p xml:id="pX25p0839b0915" cb:place="inline">△二彰般若 <lb ed="X" n="0839b10"/><lb ed="R040" n="0404b13"/>无住用二。一正明无住三。一不住六尘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0839b11"/><lb ed="R040" n="0404b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0839b1101">不应住色生心。不应住声香味触法生心。应生无所 <lb ed="X" n="0839b12"/><lb ed="R040" n="0404b15"/>住心。若心有住。即为非住。是故<persName>佛</persName>说菩萨心。不应住 <lb ed="X" n="0839b13"/><lb ed="R040" n="0404b16"/>色佈施。须菩提。菩萨为利益一切众生故。应如是布 <lb ed="X" n="0839b14"/><lb ed="R040" n="0404b17"/>施。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0839b15"/><lb ed="R040" n="0404b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0839b1501">此乃结前廣略住心无住。以彰般若无住之用也。 <lb ed="X" n="0839b16"/><lb ed="R040" n="0405a01"/>因前虽历明无住。正明无住。喩明无住。挍量况显。 <lb ed="X" n="0839b17"/><lb ed="R040" n="0405a02"/>尙未有结。便谈離相之用。今上<anchor xml:id="nkr_note_add_0839b1701" n="0839b1701"/><anchor xml:id="beg0839b1701" n="0839b1701"/>已<anchor xml:id="end0839b1701"/>结離相之用。故 <lb ed="X" n="0839b18"/><lb ed="R040" n="0405a03"/>兹当结无住之用。此乃正结前文应无所住。行于 <lb ed="X" n="0839b19"/><lb ed="R040" n="0405a04"/>佈施。幷应无所住。而生其心也。不应者。即前之应 <lb ed="X" n="0839b20"/><lb ed="R040" n="0405a05"/>无也。亦诫词也。此中言不应生心者。良以心本无 <lb ed="X" n="0839b21"/><lb ed="R040" n="0405a06"/>生。因境而生。以故生心即妄。动念即乖。不可住著 <lb ed="X" n="0839b22"/><lb ed="R040" n="0405a07"/>六尘。而行檀度者。乃示无住之事也。应生无所住 <lb ed="X" n="0839b23"/><lb ed="R040" n="0405a08"/>心。即应无所住而生其心。此劝悟无住之理也。盖 <lb ed="X" n="0839b24"/><lb ed="R040" n="0405a09"/>上之住色等生心。即妄心也。下之应生无所住心。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0839c" n="0839c"/> <lb ed="X" n="0839c01"/><lb ed="R040" n="0405a10"/>真心也。所以用不应二字。诫其勿住。以应之一字。 <lb ed="X" n="0839c02"/><lb ed="R040" n="0405a11"/>劝其当生。若心有住。即为非住。此明我教尔不应 <lb ed="X" n="0839c03"/><lb ed="R040" n="0405a12"/>住者何意。但尔之心一有住著。即属虚妄之幻识。 <lb ed="X" n="0839c04"/><lb ed="R040" n="0405a13"/>而非无住之真心矣。正明有住即乖法体。而非无 <lb ed="X" n="0839c05"/><lb ed="R040" n="0405a14"/>住实相之理。故古德云。却物为上。逐物为下。瞥起 <lb ed="X" n="0839c06"/><lb ed="R040" n="0405a15"/>微情。即落地上。正楞严云。若能转物。即同<persName>如来</persName>。斯 <lb ed="X" n="0839c07"/><lb ed="R040" n="0405a16"/>之谓也。</p><p xml:id="pX25p0839c0704" cb:place="inline">是故下。示三轮空也。不住色佈施者。能施 <lb ed="X" n="0839c08"/><lb ed="R040" n="0405a17"/>空也。为利益众生者。即受施空也。应如是佈施者。 <lb ed="X" n="0839c09"/><lb ed="R040" n="0405a18"/>逆指上文不住之義也。内则不住有我。外亦不住 <lb ed="X" n="0839c10"/><lb ed="R040" n="0405b01"/>有人。而中间不住可施之物。即施物空也。是则三 <lb ed="X" n="0839c11"/><lb ed="R040" n="0405b02"/>轮俱空。真可谓无住行施矣。此明菩萨行施不应 <lb ed="X" n="0839c12"/><lb ed="R040" n="0405b03"/>住著。原为利益众生也。设或稍有住著。则是人我 <lb ed="X" n="0839c13"/><lb ed="R040" n="0405b04"/>未忘。而与众生结憎爱缘矣。若然。则互为子孙父 <lb ed="X" n="0839c14"/><lb ed="R040" n="0405b05"/>母。冤家债主。百劫千生。恩怨缠绵。轮迴生死。何能 <lb ed="X" n="0839c15"/><lb ed="R040" n="0405b06"/>解脱。以故应当行佈施时。不得住六尘而行佈施 <lb ed="X" n="0839c16"/><lb ed="R040" n="0405b07"/>也。果能如是行施。则为无住之施。无漏福田也。所 <lb ed="X" n="0839c17"/><lb ed="R040" n="0405b08"/>以<persName>如来</persName>教人行施。决不可住相者。良有以焉。</p><p xml:id="pX25p0839c1718" cb:place="inline">△二 <lb ed="X" n="0839c18"/><lb ed="R040" n="0405b09"/>不住人法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0839c19"/><lb ed="R040" n="0405b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0839c1901"><persName>如来</persName>说一切诸相。即是非相。又说一切众生。即非众 <lb ed="X" n="0839c20"/><lb ed="R040" n="0405b11"/>生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0839c21"/><lb ed="R040" n="0405b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0839c2101">总结上文。修忍行檀以彰无住之義。言一切诸相。 <lb ed="X" n="0839c22"/><lb ed="R040" n="0405b13"/>即是非相者。正显真如自性。非有相。非无相。非非 <lb ed="X" n="0839c23"/><lb ed="R040" n="0405b14"/>有相。非非无相。非有无俱相。非一相非异相。非非 <lb ed="X" n="0839c24"/><lb ed="R040" n="0405b15"/>一相。非非异相。非一异俱相。乃是真空无相之实 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0840a" n="0840a"/> <lb ed="X" n="0840a01"/><lb ed="R040" n="0405b16"/>相也。而又说一切众生。即非众生者。以一切众生 <lb ed="X" n="0840a02"/><lb ed="R040" n="0405b17"/>从无始来。种种顚倒。妄认四大为自身相。六尘缘 <lb ed="X" n="0840a03"/><lb ed="R040" n="0405b18"/>影为自心相。是以四大和合。五蕴六尘。众法相生。 <lb ed="X" n="0840a04"/><lb ed="R040" n="0406a01"/>假名众生。若析皮肉肋骨以归地。精液痰唾以归 <lb ed="X" n="0840a05"/><lb ed="R040" n="0406a02"/>水。暖气归火。动转归风。且道妄身安在。于中六尘 <lb ed="X" n="0840a06"/><lb ed="R040" n="0406a03"/>各归散灭。毕竟无有缘心可见。设離四大五蕴六 <lb ed="X" n="0840a07"/><lb ed="R040" n="0406a04"/>尘。则无众生可得。故云。即非众生。盖上之诸相非 <lb ed="X" n="0840a08"/><lb ed="R040" n="0406a05"/>相者。谓诸法俱空也。则远離法非法执。下之众生 <lb ed="X" n="0840a09"/><lb ed="R040" n="0406a06"/>非生者。人我皆空也。则远離我执。若合前章之義。 <lb ed="X" n="0840a10"/><lb ed="R040" n="0406a07"/>正是三轮空寂。三执消融。三空显现。此则般若无 <lb ed="X" n="0840a11"/><lb ed="R040" n="0406a08"/>住之用。可谓彰明较著者矣。</p><p xml:id="pX25p0840a1112" cb:place="inline">△三结显真实二。一 <lb ed="X" n="0840a12"/><lb ed="R040" n="0406a09"/>正明真实。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840a13"/><lb ed="R040" n="0406a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840a1301">须菩提。<persName>如来</persName>是真语者･实语者･如语者･不诳语者･不 <lb ed="X" n="0840a14"/><lb ed="R040" n="0406a11"/>异语者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840a15"/><lb ed="R040" n="0406a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840a1501">此乃结前起後。勉生信解依之修习也。因上所明 <lb ed="X" n="0840a16"/><lb ed="R040" n="0406a13"/>诸相非相。众生非众生。恐云。菩萨为利益一切众 <lb ed="X" n="0840a17"/><lb ed="R040" n="0406a14"/>生。此何又说众生非众生。毋乃空有矛盾。二三其 <lb ed="X" n="0840a18"/><lb ed="R040" n="0406a15"/>说乎。故曰。<persName>如来</persName>是真语实语者。此明决不疑误後 <lb ed="X" n="0840a19"/><lb ed="R040" n="0406a16"/>学。如云。<persName>佛</persName>说苦谛。真实无异者是也。况<persName>佛</persName>说法。必 <lb ed="X" n="0840a20"/><lb ed="R040" n="0406a17"/>然契理契機。凡有所说。皆归三谛之理。至如真语 <lb ed="X" n="0840a21"/><lb ed="R040" n="0406a18"/>如语。乃称真谛即空而说也。实语者。此称中道实 <lb ed="X" n="0840a22"/><lb ed="R040" n="0406b01"/>相而说也。不诳不异。此顺今时依俗谛而说也。又 <lb ed="X" n="0840a23"/><lb ed="R040" n="0406b02"/>则真语者。无妄也。实语者。无虚也。如语者。如所得 <lb ed="X" n="0840a24"/><lb ed="R040" n="0406b03"/>而说也。不异者。无更变改易也。魏译止此四语。什 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0840b" n="0840b"/> <lb ed="X" n="0840b01"/><lb ed="R040" n="0406b04"/>师译本。则有五语。盖顺天亲论文。欲统收四语。发 <lb ed="X" n="0840b02"/><lb ed="R040" n="0406b05"/>明<persName>佛</persName>意。一一真实。而非虚诳故耳。由是之故。须信 <lb ed="X" n="0840b03"/><lb ed="R040" n="0406b06"/>诚言。不汝欺也。</p><p xml:id="pX25p0840b0307" cb:place="inline">△二转释真实。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840b04"/><lb ed="R040" n="0406b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840b0401">须菩提。<persName>如来</persName>所得法。此法无实无虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840b05"/><lb ed="R040" n="0406b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840b0501">此正承<persName>佛</persName>语真实之義也。良由此法无实。故说众 <lb ed="X" n="0840b06"/><lb ed="R040" n="0406b09"/>生非众生。因其此法无虚。故说利益一切众生。是 <lb ed="X" n="0840b07"/><lb ed="R040" n="0406b10"/>则<persName>如来</persName>所说。皆是称理。皆是真实。非诳异矣。此正 <lb ed="X" n="0840b08"/><lb ed="R040" n="0406b11"/>证成无住行施。教其不得住著也。何故。以此阿耨 <lb ed="X" n="0840b09"/><lb ed="R040" n="0406b12"/>菩提之法。不同世间所执阴处界等之法。有实有 <lb ed="X" n="0840b10"/><lb ed="R040" n="0406b13"/>虚。此乃无实无虚。因其无实。则妙有不有。以其无 <lb ed="X" n="0840b11"/><lb ed="R040" n="0406b14"/>虚。故真空不空。因妙有不有。故不住有法。所以身 <lb ed="X" n="0840b12"/><lb ed="R040" n="0406b15"/>相非身相。菩提非菩提。说法非说法。世界非世界。 <lb ed="X" n="0840b13"/><lb ed="R040" n="0406b16"/>微尘非微尘。莊严非莊严等。因真空不空。则不住 <lb ed="X" n="0840b14"/><lb ed="R040" n="0406b17"/>非法。所以说是名身相。是名菩提。是名说法。是名 <lb ed="X" n="0840b15"/><lb ed="R040" n="0406b18"/>世界。是名微尘。是名莊严等。以是无实故不住有。 <lb ed="X" n="0840b16"/><lb ed="R040" n="0407a01"/>以是无虚故不住空。观<persName>佛</persName>谈真空妙有。以彰般若 <lb ed="X" n="0840b17"/><lb ed="R040" n="0407a02"/>无住之用。而至此处。亦可谓竭尽而无馀蕴矣。</p><p xml:id="pX25p0840b1719" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0840b18"/><lb ed="R040" n="0407a03"/>二擧喩显用二。一擧喩二。一喩住则不妙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840b19"/><lb ed="R040" n="0407a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840b1901">须菩提。若菩萨心住于法而行佈施。如人入暗。即无 <lb ed="X" n="0840b20"/><lb ed="R040" n="0407a05"/>所见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840b21"/><lb ed="R040" n="0407a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840b2101">此喩住相之过也。乃<persName>世尊</persName>恐当機不能顿空三轮。 <lb ed="X" n="0840b22"/><lb ed="R040" n="0407a07"/>犹带廉纤。故擧喩以明住相不妙之过也。言菩萨 <lb ed="X" n="0840b23"/><lb ed="R040" n="0407a08"/>心住相行施。不唯不能透脱根尘。抑且被物所转。 <lb ed="X" n="0840b24"/><lb ed="R040" n="0407a09"/>反为贪痴所覆。徒增憎爱缘耳。是知不能得般若 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0840c" n="0840c"/> <lb ed="X" n="0840c01"/><lb ed="R040" n="0407a10"/>无住妙用。而行施者。头头障碍。如一双好眼。入于 <lb ed="X" n="0840c02"/><lb ed="R040" n="0407a11"/>暗室。纵有无量家珍。且不能见。安得其受用者哉。</p> <lb ed="X" n="0840c03"/><lb ed="R040" n="0407a12"/><p xml:id="pX25p0840c0301">△二喩不住方妙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840c04"/><lb ed="R040" n="0407a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840c0401">若菩萨心。不住法而行佈施。如人有目。日光明照。见 <lb ed="X" n="0840c05"/><lb ed="R040" n="0407a14"/>种种色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840c06"/><lb ed="R040" n="0407a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840c0601">此喩无住之功也。盖住则被境牵缠。不住则即能 <lb ed="X" n="0840c07"/><lb ed="R040" n="0407a16"/>转物。而荡除三执。彻证三空。方谓之金刚大用现 <lb ed="X" n="0840c08"/><lb ed="R040" n="0407a17"/>前也。始得情翳冰消。智光圆照。道眼观来。事事光 <lb ed="X" n="0840c09"/><lb ed="R040" n="0407a18"/>明。即如人之有目。又加之日光照耀。则能尽见种 <lb ed="X" n="0840c10"/><lb ed="R040" n="0407b01"/>种之物色矣。所谓寸丝不挂。万里无雲。撥开关棙 <lb ed="X" n="0840c11"/><lb ed="R040" n="0407b02"/>子。亲见本来人。而此无住之用。妙莫加焉。然则发 <lb ed="X" n="0840c12"/><lb ed="R040" n="0407b03"/>心菩萨。可不深求无住乎。</p><p xml:id="pX25p0840c1211" cb:place="inline">△二显用二。一生福用 <lb ed="X" n="0840c13"/><lb ed="R040" n="0407b04"/>二。一自利福。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840c14"/><lb ed="R040" n="0407b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840c1401">须菩提。当来之世。若有善男子･善女人。能于此经。受 <lb ed="X" n="0840c15"/><lb ed="R040" n="0407b06"/>持读诵。即为<persName>如来</persName>以<persName>佛</persName>智慧。悉知是人。悉见是人。皆 <lb ed="X" n="0840c16"/><lb ed="R040" n="0407b07"/>得成就无量无边功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0840c17"/><lb ed="R040" n="0407b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840c1701">上以五语二喩。证劝无住行施。然行施者。既得三 <lb ed="X" n="0840c18"/><lb ed="R040" n="0407b09"/>轮寂。三执消。三空显。是经之意可谓深矣。而犹未 <lb ed="X" n="0840c19"/><lb ed="R040" n="0407b10"/>识持经功德。故此显之。盖当来之世。正属此时。所 <lb ed="X" n="0840c20"/><lb ed="R040" n="0407b11"/>谓浊恶者多。受道者少。若非久殖善根。不能受持 <lb ed="X" n="0840c21"/><lb ed="R040" n="0407b12"/>读诵。今云能者。不唯能诵文字章句。亦能受持无 <lb ed="X" n="0840c22"/><lb ed="R040" n="0407b13"/>住妙義。则其人功德。非权乘小果可以企及。故云。 <lb ed="X" n="0840c23"/><lb ed="R040" n="0407b14"/>即为<persName>如来</persName>以<persName>佛</persName>智慧。悉知悉见。此即为之为。当训 <lb ed="X" n="0840c24"/><lb ed="R040" n="0407b15"/>得字。谓即得感格者也。以<persName>佛</persName>智慧。言悉知者。乃<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0841a" n="0841a"/> <lb ed="X" n="0841a01"/><lb ed="R040" n="0407b16"/>三达洞照。悉见者。五眼圆观也。如是者。逆指前来 <lb ed="X" n="0841a02"/><lb ed="R040" n="0407b17"/>廣略章中。虚空无量。沙界无边之功德也。问。此经 <lb ed="X" n="0841a03"/><lb ed="R040" n="0407b18"/>前後褈褈挍量。<persName>佛</persName>意何居。答。良以金刚般若。无著 <lb ed="X" n="0841a04"/><lb ed="R040" n="0408a01"/>真宗。诚印心之秘典。乃入圣之真诠。三执空而妄 <lb ed="X" n="0841a05"/><lb ed="R040" n="0408a02"/>心休息。三智显而实相圆成。稍非观照精纯。奚得 <lb ed="X" n="0841a06"/><lb ed="R040" n="0408a03"/>心空境寂。不假文字般若。何由认路还家。故凡结 <lb ed="X" n="0841a07"/><lb ed="R040" n="0408a04"/>证之处。廣明持说之功。不过俾道脉以常流。使法 <lb ed="X" n="0841a08"/><lb ed="R040" n="0408a05"/>源而不竭。微言不泯。意在斯焉。</p><p xml:id="pX25p0841a0813" cb:place="inline">△二利他福二。一 <lb ed="X" n="0841a09"/><lb ed="R040" n="0408a06"/>略说福。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0841a10"/><lb ed="R040" n="0408a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0841a1001">须菩提。若有善男子･善女人。初日分以恒河沙等身 <lb ed="X" n="0841a11"/><lb ed="R040" n="0408a08"/>佈施。中日分复以恒河沙等身佈施。後日分亦以恒 <lb ed="X" n="0841a12"/><lb ed="R040" n="0408a09"/>河沙等身佈施。如是无量百千万亿劫。以身佈施。若 <lb ed="X" n="0841a13"/><lb ed="R040" n="0408a10"/>复有人。闻此经典信心不逆。其福勝彼。何况书写受 <lb ed="X" n="0841a14"/><lb ed="R040" n="0408a11"/>持读诵。为人解说。须菩提。以要言之。是经有不可思 <lb ed="X" n="0841a15"/><lb ed="R040" n="0408a12"/>议･不可称量･无边功德。<persName>如来</persName>为发大乘者说。为发最 <lb ed="X" n="0841a16"/><lb ed="R040" n="0408a13"/>上乘者说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0841a17"/><lb ed="R040" n="0408a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0841a1701">此挍量持说勝身施者。以显般若无住之功也。盖 <lb ed="X" n="0841a18"/><lb ed="R040" n="0408a15"/>日有三分。初日辰巳分。中日午未分。後日申酉分。 <lb ed="X" n="0841a19"/><lb ed="R040" n="0408a16"/>此言每日三分。各用恒河沙身施。可谓行檀之精 <lb ed="X" n="0841a20"/><lb ed="R040" n="0408a17"/>进矣。然而不唯一日两日。如是积日而劫。垒一而 <lb ed="X" n="0841a21"/><lb ed="R040" n="0408a18"/>百。以至于无量百千万亿劫。此则甚言其久也。而 <lb ed="X" n="0841a22"/><lb ed="R040" n="0408b01"/>况日日三分。皆以恒沙身而为佈施。此则内财之 <lb ed="X" n="0841a23"/><lb ed="R040" n="0408b02"/>施。福自难量。梵语劫波。此云长时。有小中大。芥城 <lb ed="X" n="0841a24"/><lb ed="R040" n="0408b03"/>拂石。增减之不同。此上较定其福之勝。然犹不及 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0841b" n="0841b"/> <lb ed="X" n="0841b01"/><lb ed="R040" n="0408b04"/>闻此经典。般若无住之義。一念信心耳。</p><p xml:id="pX25p0841b0116" cb:place="inline">此言逆者。 <lb ed="X" n="0841b02"/><lb ed="R040" n="0408b05"/>即忤逆。所谓谤方等也。而曰不逆者。即随顺此文 <lb ed="X" n="0841b03"/><lb ed="R040" n="0408b06"/>字般若。无住之義。不生毁谤。只此之福。<anchor xml:id="nkr_note_add_0841b0301" n="0841b0301"/><anchor xml:id="beg0841b0301" n="0841b0301"/>已<anchor xml:id="end0841b0301"/>勝身施。 <lb ed="X" n="0841b04"/><lb ed="R040" n="0408b07"/>何况受持读诵。为人解说。此受持读诵自利也。为 <lb ed="X" n="0841b05"/><lb ed="R040" n="0408b08"/>人解说利他也。正明一闻信顺。福尙超于恒沙身 <lb ed="X" n="0841b06"/><lb ed="R040" n="0408b09"/>施。何况二利具备之者。则其人福。愈难较矣。此以 <lb ed="X" n="0841b07"/><lb ed="R040" n="0408b10"/>要下。初由略以较多。既难比勝。今自廣以至要。故 <lb ed="X" n="0841b08"/><lb ed="R040" n="0408b11"/>云。以要言之。意谓设具足赞歎。终不可穷。以略而 <lb ed="X" n="0841b09"/><lb ed="R040" n="0408b12"/>言。亦有不可心思。不可言议。不可以多少称长短 <lb ed="X" n="0841b10"/><lb ed="R040" n="0408b13"/>量。实无边涯际畔之功德也。</p><p xml:id="pX25p0841b1012" cb:place="inline">应知如此内施。虽事 <lb ed="X" n="0841b11"/><lb ed="R040" n="0408b14"/>大时长。乃福感有漏。苟能随顺般若。则自他俱利。 <lb ed="X" n="0841b12"/><lb ed="R040" n="0408b15"/>果证菩提。是无漏法施之功。岂可以有漏生死身 <lb ed="X" n="0841b13"/><lb ed="R040" n="0408b16"/>而挍量哉。<persName>如来</persName>为发下承上而言。谓此经具不可 <lb ed="X" n="0841b14"/><lb ed="R040" n="0408b17"/>思议功德者。以为发大乘心者说故。为发最上乘 <lb ed="X" n="0841b15"/><lb ed="R040" n="0408b18"/>心者说故。若據起信。其大有三。谓体相用也。复恐 <lb ed="X" n="0841b16"/><lb ed="R040" n="0409a01"/>滥权。故以最上拣之。所谓一<persName>佛</persName>乘也。以大乘则通 <lb ed="X" n="0841b17"/><lb ed="R040" n="0409a02"/>收迴小向大。渐機人也。最上乘。则指不历阶级。圆 <lb ed="X" n="0841b18"/><lb ed="R040" n="0409a03"/>顿人也。</p><p xml:id="pX25p0841b1804" cb:place="inline">△二廣说福三。一正明廣说功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0841b19"/><lb ed="R040" n="0409a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0841b1901">若有人能受持读诵。廣为人说。<persName>如来</persName>悉知是人。悉见 <lb ed="X" n="0841b20"/><lb ed="R040" n="0409a05"/>是人。皆得成就不可量不可称无有边不可思议功 <lb ed="X" n="0841b21"/><lb ed="R040" n="0409a06"/>德。如是人等。即为荷担<persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0841b22"/><lb ed="R040" n="0409a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0841b2201">此劝持廣说以显功德也。谓此经既为大乘人说。 <lb ed="X" n="0841b23"/><lb ed="R040" n="0409a08"/>然能受持廣说。具二利之德。则此人亦大乘人矣。 <lb ed="X" n="0841b24"/><lb ed="R040" n="0409a09"/>言廣说者。于人。非止一二。于经。非止四句。所谓向 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0841c" n="0841c"/> <lb ed="X" n="0841c01"/><lb ed="R040" n="0409a10"/>稠人廣众之中。建大法幢。普施般若法雨也。然则 <lb ed="X" n="0841c02"/><lb ed="R040" n="0409a11"/>此人之功德。非心所测。非口所宣。唯有<persName>如来</persName>。能悉 <lb ed="X" n="0841c03"/><lb ed="R040" n="0409a12"/>知见。降斯<anchor xml:id="nkr_note_add_0841c0301" n="0841c0301"/><anchor xml:id="beg0841c0301" n="0841c0301"/>已<anchor xml:id="end0841c0301"/>还。皆莫能识。何则。以此人既能自利 <lb ed="X" n="0841c04"/><lb ed="R040" n="0409a13"/>利人。即为荷担<persName>如来</persName>无上菩提故也。在背为荷。在 <lb ed="X" n="0841c05"/><lb ed="R040" n="0409a14"/>肩为担。言如是二利之人。方是任重致远。代<persName>佛</persName>担 <lb ed="X" n="0841c06"/><lb ed="R040" n="0409a15"/>担。替<persName>佛</persName>行道者也。</p><p xml:id="pX25p0841c0608" cb:place="inline">△二反显乐小不能。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0841c07"/><lb ed="R040" n="0409a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0841c0701">何以故。须菩提。若乐小法者。著我见人见众生见寿 <lb ed="X" n="0841c08"/><lb ed="R040" n="0409a17"/>者见。即于此经不能听受读诵。为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0841c09"/><lb ed="R040" n="0409a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0841c0901">此反显也。正明不能以般若为<anchor xml:id="nkr_note_add_0841c0901" n="0841c0901"/><anchor xml:id="beg0841c0901" n="0841c0901"/>己<anchor xml:id="end0841c0901"/>任者。则非大乘 <lb ed="X" n="0841c10"/><lb ed="R040" n="0409b01"/>之器。问。<persName>佛</persName>心平等。施法亦然。云何上说。唯为大乘。 <lb ed="X" n="0841c11"/><lb ed="R040" n="0409b02"/>与最上乘耶。答。乐小者。自不能听信受持。幷廣说 <lb ed="X" n="0841c12"/><lb ed="R040" n="0409b03"/>耳。所谓一日之價。以为大得。何暇于留心法王大 <lb ed="X" n="0841c13"/><lb ed="R040" n="0409b04"/>宝哉。以其乐小之流。四相未空。法执未除。爱乐小 <lb ed="X" n="0841c14"/><lb ed="R040" n="0409b05"/>果。著相憍慢。耽著虚妄。深恋不捨。焉能向此般若 <lb ed="X" n="0841c15"/><lb ed="R040" n="0409b06"/>经中。于離相无住之義。而肯听信乎。且听信尙然 <lb ed="X" n="0841c16"/><lb ed="R040" n="0409b07"/>不能。焉能受持读诵。廣为诸人解说其義趣乎。正 <lb ed="X" n="0841c17"/><lb ed="R040" n="0409b08"/>明小機。决不能受持廣说耳。今既能听受读诵。为 <lb ed="X" n="0841c18"/><lb ed="R040" n="0409b09"/>人解说。非乐小者可比。寧不谓之大乘人。最上乘 <lb ed="X" n="0841c19"/><lb ed="R040" n="0409b10"/>人。为荷担菩提者乎。</p><p xml:id="pX25p0841c1909" cb:place="inline">△三结指经处当供。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0841c20"/><lb ed="R040" n="0409b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0841c2001">须菩提。在在处处。若有此经。一切世间天人阿修罗。 <lb ed="X" n="0841c21"/><lb ed="R040" n="0409b12"/>所<persName>应供</persName>养。当知此处。即为是塔。皆应恭敬。作礼围绕。 <lb ed="X" n="0841c22"/><lb ed="R040" n="0409b13"/>以诸花香。而散其处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0841c23"/><lb ed="R040" n="0409b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0841c2301">此劝护法当供其经也。须菩提下。在在。乃经在所 <lb ed="X" n="0841c24"/><lb ed="R040" n="0409b15"/>在。处处。即经处之处也。此皆领前无住章中。随说 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0842a" n="0842a"/> <lb ed="X" n="0842a01"/><lb ed="R040" n="0409b16"/>是经。乃至四句。当知此处。一切天人。皆<persName>应供</persName>养。如 <lb ed="X" n="0842a02"/><lb ed="R040" n="0409b17"/><persName>佛</persName>塔庙也。言恭者。即作礼围绕。而敬者。即以诸香 <lb ed="X" n="0842a03"/><lb ed="R040" n="0409b18"/>花等。此即依正而表恭敬也。塔乃藏应身舍利之 <lb ed="X" n="0842a04"/><lb ed="R040" n="0410a01"/>所。而此经乃藏法身舍利之处。所以益当供之也。 <lb ed="X" n="0842a05"/><lb ed="R040" n="0410a02"/>问。前既有此。何更褈说。答。前明无住之義。言经处 <lb ed="X" n="0842a06"/><lb ed="R040" n="0410a03"/>与人。皆<persName>应供</persName>养。此明无住妙用。经处及人。寧不然 <lb ed="X" n="0842a07"/><lb ed="R040" n="0410a04"/>哉。且前云。如<persName>佛</persName>塔庙。兹曰。即为是塔。而即之与如。 <lb ed="X" n="0842a08"/><lb ed="R040" n="0410a05"/>较前为更亲切也。文義各别。故不重也。</p><p xml:id="pX25p0842a0816" cb:place="inline">△二灭罪 <lb ed="X" n="0842a09"/><lb ed="R040" n="0410a06"/>用三。一正明灭罪妙用。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0842a10"/><lb ed="R040" n="0410a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0842a1001">复次。须菩提。善男子･善女人。受持读诵此经。若为人 <lb ed="X" n="0842a11"/><lb ed="R040" n="0410a08"/>轻贱。是人先世罪业。应堕恶道。以今世人轻贱故。先 <lb ed="X" n="0842a12"/><lb ed="R040" n="0410a09"/>世罪业。则为消灭。当得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0842a13"/><lb ed="R040" n="0410a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0842a1301">此显持诵有二不可思议也。一者以轻易重。能回 <lb ed="X" n="0842a14"/><lb ed="R040" n="0410a11"/>定业。则报不可思议。二者当得菩提。则果不可思 <lb ed="X" n="0842a15"/><lb ed="R040" n="0410a12"/>议。此释持经有不得勝福之疑。复次须菩提下。谓 <lb ed="X" n="0842a16"/><lb ed="R040" n="0410a13"/>此经既为发大乘。幷最上乘者说。而持说之人。又 <lb ed="X" n="0842a17"/><lb ed="R040" n="0410a14"/>具不可思议功德。凡经在处。即是<persName>佛</persName>塔。则一切天 <lb ed="X" n="0842a18"/><lb ed="R040" n="0410a15"/>人。应当恭敬。此皆<persName>如来</persName>真实诚言。信固然矣。如何 <lb ed="X" n="0842a19"/><lb ed="R040" n="0410a16"/>现有善男子善女人。在那裡受持读诵。不唯不得 <lb ed="X" n="0842a20"/><lb ed="R040" n="0410a17"/>人天恭敬。而反被世人轻贱者。何也。所谓轻则不 <lb ed="X" n="0842a21"/><lb ed="R040" n="0410a18"/>重。贱则不尊矣。然则轻贱事有多种。或行嫉妒。或 <lb ed="X" n="0842a22"/><lb ed="R040" n="0410b01"/>生忌嫌。或怀嗔而加谤。或倚势而欺凌。甚而刀杖 <lb ed="X" n="0842a23"/><lb ed="R040" n="0410b02"/>瓦石。拳脚相加。是皆轻贱之事。以此观之。经功何 <lb ed="X" n="0842a24"/><lb ed="R040" n="0410b03"/>在。释云。是人先世罪业也。以其人未识<persName>佛</persName>时。未闻 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0842b" n="0842b"/> <lb ed="X" n="0842b01"/><lb ed="R040" n="0410b04"/>法时。未遇僧时。未持般若时。且莫说是人前生多 <lb ed="X" n="0842b02"/><lb ed="R040" n="0410b05"/>世。即今生以先半世之中。能保其皆造福而不造 <lb ed="X" n="0842b03"/><lb ed="R040" n="0410b06"/>罪业乎。既有罪业则将来之世。应堕恶道。受苦无 <lb ed="X" n="0842b04"/><lb ed="R040" n="0410b07"/>穷。言恶道者。即三恶道。乃地狱･饿鬼･畜牲也。今以 <lb ed="X" n="0842b05"/><lb ed="R040" n="0410b08"/>持经功德。转重报令轻受。转生报後报。令现受。由 <lb ed="X" n="0842b06"/><lb ed="R040" n="0410b09"/>今世被人轻贱。则先世所造之罪业。即借此而消 <lb ed="X" n="0842b07"/><lb ed="R040" n="0410b10"/>灭矣。不复更堕三涂。岂非般若之殊勋哉。然且不 <lb ed="X" n="0842b08"/><lb ed="R040" n="0410b11"/>止灭罪。由此修习。当得成<persName>佛</persName>。故云。当得阿耨多罗 <lb ed="X" n="0842b09"/><lb ed="R040" n="0410b12"/>三藐三菩提。言当得。正谓今虽不得。当来必得也。 <lb ed="X" n="0842b10"/><lb ed="R040" n="0410b13"/>岂可因人轻贱。遂谓持诵无功。以此观之。则转罪 <lb ed="X" n="0842b11"/><lb ed="R040" n="0410b14"/>报而得<persName>佛</persName>果。应亦愈知此经之妙用矣。</p><p xml:id="pX25p0842b1116" cb:place="inline">△二兼显 <lb ed="X" n="0842b12"/><lb ed="R040" n="0410b15"/>经功妙用。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0842b13"/><lb ed="R040" n="0410b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0842b1301">须菩提。我念过去无量阿僧祇劫。于燃灯<persName>佛</persName>前。得値 <lb ed="X" n="0842b14"/><lb ed="R040" n="0410b17"/>八百四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>。悉皆供养承事。无空过 <lb ed="X" n="0842b15"/><lb ed="R040" n="0410b18"/>者。若复有人。于後末世。能受持读诵此经。所得功德。 <lb ed="X" n="0842b16"/><lb ed="R040" n="0411a01"/>于我所供养诸<persName>佛</persName>功德。百分不及一。千万亿分･乃至 <lb ed="X" n="0842b17"/><lb ed="R040" n="0411a02"/>算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0842b18"/><lb ed="R040" n="0411a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0842b1801">此显经功妙用。不可思议也。须菩提下。乃擧福较 <lb ed="X" n="0842b19"/><lb ed="R040" n="0411a04"/>慧也。我即法身真我。念即明计不忘之谓也。阿僧 <lb ed="X" n="0842b20"/><lb ed="R040" n="0411a05"/>祇翻无央数。十大数之一也。然曰。无量阿僧祇者。 <lb ed="X" n="0842b21"/><lb ed="R040" n="0411a06"/>即三无央数也。盖我<persName>世尊</persName>。自为廣炽陶师。遇古释 <lb ed="X" n="0842b22"/><lb ed="R040" n="0411a07"/>迦。开导发心。修习<persName>佛</persName>果。至第一僧祇劫满。遇宝髻 <lb ed="X" n="0842b23"/><lb ed="R040" n="0411a08"/><persName>如来</persName>。二僧祇满。遇燃灯<persName>如来</persName>。三僧祇满。遇勝观如 <lb ed="X" n="0842b24"/><lb ed="R040" n="0411a09"/>来。今云。燃灯前者。即未见燃灯之前也。那由他。乃 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0842c" n="0842c"/> <lb ed="X" n="0842c01"/><lb ed="R040" n="0411a10"/>第九数。数当万万。供养。约四事言。承事。谓躬承奉 <lb ed="X" n="0842c02"/><lb ed="R040" n="0411a11"/>事。顺教无违。空过者。谓如上诸<persName>佛</persName>。不曾空过一<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0842c03"/><lb ed="R040" n="0411a12"/>而不供养承事者也。此正<persName>世尊</persName>。以自<anchor xml:id="nkr_note_add_0842c0301" n="0842c0301"/><anchor xml:id="beg0842c0301" n="0842c0301"/>己<anchor xml:id="end0842c0301"/>因中供养 <lb ed="X" n="0842c04"/><lb ed="R040" n="0411a13"/>诸<persName>佛</persName>如是之多。且无一<persName>佛</persName>空过。而其福德。诚不可 <lb ed="X" n="0842c05"/><lb ed="R040" n="0411a14"/>量。若与末世持经相挍。皆不及一。何则。供养诸<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0842c06"/><lb ed="R040" n="0411a15"/>事属有为。乃可思议也。受持般若。功属无为。故不 <lb ed="X" n="0842c07"/><lb ed="R040" n="0411a16"/>可思议耳。是则经功妙用。可勝道哉。</p><p xml:id="pX25p0842c0715" cb:place="inline">△三总结经 <lb ed="X" n="0842c08"/><lb ed="R040" n="0411a17"/>功妙用。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0842c09"/><lb ed="R040" n="0411a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0842c0901">须菩提。若善男子･善女人。于後末世。有受持读诵此 <lb ed="X" n="0842c10"/><lb ed="R040" n="0411b01"/>经。所得功德。我若具说者。或有人闻。心即狂乱。狐疑 <lb ed="X" n="0842c11"/><lb ed="R040" n="0411b02"/>不信。须菩提。当知是经義不可思议。果报亦不可思 <lb ed="X" n="0842c12"/><lb ed="R040" n="0411b03"/>议。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0842c13"/><lb ed="R040" n="0411b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0842c1301">此总结上離相无住二章。以明果报。经義皆不可 <lb ed="X" n="0842c14"/><lb ed="R040" n="0411b05"/>思议也。正谓上来我说善男子等。这种挍量不及 <lb ed="X" n="0842c15"/><lb ed="R040" n="0411b06"/>的功德。尙犹略说。若其具说。恐人难信。反生疑惑。 <lb ed="X" n="0842c16"/><lb ed="R040" n="0411b07"/>言狐者。乃狡兽耳。即野豻也。其性多疑。以冬渡冰 <lb ed="X" n="0842c17"/><lb ed="R040" n="0411b08"/>河。且走且听。冰下水无流声即进。有声即退。因其 <lb ed="X" n="0842c18"/><lb ed="R040" n="0411b09"/>进退不一。以喩疑者。此名般若福勝。劣根者未可 <lb ed="X" n="0842c19"/><lb ed="R040" n="0411b10"/>具闻。恐狂乱不信。致招谤法之愆。兹但少分说之 <lb ed="X" n="0842c20"/><lb ed="R040" n="0411b11"/>耳。何则。以此经之義理。乃明实相離相。无住真心。 <lb ed="X" n="0842c21"/><lb ed="R040" n="0411b12"/>甚深难思。即受持之者所获果报。具属无漏无上。 <lb ed="X" n="0842c22"/><lb ed="R040" n="0411b13"/>故不可得而思议者也。</p><p xml:id="pX25p0842c2210" cb:place="inline">然则经文至此。挍量五重。 <lb ed="X" n="0842c23"/><lb ed="R040" n="0411b14"/>两次外财。两度内施。一番<persName>佛</persName>因。至是挍量<anchor xml:id="nkr_note_add_0842c2301" n="0842c2301"/><anchor xml:id="beg0842c2301" n="0842c2301"/>已<anchor xml:id="end0842c2301"/>极。不 <lb ed="X" n="0842c24"/><lb ed="R040" n="0411b15"/>可更较。故云。乃至算数譬喩所不能及。须知後文。 <pb ed="X" xml:id="X25.0505.0843a" n="0843a"/> <lb ed="X" n="0843a01"/><lb ed="R040" n="0411b16"/>虽有挍量。不过随事便擧。或一三千界宝。或如须 <lb ed="X" n="0843a02"/><lb ed="R040" n="0411b17"/>弥宝聚。或阿僧祇界宝。皆不如上文之次等者。此 <lb ed="X" n="0843a03"/><lb ed="R040" n="0411b18"/>有二義。一则恐浅识闻之。难以信受。致有谤毁之 <lb ed="X" n="0843a04"/><lb ed="R040" n="0412a01"/>罪。二则于前離相无住二章之中。既以廣较。则後 <lb ed="X" n="0843a05"/><lb ed="R040" n="0412a02"/>之发心无法。功德之大。可以例知。虽不如前次第 <lb ed="X" n="0843a06"/><lb ed="R040" n="0412a03"/>浅深。其義更远。以有是经義不可思议。果报亦不 <lb ed="X" n="0843a07"/><lb ed="R040" n="0412a04"/>可思议。而辖之矣。以上首示降住其心。历彰般若 <lb ed="X" n="0843a08"/><lb ed="R040" n="0412a05"/>妙用竟。</p> <lb ed="X" n="0843a09"/><lb ed="R040" n="0412a06"/> <lb ed="X" n="0843a10"/><lb ed="R040" n="0412a07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚般若波罗蜜经心印疏卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0818c1301" to="#end0818c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">彼</lem><rdg wit="#wit.orig">被</rdg></app> <app from="#beg0819b0901" to="#end0819b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0819c0401" to="#end0819c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0819c0601" to="#end0819c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0819c0901" to="#end0819c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0820a1301" to="#end0820a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0820a1302" to="#end0820a1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0820a1901" to="#end0820a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0820b1101" to="#end0820b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0820b1102" to="#end0820b1102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0820b1201" to="#end0820b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0820c1301" to="#end0820c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0821a1701" to="#end0821a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0821a1801" to="#end0821a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0821a2201" to="#end0821a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0822a0601" to="#end0822a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0822a1201" to="#end0822a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0822b0201" to="#end0822b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0822b0701" to="#end0822b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0822b1901" to="#end0822b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0822b2201" to="#end0822b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0822c1201" to="#end0822c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0823b0601" to="#end0823b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0824c0201" to="#end0824c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0824c0901" to="#end0824c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0825a1101" to="#end0825a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0825b1001" to="#end0825b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0825c1601" to="#end0825c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0826a2001" to="#end0826a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0826b0601" to="#end0826b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0826c2401" to="#end0826c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0827a2001" to="#end0827a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">券<note type="cf1">X22n0427_p0778a15</note></lem><rdg wit="#wit.orig">倦</rdg></app> <app from="#beg0827a2101" to="#end0827a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0827a2102" to="#end0827a2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0827c0201" to="#end0827c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0827c0601" to="#end0827c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0827c0701" to="#end0827c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0827c0702" to="#end0827c0702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828b0401" to="#end0828b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828b2201" to="#end0828b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828c0101" to="#end0828c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828c2101" to="#end0828c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828c2102" to="#end0828c2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828c2201" to="#end0828c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828c2202" to="#end0828c2202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828c2301" to="#end0828c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828c2302" to="#end0828c2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0828c2303" to="#end0828c2303"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0829a0901" to="#end0829a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0829a0902" to="#end0829a0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0829a1201" to="#end0829a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0829a1202" to="#end0829a1202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0829a1701" to="#end0829a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0829b1301" to="#end0829b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0829b1701" to="#end0829b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0829c1501" to="#end0829c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0829c1901" to="#end0829c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0830a0901" to="#end0830a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0830c0201" to="#end0830c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0831a0201" to="#end0831a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0831a1301" to="#end0831a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0831c1701" to="#end0831c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0831c2401" to="#end0831c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0832a1501" to="#end0832a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0832a1701" to="#end0832a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0832a1801" to="#end0832a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0833a0101" to="#end0833a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0833a1301" to="#end0833a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0833a1401" to="#end0833a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0834a0901" to="#end0834a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0834b1501" to="#end0834b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0834b1801" to="#end0834b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0834b2301" to="#end0834b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0834c0301" to="#end0834c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0834c1401" to="#end0834c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0835a1001" to="#end0835a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0835b1901" to="#end0835b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0836a0701" to="#end0836a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">扑</lem><rdg wit="#wit.orig">朴</rdg></app> <app from="#beg0836b0101" to="#end0836b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0836b0901" to="#end0836b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0836b0902" to="#end0836b0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0836b1601" to="#end0836b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0836c1601" to="#end0836c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0836c1701" to="#end0836c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0836c2301" to="#end0836c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0836c2302" to="#end0836c2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0836c2401" to="#end0836c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0837a1301" to="#end0837a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0837a2001" to="#end0837a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0837c0201" to="#end0837c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0837c1101" to="#end0837c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0838a1101" to="#end0838a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0838a2001" to="#end0838a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0838b2401" to="#end0838b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0839a0501" to="#end0839a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0839a1301" to="#end0839a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0839a2401" to="#end0839a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0839b0801" to="#end0839b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0839b1701" to="#end0839b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0841b0301" to="#end0841b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0841c0301" to="#end0841c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0841c0901" to="#end0841c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0842c0301" to="#end0842c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0842c2301" to="#end0842c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0820001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0820001">袈疑架</note> <note n="0830001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0830001">夥夥疑裸裸</note> <note n="0830002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0830002">往疑住</note> <note n="0831001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0831001">静疑净</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0818c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0818c1301">彼【CB】，被【卍续】</note> <note n="0819b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0819c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0819c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0819c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0820a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0820a1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820a1302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0820a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820a1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0820b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0820b1102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820b1102">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0820b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0820c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0821a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0821a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0821a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821a2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0822a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0822a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0822b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0822b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0822b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0822b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0822c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0823b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823b0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0824c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0824c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0825a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0825a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0825b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0825b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0825c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0825c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0826a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0826b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0826c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0827a2001" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X25.0827a20.17" target="#nkr_note_add_0827a2001">券【CB】，倦【卍续】</note> <note n="0827a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827a2101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0827a2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827a2102">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0827c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0827c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0827c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827c0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0827c0702" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827c0702">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828c2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2102">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828c2202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2202">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828c2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0828c2303" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2303">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0829a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0829a0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a0902">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0829a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0829a1202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a1202">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0829a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a1701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0829b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829b1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0829b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0829c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0829c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0830a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0830a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0830c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0830c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0831a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0831a0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0831a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0831a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0831c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0831c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0831c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0831c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0832a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0832a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0832a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0832a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0832a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0832a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0833a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0833a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0833a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0834a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0834b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834b1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0834b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0834b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0834c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0834c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0835a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0835b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835b1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0836a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836a0701">扑【CB】，朴【卍续】</note> <note n="0836b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0836b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0836b0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836b0902">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0836b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0836c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c1601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0836c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0836c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0836c2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c2302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0836c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0837a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0837a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0837a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0837a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0837c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0837c0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0837c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0837c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0838a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0838a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0838a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0838a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0838b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0838b2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0839a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0839a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0839a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0839b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0839b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0841b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0841b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0841c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0841c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0841c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0841c0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0842c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0842c0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0842c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0842c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>